Yoga Vasistha · Chapter 6.62

dviṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
yadetadbhavatā dṛṣṭaṃ cidvyomavapuṣā tadā /
tadekadeśasaṃsthena kimuta bhramatāmbare

śrīvasiṣṭha uvāca /
saṃghaśo'hamanantātmā vyāpī vyoma tadā kila /
syātāṃ tasyāmavasthāyāṃ kīdṛśī tau gamāgamau

naikasthānasthitamayo nāhaṃ gatimayo'bhavam /
tadanena sva evāsmindṛṣṭametanmayātmani

yathāṅgāni śarīratve paśyāmyāpādamastakam /
cinnetreṇāpyanetreṇa tathaitaddṛṣṭavānaham

anākṛterniravayavasthitestadā
tathā'bhavādvimalacidambarātmanaḥ /
jaganti tānyavayavajālakāni me
yathā svato na vigalitā na vastutā

pramāṇamatra te svapnadṛṣṭo'bhuvanavibhramaḥ /
svapne'nubhūyate dṛśyaṃ na ca kiṃcitkhameva tat

yathā paśyati vṛkṣaḥ svaṃ patrapuṣpaphalādikam /
svasaṃvedananetreṇa tathaitaddṛṣṭavānaham

yathāmbudhiranantātmā vetti sarvān jalecarān /
taraṅgāvartaphenāṃśca tathaitadbuddhavānaham

avayavānsvānavayavī yathā vetti nijātmani /
ananyānātmanaḥ sargāṃstathaitānbuddhavānaham

adyāpi tānahaṃ dehe vyomni śaile jale sthale /
tathaiva sargānpaśyāmi rāma bodhaikatāṃ gataḥ

puro'smākamidaṃ viśvaṃ gṛhasyāntarbahistathā /
pūrṇametajjagadvṛndairvedmi bodhaikatāṃ gataḥ

yathāmbho rasatāṃ vetti śaityaṃ vetti yathā himam /
spandaṃ vetti yathā vāyustathaitadvetti śuddhadhīḥ

yo yo nāma vivekātmā śuddhabodhaikatāṃ gataḥ /
sama eva mayaikātmā vedmi svātmānamīdṛśam

asyā dṛṣṭeḥ pariṇatervettṛvedanavedyadhīḥ /
na kācidastyabhyuditā vijñānātmaikatā yataḥ

divyā dṛgadrisaṃsthasya tathā yojanakoṭigān /
bhāvānvetti bahiścāntarevaṃ tadbuddhavānaham

yathā bhūmaṇḍalaṃ bhāvānnidhidhāturasādikān /
vettyevaṃ tanmayā buddhamananyadṛśyamātmanaḥ

śrīrāma uvāca /
brahmannanubhavatyevaṃ tvayi tāmarasekṣaṇa /
sā kiṃ kṛtavatī brūhi kāntā'ryāpāṭhapāṭhinī

vasiṣṭha uvāca /
tāmevāryāṃ paṭhantī sā tathaivānunayānvitā /
matsamīpe nabhodehā vyomni devīva saṃsthitā

yathāhamākāśavapustathaivāsau kharūpiṇī /
tena dṛṣṭā na sā pūrvaṃ dehena lalanā mayā

ahamākāśamātrātmā sā khamātraśarīriṇī /
jagajjālaṃ khamātraṃ taditi tatra tadā sthitam

śrīrāma uvāca /
śarīrasthānakaraṇaprayatnaprāṇasaṃbhavaiḥ /
yadudeti vaco varṇaistatkutastādṛśākṛteḥ

rūpālokamanaskāraḥ kuto nāmātmanāmiti /
brūhi me bhagavaṃstattvaṃ yathāvṛttaśca niścayam

śrīvasiṣṭha uvāca /
rūpālokamanaskārāḥ śabdapāṭhavacāṃsi ca /
yathā svapne nabhasyeva santi tatra tathāmbare

rūpālokamanaskāraiḥ svapne cinnabha eva te /
yathodeti tathā tatra taddṛśyaṃ khātmakaṃ sthitam

na kevalaṃ tu taddṛśyaṃ yāvattu viṣaye vayam /
jagaccedaṃ khamevācchaṃ yathā tannastathākhilam ]

paramārthamahādhāturvedyanirmuktacidvapuḥ /
evaṃ nāma svayaṃ bhāti svabhāvasyeva niścayaḥ /०

śarīrasthānakaraṇasattāyāṃ kā tava pramā /
yathaiva teṣāṃ dehādi tathāsmākamidaṃ sthitam

yathaiva tattathaivedaṃ tathaivedaṃ yathaiva tat /
asatsattāmiva gate saccāsadiva ca sthitam

yathā svapne dharādhvādipṛṣṭhavyavahṛtirnabhaḥ /
tadā hyahaṃ ca tvaṃ sā ca tadidaṃ ca tathā nabhaḥ

yathā svapne nṛbhiryuddhakolāhalagamāgamāḥ /
asanto'pyanubhūyante saṃsāranikarāstathā

vakṣi cetsvapnadṛśyaśrīḥ kasmāttadasamañjasam /
avācyametaddheturhi nānyo'styanubhavasthiteḥ /०

kathamālakṣyate svapna iti praṣṭuḥ prakathyate /
yathaivaṃ paśyasītyeva heturatrāsti netaraḥ

svapnajanturiva vyomni bhāti prathamasargataḥ /
prabhṛtyeva virāḍātmā khe khameva paraspare

svapnaśabdena bodhārthaṃ tava vyavaharāmyaham /
dṛśyaṃ tvidaṃ na sannāsanna svapno brahma kevalam

atha rāghava sā kāntā mayā kāntānuṣaṅgiṇī /
saṃvidaṃ tanmayīṃ kṛtvā pṛṣṭedaṃ dṛśyarūpiṇī

vyavahāro yathodeti svapne svapnajanaiḥ saha /
tathā tadā tayā sārdhaṃ vyavahāro mamoditaḥ

yathaiva svapnasaṃkāśo vyavahāraḥ khameva saḥ /
tathaiva tvamimaṃ viddhi māmātmānaṃ jagacca kham

yathā svapnajagadrūpaṃ khamevaivamidaṃ jagat /
jāgradādau sa hi svapnaḥ sargādau jagadudbhavaḥ

svapno'yaṃ jagadābhogo na kiṃcidvā khameva ca /
nirmalaṃ jñaptitāmātramitthaṃ sanmātrasaṃsthitam

svapnasya vidyate draṣṭā sākāro yuṣmadādikaḥ /
draṣṭā tu sargasvapnasya cidvyomaivāmalaṃ svataḥ

yathā draṣṭāmalaṃ vyoma dṛśyaṃ tadvadgataṃ tathā /
svapnarūpajagatyuccairjagattvenāmalaṃ nabhaḥ

cidvyomno'nākṛteḥ svapno hṛdi sphurati yaḥ svataḥ /
sargastasya kutastena sākṛtitvaṃ kathaṃ bhavet

sākārasyaiva yatsvapnajagattadvyoma nirmalam /
nirākārasya cidvyomnaḥ sargaḥ svapnaḥ kathaṃ na kham

nirupādānasaṃbhāramabhittāveva cinnabhaḥ /
paśyatyakṛtamevemaṃ jagatsvapnaṃ kṛtaṃ yathā

mṛdvyā cidākāśamṛdā brahmaṇā brāhmaṇena khe /
kṛto'pi na kṛtaḥ sargamaṇḍapo'kṣagavākṣakaḥ

no kartṛtā na ca jaganti na bhoktṛtāsti
nāstīti nāsti na ca kiṃcidato budhaḥ san /
pāṣāṇamaunamavalambya yathāpravāhamācāramācara śarīramihāstu mā vā o

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe utta० pāṣā० cidaikyaṃ nāma dviṣaṣṭitamaḥ sargaḥ