Yoga Vasistha · Verses 6.61-2
ekaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
śrīrāma uvāca /
yathāsmākaṃ mune svapnapurapattanamaṇḍalam /
tathaiva padmajādīnāṃ yadi dehaparigrahaḥ
tathaivedaṃ ca saṃjātaṃ yadi sarvamasanmayam /
tadasmākaṃ dṛḍhataraḥ pratyayaḥ kathamutthitaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
asmatsargavadābhāti pūrvasargaḥ prajāpateḥ /
ājīvapratibhāsātmā vidyate na tu vāstavaḥ
sarvagatvācciteḥ sarvaṃ jīvaḥ sarvatra saṃsṛtiḥ /
sā cāsamyagdarśanotthā samyagdarśananāśinī
svapnābhaḥ pratibhāso'sya ya eṣa samupasthitaḥ /
ahaṃtāpratyayaikātmā sa evātidṛḍhaṃ sthitaḥ
svapne kṣipravināśitvaṃ yathā puṃsā na dṛśyate /
sarvasvapne tathaivaitadbrahmaṇāmiha lakṣyate
svapno'yaṃ puruṣasyāsya pratibhāsasya yo bhavet /
rāmā'smadādisarvātmā bhavettādṛśa eva ca
yatsvapnapuruṣājjātaṃ tatsvapnapuruṣātmakam /
bhavatītyanubhūtaṃ hi yadbījaṃ tatphalaṃ yathā
asatyameva tadviddhi yadasatyena sādhyate /
asatye'rthe samarthe'pi na yuktaṃ bhāvanaṃ ghanam
yena tena parityājyamasadbhāvanabhāvanam /
dṛḍhapratyayitaṃ svapnapuruṣādyatsamutthitam
bhavatyātmani sargādi dṛḍhapratyayameva tat /
nimeṣamātraḥ pauro'yaṃ sargasvapnaḥ puraḥ sthitaḥ
tasminnimeṣa evāsminkalpatā parikalpyate /
sudīrghasvapnakhaṇḍo'yaṃ yathodeti prajāpateḥ
sargākhyaḥ sarvabhūtānāṃ pratyekamuditastathā /
cittattvasyaiva bhāvena sargavargaparamparā
sphuratyambho dravatvena yathāvartavivartanaiḥ /
yathā svapnātmikaiveyaṃ sargalakṣmīrna vāstavī
tadā saṃbhavatīdaṃ vai tatpadaṃ pralayaṃ gatam /
yadyathā yādṛśaṃ dṛṣṭaṃ tattādṛgvidyate tathā
na hi paryanuyoktavyāḥ svapnavibhramarītayaḥ /
na tadasti jagatyasminyanna saṃbhavati bhrame
vicitrāstriṣu lokeṣu dṛśyante vastudṛṣṭayaḥ /
jalamadhye jvalatyagniryathābdhau vaḍavānalaḥ
nagarāṇyambare santi yathā vaimānikāśrayāḥ /
śilāsvabjāni jāyante hemādrāviva pādapāḥ
ekānte sarvapuṇyāni santi kalpatarau yathā /
śilāḥ phalanti phalivadyathā ratnagulucchakāḥ
śilāntaḥ prāṇinaḥ santi bhekā iva śilāntare /
dṛṣado vāri niryāti candrakāntopalādiva
nimeṣeṇa ghaṭo yāti paṭatāṃ svāpasaṃvidi /
asatyamapi budhyeta svapne svamaraṇaṃ yathā
ākasmikaṃ jalaṃ vyomni dhriyate bhūtagaṃ yathā /
vitānamiva khe vāri tiṣṭhati svarṇadī yathā
uḍḍīyante śilāḥ sthūlāḥ pakṣavanto yathādrayaḥ /
śilāntaḥ prāpyate sarvaṃ nanu cintāmaṇeriva
cintitāni phalantyāśu devodyānāntareṣviva /
tānyeva na phalantyāśu mokṣādīnāṃ ca rāghava
acetano'pi kurute karma yantrapumāniva /
evamādyāstathānye ca vicitrārambhavibhramāḥ
dṛṣṭāḥ śambaragandharvavilāsairapyasaṃbhavāḥ /
deśakālakriyādravyaratnasaṃcaraṇīyajāḥ
arthā gandharvajanitā anantāḥ satyasaṃbhavāḥ /
asaṃbhavaḥ saṃbhavo'yamapi bhāvyupapadyate
saṃbhavo'saṃbhavaḥ samyak siddhaye svapnavibhramaḥ /
na tadasti na yatsatyaṃ na tadasti na yanmṛṣā
sarvaṃ sarveṇa sarvatra svapne sargābhidhānake /
svapne nimagnadhīrjantuḥ paśyati sthiratāṃ yathā
sargasvapne magnabuddhiḥ paśyati sthiratāṃ tathā /
bhramādbhramāntaraṃ gacchansvapnātsvapnāntaraṃ vrajan /
atisthirapratyayabhāgiha jīvo vimuhyati
śvabhrāntaraṃ śvabhranipātadoṣāt
saṃprāpnuvanmugdhamṛgaḥ prayāti /
mohaṃ yathā pātamayaikarūpaṃ
jīvastathā saṃsṛtipātramūḍhaḥ
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe deva० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe pūrvārdhe jagatsvapnakathanaṃ nāmaikaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0