યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.52-2

દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
યો જીવસ્યાદિતઃ સ્વપ્નો નાનાકલનકોમલઃ ।
તમિમં વિદ્ધિ સંસારં ન સત્યં નાપ્યસન્મયમ્

ન પુંસ ઇવ જીવસ્ય સ્વપ્નઃ સંભવતિ ક્વચિત્ ।
તેનૈતે જાગ્રતો ભાવા જાગ્રત્સ્વપ્નકૃતોઽત્ર હિ

જીવસ્વપ્નમિમં દીર્ઘં ક્ષિપ્રતાપ્રતિભાસતઃ ।
અસત્યમપ્યવસ્તુત્વાદ્વિદ્ધિ વેદ્યવિદાં વર

સ્વપ્નાત્સ્વપ્નાન્તરમિવ ગચ્છન્તો જીવજીવકાઃ ।
અસત્યમેવ પશ્યન્તિ ઘનસત્યતયાનઘ

અજડે જડતા તાત જડે ચાજડતોદિતા ।
અસત્યે સત્યતા જીવજીવાનુભવમોહતઃ

ભાનોરપ્યન્તરખિલં પશ્યન્તસ્ત્રિજગદ્ભ્રમમ્ ।
ભ્રમન્તિ સ્વપ્નસંભ્રાન્તા ઇવ જીવા ભિદાલિભિઃ

સર્વગત્વાદનન્તત્વાત્સ્વસ્ય જીવસ્ય જીવતઃ ।
યદ્ભાવયન્તિ ચેતન્તિ તદેવાશ્વિતિ સત્યવત્

પુણ્ડરીકાક્ષનિર્દિષ્ટામસંસક્તિગતિં શુભામ્ ।
યામાલિઙ્ગ્ય મહાબાહો જીવન્મુક્તો મહામુનિઃ

પાણ્ડોઃ પુત્રોઽર્જુનો નામ સુખં જીવિતમાત્મનઃ ।
ક્ષિપયિષ્યતિ નિર્દુઃખં તથા ક્ષેપય જીવિતમ્

શ્રીરામ ઉવાચ ।
ભવિષ્યતિ કદા બ્રહ્મન્સોઽર્જુનઃ પાણ્ડુનન્દનઃ ।
કીદૃશીં ચ હરિસ્તસ્ય કથયિષ્યત્યસક્તતામ્

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અસ્તિ સન્માત્રમાત્મેતિ પરિકલ્પિતનામકમ્ ।
સ્થિતમાત્મન્યનાદ્યન્તે નભસીવ મહાનભઃ

દૃશ્યતે વિમલે તસ્મિન્નયં સંસારવિભ્રમઃ ।
કટકાદિ યથા હેમ્નિ તરઙ્ગાદિ યથામ્ભસિ

ચતુર્દશવિધા ભૂતજાતયઃ પ્રસ્ફુરન્ત્યલમ્ ।
તસ્મિન્સંસારજાલેઽસ્મિઞ્જાલે શકુનયો યથા

તત્રૈતે યમચન્દ્રાર્કશક્રાદ્યાઃ શંસિતક્રમાઃ ।
ભૂતપઞ્ચકસંસારલોકપાલત્વમાગતાઃ

ઇદં પુણ્યમુપાદેયં હેયં પાપમિદં ત્વિતિ ।
તૈઃ સ્વસંકલ્પઘટિતાદ્વેદનાત્સ્થાપિતા સ્થિતિઃ

તસ્યાદ્ય યાવદનઘ પ્રવાહપતિતે નિજે ।
કર્મણ્યચલસંકાશસ્થિરં ચિત્તમવસ્થિતમ્

ભગવાન્સ યમઃ કિંચિદ્ગતે પ્રતિચતુર્યુગે ।
તપઃ પ્રકુરુતે ભૂતદલનાત્પાપશઙ્કયા

કદાચિદષ્ટૌ વર્ષાણિ દશ દ્વાદશ વાપિ ચ ।
કદાચિત્પઞ્ચસપ્તાદિ કદાચિત્ષોડશાપિ ચ

ઉદાસીનવદાસીને તસ્મિન્નિયમસંસ્થિતૌ ।
ન હિનસ્તિ જગજ્જાલે મૃત્યુર્ભૂતાનિ કાનિચિત્

તેન નીરન્ધ્રભૂતૌઘનિઃસંચારં મહીતલમ્ ।
ભવતિ પ્રાવૃષિ સ્વેદી કુઞ્જરો મશકૈરિવ

અથૈતાનિ વિચિત્રાણિ ભૂતાનિ બહુયુક્તિભિઃ ।
ક્ષિપયન્તિ સુરા રામ ભુવો ભારનિવૃત્તયે

એવં યુગસહસ્રાણિ વ્યવહારશતાનિ ચ ।
સમતીતાન્યનન્તાનિ ભૂતાનિ ચ જગન્તિ ચ

વૈવસ્વતોઽદ્ય તુ યમો ય એષ પિતૃનાયકઃ ।
અનેન ત્વધુના સાધો પરિક્ષીણેષુ કેષુચિત્

યુગેષ્વઘવિઘાતાય વર્ષાણિ દ્વાદશાત્મના ।
વ્રતચર્યેહ કર્તવ્યા દૂરાસ્તજનકર્ષણા

તેનેયમુર્વી નીરન્ધ્રા ભૂતૈર્મર્ત્યૈરમૃત્યુભિઃ ।
દીના પ્રપન્ના ગુલ્મેવ ભારભૂતૈર્ભવિષ્યતિ

ભૂભારપરિભૂતાઙ્ગી હરિં શરણમેષ્યતિ ।
કાન્તા દસ્યુપરાભૂતા દીના પતિમિવ પ્રિયા

હરિર્દેહદ્વયેનાથ મહીમવતરિષ્યતિ ।
દેવાંશૈરખિલૈઃ સાર્ધં નરનારાયણં ગતૈઃ

વસુદેવસુતસ્ત્વેકો વાસુદેવ ઇતિ શ્રુતઃ ।
દેહો ભવિષ્યતિ હરેર્દ્વિતીયઃ પાણ્ડવોઽર્જુનઃ

યુધિષ્ઠિર ઇતિ ખ્યાતો ધર્મપુત્રો ભવિષ્યતિ ।
અમ્ભોધિમેખલાભૂપઃપાણ્ડોઃ પુત્રઃ સ ધર્મવિત્

દુર્યોધન ઇતિ ખ્યાતસ્તસ્ય ભ્રાતા પિતૃવ્યજઃ ।
ભવિષ્યતિ દૃઢદ્વન્દ્વો ભીમો બભ્રુરહેરિવ

અન્યોન્યં હરતોરુર્વૌ તયોઃ સંગ્રામલોલયોઃ ।
અષ્ટાદશાત્રાક્ષૌહિણ્યો ઘટિષ્યન્ત્યત્ર ભીષણાઃ

તત્ક્ષયેણ વિભારત્વં ભુવો વિષ્ણુઃ કરિષ્યતિ ।
રાઘવાઽર્જુનદેહેન વૃહદ્ગાણ્ડીવધન્વના

વિષ્ણોરર્જુનનામાદૌ પ્રાકૃતં ભાવમાસ્થિતઃ ।
હર્ષામર્ષાન્વિતો દેહો નરધર્મા ભવિષ્યતિ

સેનાદ્વયગતાન્દૃષ્ટ્વા સ્વજનાન્મરણોન્મુખાન્ ।
વિષાદમેષ્યત્યુદ્યોગં યુદ્ધાય ન કરિષ્યતિ

તમર્જુનાભિધં દેહં પ્રાપ્તકાર્યૈકસિદ્ધયે ।
હરિર્બુદ્ધેન દેહેન બોધયિષ્યતિ રાઘવ

ન જાયતે મ્રિયતે વા કદાચિ-
ન્નાયં ભૂત્વા ભવિતા વા ન ભૂયઃ ।
અજો નિત્યઃ શાશ્વતોઽયં પુરાણો
ન હન્યતે હન્યમાને શરીરે

ય એનં વેત્તિ હન્તારં યશ્ચૈનં મન્યતે હતમ્ ।
ઉભૌ તૌ ન વિજાનીતો નાયં હન્તિ ન હન્યતે

અનન્તસ્યૈકરૂપસ્ય સતઃ સૂક્ષ્મસ્ય ખાદપિ ।
આત્મનઃ પરમેશસ્ય કિં કથં કેન નશ્યતિ

અનન્તમવ્યક્તમનાદિમધ્ય-
માત્માનમાલોકય સંવિદાત્મન્ ।
સંવિદ્વપુઃ સ્ફારમલબ્ધદોષ-
મજોઽસિ નિત્યોઽસિ નિરામયોઽસિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામા૦ વા ૦ દે૦ મોક્ષો૦ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ અર્જુનોપાખ્યાને નરનારાયણાવતારકથનં નામ દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ