Yoga Vasistha · Verses 6.54-2
catuḥpañcāśaḥ sargaḥ
śrībhagavānuvāca /
bhūya eva mahābāho śrṛṇu me paramaṃ vacaḥ /
yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā
mātrāsparśā hi kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ /
āgamāpāyino nityāstāṃstitikṣasva bhārata
te tu naikātmanaścānye kvā'to duḥkhaṃ kva vā sukham /
anādyante'navayave kutaḥ pūraṇakhaṇḍane
saṃsthitā sparśamātrākhyā mātrāsparśabhramātmakaḥ /
samaduḥkhasukho dhīraḥ so'mṛtatvāya kalpate
sarvatvādātmanaścaite subhedāḥ saṃsthitā iva /
asadrūpāstvasadrūpaṃ kathaṃ soḍhuṃ na śakyate
manāgapi na vidyante sukhaduḥkhe tu sarvaśaḥ /
sarvatvādātmatattvasya sattā kathamanātmanaḥ
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ /
nāstyeva sukhaduḥkhādi paramātmāsti sarvagaḥ
sattvāsattvamatī tyaktvā caitayorjagadātmanoḥ /
tyaktvā na kiṃcinmadhye ca śeṣe baddhapado bhava
na hṛṣyati sukhairātmā duḥkhairglāyati no'rjuna /
dṛśyadṛkvetanātmāpi śarīrāntargato'pi san
jaḍaṃ cittādi duḥkhasya bhājanaṃ dehatāṃ gatam /
na caitasminkṣate kṣīṇe kiṃcidevātmanaḥ kṣatam
jaḍaṃ dehādi duḥkhāderyadidaṃ bhoktṛsaṃsthitam /
tanmāyābhramamevāṅga viddhyabodhavaśotthitam
na kiṃcideva dehādi na ca duḥkhādi vidyate /
ātmano yatpṛthagbhūtaṃ kiṃ kenāto'nubhūyate
yadidaṃ kathayāmyatra tenaivāto vinaśyati /
bhrāntirduḥkhamabodhotthā samyagbodhena bhārata
yathā rajjvāmahibhayaṃ bodhānnaśyatyabodhajam /
tathā dehādiduḥkhādi bodhānnaśyatyabodhajam
viṣvagviśvamajaṃ brahma na naśyati na jāyate /
iti satyaṃ paraṃ viddhi bodhaḥ parama eṣa saḥ
brahmāmbudhau taraṅgatvaṃ kiṃcidbhūtvā vilīyate /
brahmāvarte sphurasyadya brahmaivāsi nirāmayam
yāvatkālakriyādeśāstvamahaṃsainikā iva /
brahmaṇīva parispandā nātra staḥ sadasadbhramau
jahi mānaṃ madaṃ śokaṃ bhayamīhāṃ sukhāsukhe /
dvaitametadasadrūpamekaḥ sadrūpavānbhava
puruṣākṣauhiṇīnāṃ ca kṣayeṇānubhavātmanā /
brahmaṇā bṛhitaṃ śuddhaṃ brahma brahmamayaṃ kuru
asaṃvidansukhaṃ duḥkhaṃ lābhālābhau jayājayau /
śuddhaṃ brahmaikatāṃ gaccha brahmābdhistvaṃ hi bhārata
lābhālābhasamo bhūtvā bhūtvā nūnaṃ na kiṃcana /
khaṇḍavāta ivāspandī prakṛtaṃ kāryamācara
yatkaroṣi yadaśnāsi yajjuhoṣi dadāsi yat /
yatkariṣyasi kaunteya tadātmeti sthiro bhava
yanmayo yo bhavatyantaḥ sa tadāpnotyasaṃśayam /
brahmasatyamavāptuṃ tvaṃ brahmasatyamayo bhava
anapekṣaphalaṃ brahma bhūtvā brahmeti bhāvitam /
kriyate kevalaṃ karma brahmajñena yathāgatam
karmaṇyakarma yaḥ paśyatyakarmaṇi ca karma yaḥ /
sa buddhimānmanuṣyeṣu sa coktaḥ kṛtsnakarmakṛt
mā karmaphalaheturbhūrmā te saṅgo'stvakarmaṇi /
yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanaṃjaya
karmāsaktimanāśritya tathā nāśritya mūḍhatām /
naiṣkarmyamapyanāśritya samastiṣṭha yathāsthitam
tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ /
karmaṇyabhipravṛtto'pi naiva kiṃcitkaroti saḥ
āsaktimāhuḥ kartṛtvamakarturapi tadbhavet /
maurkhye sthite hi manasi tasmānmaurkhyaṃ parityajet
paraṃ tattvajñamāśritya nirāsaktermahātmanaḥ /
sarvakarmaratasyāpi kartṛtodeti na kvacit
akartṛtvādabhoktṛtvamabhoktṛtvātsamaikatā /
samaikatvādanantatvaṃ tato brahmatvamātatam
nānātāmalamutsṛjya paramātmaikatāṃ gataḥ /
kurvankāryamakāryaṃ ca naiva kartā tvamarjuna
yasya sarve samārambhāḥ kāmasaṃkalpavarjitāḥ /
jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ
samaḥ saumyaḥ sthiraḥ svasthaḥ śāntaḥ savārthanispṛhaḥ /
yastiṣṭhati sa savyagro'pyalamavyagratāṃ gataḥ
nirdvandvo nityasattvastho niryogakṣema ātmavān /
yathāprāptānuvartī tvaṃ bhava bhūṣitabhūtalaḥ
karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran /
indriyārthānvimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate
yastvindriyāṇi manasā niyamyārabhate'rjuna /
karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate
āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ
samudramāpaḥ praviśanti yadvat /
tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve
sa śāntimāpnoti na kāmakāmī
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० arjunopākhyāne ātmajñānopadeśo nāma catuṣpañcāśaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0