Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.52

6.52.52

dvipañcāśaḥ sargaḥ

6.52.1

śrīrāma uvāca /
bodho jagadivābhāti mune yena krameṇa ha /
taṃ krameṇa kramaṃ brūhi bhūyo bhedanivṛttaye

6.52.2

śrīvasiṣṭha uvāca /
vṛkṣasyeva vimūḍhasya yaddṛṣṭau tatsvacetasi /
yanna dṛṣṭau na taccitte bhavatyalpatarasmṛte

6.52.3

bhavyaḥ paśyati śāstrārthameva pūrvāparānvitam /
na dṛṣṭiviṣayaṃ vastu yatpaśyati karoti tat

6.52.4

bhāvānuṣṭhānaniṣṭhaḥ san śāstrārthaikamanā muniḥ /
bhūtvopadeśaṃ tvamimaṃ śrṛṇu śravaṇabhūṣaṇam

6.52.5

iyaṃ dṛśyabharabhrāntirnanvavidyeti cocyate /
vastuto vidyate naiṣā tāpanadyāṃ yathā payaḥ

6.52.6

upadeśyopadeśārthamenāṃ maduparodhataḥ /
satyāmiva kṣaṇaṃ tāvadāśritya śrūyatāmidam

6.52.7

kuta eṣā kathaṃ ceti vikalpānanudāharan /
nedameṣāṃ na cāstīti svayaṃ jñāsyasi bodhataḥ

6.52.8

yadidaṃ dṛśyate kiṃcijjagatsthāvarajaṃgamam /
sarvaṃ sarvaprakārāḍhyaṃ kalpānte tadvinaśyati

6.52.9

asya bhāgavibhāgātmā nāśo'vaśyamavāritaḥ /
bindunā bindunā bodhe uddhṛtasyāsti hi kṣayaḥ

6.52.10

evaṃ sthite dravyanāśe brahmaṇastanmayatvataḥ /
nānantatvaṃ na cāstitvaṃ na ca vai saṃbhavatyalam

6.52.11

madaśaktiriva jñānamiti nāsmāsu sidhyati /
deho vijñānato'smākaṃ svapnavanna tu tattvataḥ

6.52.12

naśyatyeva ca dṛśyaśrīḥ saiva nānyaiva naiva ca /
itthaṃ bhavetsamucitaṃ kṛtaṃ śāstraṃ ca nānyathā

6.52.13

saivaitītyasamullekhaṃ kathaṃ naṣṭasya saṃbhavaḥ /
tadrūpānyeti yuktaṃ syādanubhūtānugā vayam

6.52.14

saiva vyomatayaivāsīdityasatsaiva sā katham /
tathaiva vyomasaṃsthā cennāśaṃ tarhi na sā gatā

6.52.15

kāryakāraṇayorekarūpataivaṃ yadā tadā /
kāryakāraṇatābhāvādaikyamevāsmadāgamaḥ

6.52.16

śūnyatvamupalambhatvaṃ yadgataṃ naṣṭameva tat /
anyastarhi bhavennāśaḥ kīdṛśaḥ kila kathyatām

6.52.17

naṣṭaṃ bhūyastadutpannamiti yatpratyayeti kaḥ /
naśyatyavaśyaṃ tenedaṃ punaranyatpravartate

6.52.18

madhye madhye yadutsedhaphalādyavayavaikikā /
ādehaṃ bījasattāsti kāryakāraṇatā kutaḥ

6.52.19

deśakālakriyātmaikaṃ yathādṛṣṭamiha sthitam /
bījamevaikakarmāto na ghaṭaḥ paṭakāryakṛt

6.52.20

sarvadarśanasiddhānte nāsti bhedo na vastuni /
paramārthamaye tena vivādena kimatra naḥ

6.52.21

idaṃ śāntamanādyantaṃ tadrūpatvādvicārataḥ /
vyomābhaṃ bodhatāmātramanubhūtipramāṇataḥ

6.52.22

yathaitannānubhūtaṃ sadyathaitadanubhūyate /
yathaitatsiddhimāpnoti tadidaṃ kathyate kramāt

6.52.23

mahākalpānta unnaṣṭe sarvasmindṛśyamaṇḍale /
āmahādevaparyantaṃ samanobuddhikarmaṇi

6.52.24

vyomanyapi śamaṃ yāte kāle'pyakalitasthitau /
vāyāvapi tvapagate tejasyatyantamasthite

6.52.25

tejasyapi gate dhvaṃsaṃ vāryādau suciraṃ kṣate /
alamantamanuprāpte sarvaśabdārthasaṃcaye

6.52.26

śiṣyate śāntabodhātma sadacchaṃ bādhyavarjitam /
anādinidhanaṃ saumyaṃ kimapyamalamavyayam

6.52.27

avācyamanabhivyaktamatīndriyamanāmakam /
sarvabhūtātmakaṃ śūnyaṃ sadasacca paraṃ padam

6.52.28

tanna vāyurna cākāśaṃ na buddhyādi na śūnyakam /
na kiṃcidapi sarvātma kimapyanyatparaṃ nabhaḥ

6.52.29

tadvidā tatpadasthena tanmuktenānubhūyate /
anyaiḥ kevalamāmnātairāgamaireva varṇyate

6.52.30

na kālo na mano nātmā na sannāsanna deśadik /
na madhyametayornāntaṃ na bodho nāpyabodhitam

6.52.31

kimapyeva tadatyacchaṃ budhyate bodhapāragaiḥ /
śāntasaṃsāravisaraiḥ parāṃ bhūmimupāgataiḥ

6.52.32

pratiṣiddhā mayaite tu ye'rthāḥ sarvatra te sthitāḥ /
asmadbuddhyā paricchedyāḥ saumyāmbhodherivormayaḥ

6.52.33

yathāsthitaṃ sthitāḥ sarve bhāvāstatra yathā tathā /
anutkīrṇā mahāstambhe vividhāḥ śālabhañjikāḥ

6.52.34

evaṃ tatra sthitāḥ sarve bhāvā evaṃ ca na sthitāḥ /
asarvātmaiva sarvātma tadeva na tadeva ca

6.52.35

padaṃ yathaitatsarvātma sarvārthaparivarjitam / /
yathā tatra ca paśyanti tatraikapariṇāminaḥ

6.52.36

sarvaṃ sarvātmakaṃ caiva sarvārtharahitaṃ padam /
sarvārthaparipūrṇaṃ ca tadādyaṃ paridṛśyate

6.52.37

tavaitāvanmahābuddhe sarvārthopaśamātmakam /
na samyagdānamutpannaṃ saṃśayo'tra nidarśanam

6.52.38

yaḥ prabuddho nirābhāsaṃ paramābhāsamāgataḥ /
svacchāntaḥkaraṇaḥ śāntastaṃ svabhāvaṃ sa paśyati

6.52.39

ayaṃ tvamahamityāditriṃkālagajagadbhramaḥ /
tatrāsti hemapiṇḍāntariva rūpakajālakam

6.52.40

hemapiṇḍādyathā bhāṇḍajālaṃ nānopalabhyate /
tathā na labhyate bhinnaṃ paramārthaghanājjagat

6.52.41

sarvadaiva hi bhinnātmā svāṅgabhūtopalambhadṛk /
sa jagaddvaitamevedaṃ hemevāṅgadarūpakam

6.52.42

riktaṃ deśādiśabdārthairdeśakālakriyātmakam /
yathāsthitamidaṃ tatra sarvamasti na vāsti ca

6.52.43

yathormyādi same toye citraṃ citrakṛdīhate /
bhāṇḍavṛndaṃ mṛdaḥ piṇḍe tathedaṃ brahmaṇi sthitam

6.52.44

tathaitadatra no bhinnaṃ nābhinnaṃ nāsti cāsti ca /
nityaṃ tanmayamevācchaṃ śānte śāntamidaṃ tathā

6.52.45

anikhātaiva bhātīyaṃ trijagacchālabhañjikā /
svarasasyeva dṛśyatvamitā brahmaṇi dāruṇi

6.52.46

nikhātā dṛśyatāṃ yānti stambhasthāḥ śālabhañjikāḥ /
asminnakṣobhya evāntastaraṅgāḥ sṛṣṭidṛṣṭayaḥ

6.52.47

sarasyatirase bhānti cidghanāmṛtavṛṣṭayaḥ /
avibhāge vibhāgasthā akṣobhe kṣubhitā iva /
avibhātā vibhāntīva cidghane sṛṣṭidṛṣṭayaḥ

6.52.48

paramāṇau paramāṇāvatra saṃsāramaṇḍalam /
vibhāti bhāsurārambhaṃ na vibhāti ca kiṃcana

6.52.49

ākāśakālapavanādipadārthajāta-
masyāṅgamaṅgarahitasya tadapyanaṅgam /
sarvātmakaṃ sakalabhāvavikāraśūnya-
mapyetadāhurajaraṃ paramārthatattvam

6.52.52

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe u० brahmasvarūpavarṇanaṃ nāma dvipañcāśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc