Yoga Vasistha · Chapter 6.55

pañcapañcāśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
bhāvābhāvagrahotsargasthūlasūkṣmacarācarāḥ /
ādāveva hi notpannāḥ sargādau kāraṇaṃ vinā

na tvamūrto hi ciddhātuḥ kāraṇaṃ bhavituṃ kvacit /
svātmā śaktaḥ sa mūrtānāṃ bījamurvīruhāmiva

svabhāvameva satataṃ bhāvayanbhāvanātmakam /
ātmanyeva hi ciddhātuḥ sarvo'nubhavavānsthitaḥ

āsvādayati yaṃ bhāvaṃ ciddhāturgaganātmakaḥ /
labdhaḥ sargaḥ pralāpena kṣībaḥ kṣubdhatayā yathā

yadā sarvamanutpannaṃ nāstyevāpi ca dṛśyate /
tadā brahmaiva viddhīdaṃ samaṃ śāntamasatsamam

cinnabhaścinnabhasyeva payasīva payodravaḥ /
cittvātkacati yattena tadevedaṃ jagatkṛtam

svapne tadeva jagadityudeti vimalā yathā /
kācakasyeva kacati tathetthaṃ sādi sargakhe

citkācakasya kacanaṃ yathā svapne jagadbhavet /
tathaiva jāgradavidhaṃ tatsvamātramidaṃ sthitam

ādisarge hi citsvapno jāgradityabhiśabdyate /
adya rātrau citeḥ svapnaḥ svapna ityapi śabdyate

pūrvapravṛttā saritāṃ rūḍhādyāpi yathāsthitā /
taraṅgalekhā dṛṣṭīnāṃ padārtharacanā tathā

yathā vāritaraṅgaśrīḥ saritāṃ racanā mitā /
tathā cidvyomni cidbījasattāntaḥsṛṣṭitāmitā

mṛtasyātyantanāśaścettannidrāsukhameva tat /
bhūyaścodeti saṃsārastatsukhaṃ navameva tat

kukarmabhyastu cedbhītiḥ sā sameha paratra ca /
tasmādete samasukhe sarveṣāṃ mṛtijanmanī

maraṇaṃ jīvitaṃ vāstu sahaje vāsane tayoḥ /
iti viśrāntacittoyaḥ so'ntaḥśītala ucyate

sarvasaṃvittivigame saṃvidrohati yādṛśī /
bhūyate tanmayenaiva tenāsau mukta ucyate

atyantābhāvasaṃvittyā sarvadṛśyasya vedanam /
udetyapāstasaṃvedyaṃ sati vā'sati sargake

yanna cetyaṃ na cidrūpaṃ yacciterapyacetitam /
tadbhāvaikyaṃ gatāstajjñāḥ śāntā vyavahṛtau sthitāḥ

citkācakācakacyaṃ yajjagannāmnā taducyate /
atyacche paramākāśe bandhamokṣadṛśaḥ kutaḥ

cinnabhaḥspandamātrātma saṃkalpātmatayā jagat /
sadbhūtamayamevedaṃ na pṛthvyādimayaṃ kvacit

neha deśo na kālo'sti na dravyaṃ na kriyā na kham /
sadivākhilamucchūnaṃ vāpyanucchūnamapyasat

bhāti kevalamevetthaṃ paramārthaghanaṃ ghanam /
yanna śūnyaṃ na vā'śūnyamatyacchaṃ gaganādapi

sākāramapyanākāramasadevātibhāsvaram /
atiśuddhaikacinmātrasphāraṃ svapnapuraṃ yathā

nirvāṇamevamidamātatamitthamanta-
ścidvyomna āvilamanāvilarūpameva /
nāneva na kvacidapi prasṛtaṃ na nānā
śūnyatvamambara ivāmbunidhau dravatvam

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe u० jagataḥ paramārthamayatvavarṇanaṃ nāma pañcapañcāśaḥ sargaḥ