Yoga Vasistha · Chapter 6.6

ṣaṣṭhaḥ sargaḥ

vidyādhara uvāca /
yadudāramanāyāsaṃ kṣayātiśayavarjitam /
padaṃ pāvanamādyantarahitaṃ tadvadāśu me

etāvantamahaṃ kālaṃ supta āsaṃ jaḍātmakaḥ /
idānīṃ saṃprabuddho'smi prasādādātmano mune

mano mahāmayottaptaṃ kṣubdhamajñānavṛttiṣu /
māmuddhara durantehaṃ mohādahamiti sthitāt

śrīmatyapi patantyāśu śātanāḥ kātarādayaḥ /
guṇavatyugrapatre'pi tuhinānīva paṅkaje

jāyante ca mriyante ca kevalaṃ jīrṇajantavaḥ /
na dharmāya na mokṣāya maśakā iva paṅkaje

bhāvaistaireva taireva tucchālambhaviḍambanaiḥ /
cireṇa parikhinnāḥ smo vipralambhāḥ punaḥ punaḥ

nānto'styasya na ca sthairyāvasthā'viśrāntamānasam /
bhramato bhogabhaṅgeṣu marubhūmiṣvivādhvanaḥ

āpātamadhurārambhā bhaṅgurā bhavahetavaḥ /
acireṇa vikāriṇyo bhīṣaṇā bhogabhūmayaḥ

mānāvamānaparayā durahaṃkārakāntayā /
na rame vāmayā tāta hatavidyādharaśriyā

dṛṣṭāścaitrarathodyānabhuvaḥ kusumakomalāḥ /
kalpavṛkṣalatādattasamastavibhavaśriyaḥ

vihṛtaṃ merukuñjeṣu vidyādharapureṣu ca /
vimānavaramālāsu vātaskandhasthalīṣu ca

viśrāntaṃ surasenāsu kāntābhujalatāsu ca /
hārihāravilāsāsu lokapālapurīṣu ca

na kiṃciducitaṃ sādhu sarvamādhiviṣoṣmaṇā /
dagdhaṃ bhasmāyate tāta vijñātamadhunā mayā

rūpālokanalolena vanitānanagṛdhnunā /
sāvabhāsena doṣāya duḥkhaṃ nītosmi cakṣuṣā

idaṃ guṇāvahaṃ nedamiti muktvā vikalpanam /
rūpamātrānusāritvādavastunyapi dhāvati

tāvadāyāti viratiṃ na vaśaṃ yāvadāpadām /
nānābandhaparaṃ cetaḥ parānarthehitonmukham

ghrāṇametadanarthāya dhāvaccaivāmitaḥ sphuṭam /
na nivārayituṃ tāta śaknomīha hayaṃ yathā

gandhodakapraṇālena mukhaśvāsānupātinā /
vairiṇevātidoṣeṇa ghrāṇenāsmi niyojitaḥ

ciraṃ rasanayā cāhamanayā nayahīnayā /
gajagomāyugupteṣu duḥkhādriṣvalamāhataḥ

niroddhuṃ na ca śaknomi sparśalampaṭatāṃ tvacaḥ /
grīṣmakālasamiddhasya tāpamaṃśumato yathā

śubhaśavdarasārthinyo muneḥ śravaṇaśaktayaḥ /
māṃ yojayanti viṣame tṛṇecchā hariṇaṃ yathā

praṇatāḥ priyakāriṇyaḥ prahvabhṛtyasamīritāḥ /
vādyageyaravonmiśrāḥ śubhaśabdaśriyaḥ śrutāḥ

śriyaḥ striyo diśaścaiva taṭāścāmbhodhibhūbhṛtām /
dṛṣṭā vibhavahāriṇyaḥ prakvaṇanmaṇibhūṣaṇāḥ

ciramāsvāditāḥ svādu camatkāramanoramāḥ /
prahvakāntājanānītāḥ ṣaḍrasā guṇaśālinaḥ

kauśeyakāminīhārakusumāstaraṇānilāḥ /
nirvighnamabhitaḥ spṛṣṭā bhṛśamābhogabhūmiṣu

vadhūmukhauṣadhīpuṣpasamālambhanabhūmayaḥ /
anubhūtā mune gandhā mandānilasamīritāḥ

śrutaṃ spṛṣṭaṃ tathā dṛṣṭaṃ bhuktaṃ ghrātaṃ punaḥ punaḥ /
saṃśuṣkavirasaṃ bhūyaḥ kiṃ bhajāmi vadāśu me

bhuktvā varṣasahasrāṇi durbhogapaṭalīmimām /
ābrahmastambaparyantaṃ na tṛptirupajāyate

sāmrājyaṃ suciraṃ kṛtvā tathā bhuktvā vadhūgaṇam /
bhaṃktvā parabalānyuccaiḥ kimapūrvamavāpyate

yeṣāṃ vināśanaṃ nāsīdyairbhuktaṃ bhuvanatrayam /
te'pi te'pyacireṇaiva samaṃ bhasmapadaṃ gatāḥ

prāptena yena no bhūyaḥ prāptavyamavaśiṣyate /
tatprāptau yatnamātiṣṭhetkaṣṭayāpi hi ceṣṭayā

yena kāntāściraṃ bhuktā bhogāstasyeha jantubhiḥ /
dṛṣṭo na kasyacinmūrdhni tarurvyomaplavaśca vā

ciramāsu durantāsu viṣayāraṇyarājiṣu /
indriyairvipralabdho'smi dhūrtabālairivārbhakaḥ

adya tvete parijñātā mayā svaviṣayārayaḥ /
kaṣṭā indriyanāmāno vañcayitvā tu māṃ punaḥ

saṃsārajaṅgale śūnye dagdhaṃ naramṛgaṃ śaṭhāḥ /
āśvāsyāśvāsya nighnanti viṣayendriyalubdhakāḥ

viṣamāśīviṣairebhirviṣayendriyapannagaiḥ /
yena dagdhā na dṛṣṭāste dvitrā eva jagatyapi

bhogabhīmebhavalitāṃ tṛṣṇātaralavāgurām /
lobhograkaravālāḍhyāṃ kopakuntakulāṅkitām

dvandvajālarathavyāptāmahaṃkārānupālitām /
ceṣṭāturaṃgamākīrṇāṃ kāmakolāhalākulām

śarīrasīmāntagatāṃ durindriyapatākinīm /
ye jetumutthitāstāta ta eveha hi sadbhaṭāḥ

susādhyaḥ karaṭodbhedo mattairāvaṇadantinaḥ /
notpathapratipannānāṃ svendriyāṇāṃ vinigrahaḥ

pauruṣasya mahattvasya sattvasya mahataḥ śriyaḥ /
indriyākramaṇaṃ sādho sīmānto mahatāmapi

tāvaduttamatāmeti pumānapi divaukasām /
kṛpaṇairindriyairyāvattṛṇavannāpakṛṣyate

jitendriyā mahāsattvā ye ta eva narā bhuvi /
śeṣānahamimānmanye māṃsayantragaṇāṃścalān

manaḥsenāpateḥ senāmimāmindriyapañcakam /
jetuṃ cedasti me yatno jayāmi tadalaṃ mune

indriyottamarogāṇāṃ bhogāśāvarjanādṛte /
nauṣadhāni na tīrthāni na ca mantrāśca śāntaye

nīto'smi paramaṃ khedamabhidhāvadbhirindriyaiḥ /
eka eva mahāraṇye taskaraiḥ pathiko yathā

paṅkavantyaprasannāni mahādaurbhāgyavanti ca /
gandhiśaivalatucchāni palvalānīndriyāṇi ca

duratikramaṇīyāni nīhāragahanāni ca /
janitātaṅkajālāni jaṅgalānīndriyāṇi ca

paṅkajāni sarandhrāṇi sudurlakṣyaguṇāni ca /
granthimanti jaḍāṅgāni mṛṇālānīndriyāṇi ca

rūkṣāṇi ratnalubdhāni kallolavalitāni ca /
durgrahagrāhaghorāṇi kṣārāmbūnīndriyāṇi ca

bāndhavodvegadāyīni dehāntarakarāṇi ca /
karuṇākrandakārīṇi maraṇānīndriyāṇi ca

avivekiṣvamitrāṇi mitrāṇi ca vivekiṣu /
gahanānantaśūnyāni kānanānīndriyāṇi ca

ghanāsphoṭānyasārāṇi malināni jaḍāni ca /
vidyutprakāśānyetāni bhīmābhrāṇīndriyāṇi ca

kṣudraprāṇigṛhītāni varjitāni kṛtātmabhiḥ /
rajastamobhibhūtāni svendriyāṇyavaṭāni ca

pātanaikāntadakṣāṇi doṣāśīviṣavanti ca /
rūkṣakaṇṭakalakṣāṇi śvabhrāgrāṇīndriyāṇi ca

ātmaṃbharīṇyanāryāṇi sāhasaikaratāni ca /
andhakāravihārīṇi rakṣāṃsi svendriyāṇi ca

antaḥśūnyānyasārāṇi vakrāṇi granthimanti ca /
dahanaikārthayogyāni durdārūṇīndriyāṇi ca

ghanamohaprabandhīni duṣkūpagahanāni ca /
mahāvakaratucchāni kupurāṇīndriyāṇi ca

ananteṣu padārtheṣu kāraṇāni ghaṭādiṣu /
saṃbhramāṇi sapaṅkāni cakrakāṇīndriyāṇi ca

āpannimagnamimamevamakiṃcanaṃ tvaṃ
māmuddharoddharaṇaśīla dayodayena /
ye nāma kecana jagatsu jayanti santa-
statsaṃgamaṃ paramaśokaharaṃ vadanti

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe u० vidyādharopākhyāne vairāgyavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭhaḥ sargaḥ