Yoga Vasistha · Verses 6.52-2

dvipañcāśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
yo jīvasyāditaḥ svapno nānākalanakomalaḥ /
tamimaṃ viddhi saṃsāraṃ na satyaṃ nāpyasanmayam

na puṃsa iva jīvasya svapnaḥ saṃbhavati kvacit /
tenaite jāgrato bhāvā jāgratsvapnakṛto'tra hi

jīvasvapnamimaṃ dīrghaṃ kṣipratāpratibhāsataḥ /
asatyamapyavastutvādviddhi vedyavidāṃ vara

svapnātsvapnāntaramiva gacchanto jīvajīvakāḥ /
asatyameva paśyanti ghanasatyatayānagha

ajaḍe jaḍatā tāta jaḍe cājaḍatoditā /
asatye satyatā jīvajīvānubhavamohataḥ

bhānorapyantarakhilaṃ paśyantastrijagadbhramam /
bhramanti svapnasaṃbhrāntā iva jīvā bhidālibhiḥ

sarvagatvādanantatvātsvasya jīvasya jīvataḥ /
yadbhāvayanti cetanti tadevāśviti satyavat

puṇḍarīkākṣanirdiṣṭāmasaṃsaktigatiṃ śubhām /
yāmāliṅgya mahābāho jīvanmukto mahāmuniḥ

pāṇḍoḥ putro'rjuno nāma sukhaṃ jīvitamātmanaḥ /
kṣipayiṣyati nirduḥkhaṃ tathā kṣepaya jīvitam

śrīrāma uvāca /
bhaviṣyati kadā brahmanso'rjunaḥ pāṇḍunandanaḥ /
kīdṛśīṃ ca haristasya kathayiṣyatyasaktatām

śrīvasiṣṭha uvāca /
asti sanmātramātmeti parikalpitanāmakam /
sthitamātmanyanādyante nabhasīva mahānabhaḥ

dṛśyate vimale tasminnayaṃ saṃsāravibhramaḥ /
kaṭakādi yathā hemni taraṅgādi yathāmbhasi

caturdaśavidhā bhūtajātayaḥ prasphurantyalam /
tasminsaṃsārajāle'smiñjāle śakunayo yathā

tatraite yamacandrārkaśakrādyāḥ śaṃsitakramāḥ /
bhūtapañcakasaṃsāralokapālatvamāgatāḥ

idaṃ puṇyamupādeyaṃ heyaṃ pāpamidaṃ tviti /
taiḥ svasaṃkalpaghaṭitādvedanātsthāpitā sthitiḥ

tasyādya yāvadanagha pravāhapatite nije /
karmaṇyacalasaṃkāśasthiraṃ cittamavasthitam

bhagavānsa yamaḥ kiṃcidgate praticaturyuge /
tapaḥ prakurute bhūtadalanātpāpaśaṅkayā

kadācidaṣṭau varṣāṇi daśa dvādaśa vāpi ca /
kadācitpañcasaptādi kadācitṣoḍaśāpi ca

udāsīnavadāsīne tasminniyamasaṃsthitau /
na hinasti jagajjāle mṛtyurbhūtāni kānicit

tena nīrandhrabhūtaughaniḥsaṃcāraṃ mahītalam /
bhavati prāvṛṣi svedī kuñjaro maśakairiva

athaitāni vicitrāṇi bhūtāni bahuyuktibhiḥ /
kṣipayanti surā rāma bhuvo bhāranivṛttaye

evaṃ yugasahasrāṇi vyavahāraśatāni ca /
samatītānyanantāni bhūtāni ca jaganti ca

vaivasvato'dya tu yamo ya eṣa pitṛnāyakaḥ /
anena tvadhunā sādho parikṣīṇeṣu keṣucit

yugeṣvaghavighātāya varṣāṇi dvādaśātmanā /
vratacaryeha kartavyā dūrāstajanakarṣaṇā

teneyamurvī nīrandhrā bhūtairmartyairamṛtyubhiḥ /
dīnā prapannā gulmeva bhārabhūtairbhaviṣyati

bhūbhāraparibhūtāṅgī hariṃ śaraṇameṣyati /
kāntā dasyuparābhūtā dīnā patimiva priyā

harirdehadvayenātha mahīmavatariṣyati /
devāṃśairakhilaiḥ sārdhaṃ naranārāyaṇaṃ gataiḥ

vasudevasutastveko vāsudeva iti śrutaḥ /
deho bhaviṣyati harerdvitīyaḥ pāṇḍavo'rjunaḥ

yudhiṣṭhira iti khyāto dharmaputro bhaviṣyati /
ambhodhimekhalābhūpaḥpāṇḍoḥ putraḥ sa dharmavit

duryodhana iti khyātastasya bhrātā pitṛvyajaḥ /
bhaviṣyati dṛḍhadvandvo bhīmo babhruraheriva

anyonyaṃ haratorurvau tayoḥ saṃgrāmalolayoḥ /
aṣṭādaśātrākṣauhiṇyo ghaṭiṣyantyatra bhīṣaṇāḥ

tatkṣayeṇa vibhāratvaṃ bhuvo viṣṇuḥ kariṣyati /
rāghavā'rjunadehena vṛhadgāṇḍīvadhanvanā

viṣṇorarjunanāmādau prākṛtaṃ bhāvamāsthitaḥ /
harṣāmarṣānvito deho naradharmā bhaviṣyati

senādvayagatāndṛṣṭvā svajanānmaraṇonmukhān /
viṣādameṣyatyudyogaṃ yuddhāya na kariṣyati

tamarjunābhidhaṃ dehaṃ prāptakāryaikasiddhaye /
harirbuddhena dehena bodhayiṣyati rāghava

na jāyate mriyate vā kadāci-
nnāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ /
ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo
na hanyate hanyamāne śarīre

ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam /
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate

anantasyaikarūpasya sataḥ sūkṣmasya khādapi /
ātmanaḥ parameśasya kiṃ kathaṃ kena naśyati

anantamavyaktamanādimadhya-
mātmānamālokaya saṃvidātman /
saṃvidvapuḥ sphāramalabdhadoṣa-
majo'si nityo'si nirāmayo'si

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmā० vā ० de० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe pū० arjunopākhyāne naranārāyaṇāvatārakathanaṃ nāma dvipañcāśaḥ sargaḥ