Yoga Vasistha · Verses 6.47-2

saptacatvāriṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
cittattvasya phalasyeva citaḥ svāpāparakramāt /
svasattāsaṃniveśena yaḥ sa sarga iti sthitaḥ

deśakālakriyādīnāmapi tanmayarūpataḥ /
idamanyadidaṃ cānyaditi nātropapadyate

samastaśabdaśabdārthavāsanākalanāvidaḥ /
ekātmatvādasaccedamiti saṃkathyate katham

phalasyāntaḥsaṃniveśo nāmānukramato yathā /
citaḥ svasattāghanatā'nānā nānā sthitā tathā

anānaivāpi nānaiva kṣubdhevākṣubhitaiva ca /
yathā phalāntaḥ svāsattā cidantaḥ siddhayastathā

jagannagaramādarśe citaḥ svaṃ pratibimbitam /
kacatīvā'kacadapi śilāntaḥsaṃniveśavat

parame cinmaṇau santi jagatkoṭiśatānyapi /
cintāmaṇāvanantāni phalānīvārpitānyalam

citsamudgaka evedaṃ tadaṅgotkīrṇamātatam /
jaganmauktikamābhāti tadaṃśamayamanyavat

ahorātraṃ vikarayanvedanāvedanānyalam /
cidādityaḥ sthito bhāsvāñjagaddravyāṇi darśayan

samudrakoṭarāvartapayaḥspandavilāsavat /
anānaiva ca nānā cicchilāntaḥsaṃniveśavat

yadasti tacciti śilāśarīre śālabhañjikā /
yannāsti tacciti śilāśarīre śālabhañjikā

bhāvābhāveṣu yatsatyaṃ cinmajjākalpameva tat /
majjāsārā padārthaśrīstanmayaṃ syāttadeva hi

padmanānādiśabdārthastyaktvā yadvacchilodaram /
nānā tadvadidaṃ nānā tadetanmayamadvayam

nānāpyekatayā'nānā padmabimbaṃ śilodaram /
yathā tadavibhāgātma tathedaṃ ciddhanāntaram

yathā'malapayaḥkośaḥ sthaladhiyāṃ tu bhānubhāḥ /
sannevāsannivaivaṃ cinnaiva tvaṃ sadasadvapuḥ

yathā samyak payorāśiḥ koṭare kalanonmukham /
dravatvātspandate'spandaṃ tathedaṃ ciddhanāntaram

cicchilāśaṅkhapadmaughastanmayatve'pyatanmayaḥ /
jagadviddhi sapadmādipadārthaṃ cicchilāntaram

mahāśilāghano'pyeṣa ciddhanasthaṃ śilodaram /
arandhronirdvayo'ccho'jaḥ saṃśāntaḥsaṃniveśavat

tapatīdaṃ jagadbrahma śaratkāla ivāmalam /
sphuratīdaṃ jagadbrahma saumyaḥ soma iva drutaḥ

brahmaṇīdaṃ suṣuptābhaṃ nāstyanāśaṃ śilābjavat /
brahmatvaṃ brahmaṇi yathā tathaivedaṃ jagatsthitam

nānayorvidyate medastarupādapayoriva /
yānīmāni jagantīha nānyattāni cidākṛteḥ

bhāvābhāvādi nāstyeṣāṃ tasyā iva kadācana /
brahmaiva jagadābhāsaṃ marutāpo yathā jalam

brahmaivālokanācchuddhaṃ bhavatyambu yathātapaḥ /
mervādestṛṇagulmādeścittāderjagato'pi ca

paramāmbuvibhāgena yadrūpaṃ tatparaṃ viduḥ /
tatsamūhastadevoccaiścittaṃ merutṛṇādikam

yatsaukṣmye'pi hi sārātma sthaulye sārataraṃ hi tat /
yathā rasātmikā śaktiḥ paramāṇutayā'nagha

sthitā jagatpadārtheṣu pāyasī brahmatā tathā /
rasaśaktiryathā nānātṛṇagulmalatāmbhasām

tathā nānātayodeti saivāsaiveva brahmatā /
yaiṣā rūpavilāsānāmālokaparamāṇutā

guṇaguṇyarthasattātmarūpiṇyāsāṃ parātmatā /
citi citte'sti mervādi tadabhivyañjanātmani

picchapakṣaughakāṭhinyaṃ mayūrāṇḍarase yathā /
citi tattve'sti nānātā tadabhivyañjanātmani

vicitrapicchikāpuñjo mayūrāṇḍarase yathā /
yathā nānātmike hyeva barhyaṇḍarasabarhite

vivekadṛṣṭyā dṛṣṭe te tathā brahma jagatsthitam /
sanānāto'pyanānāto yathā'ṇḍarasabarhiṇaḥ

advaitadvaitasattātmā tathā brahmajagadbhramaḥ /
yathā sadasatoḥ sattā samatāyāmavasthitiḥ

yataḥ sadasato rūpaṃ bhāvasthaṃ viddhi taṃ param /
nānā'nānātmakamidaṃ tvanubhūtaṃ nasaṃbhavam

cijjagadvalanaṃ paśya barhyaṇḍe rasabarhiṇam /
yathā jagati cittattvaṃ cittattve yajjagattathā /
nānā'nānātmakaikaṃ ca mayūrāṇḍaraso yathā

nānāpadārthabhramapicchapūrṇā
jaganmayūrāṇḍarasaścidādyā /
mayūrarūpaṃ tvamayūramantaḥ
sattāpadaṃ viddhi kuto'sti bhedaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye deva० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe pūrvārdhe ciddhanopadeśo nāma saptacatvāriṃśaḥ sargaḥ