Yoga Vasistha · Verses 6.46-2

ṣaṭcatvāriṃśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
bhagavansarvasārajña tvayaiṣā bilvarūpiṇī /
mahāciddhanasatteha kathiteti matirmama

cinmajjārūpamakhilamahaṃtādīdamātatam /
na manāgapi bhedo'sti dvaitaikyakalanātmakaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
yathā brahmāṇḍakūśmāṇḍamajjāmervādisaṃsthitiḥ /
tathā cidvilvamajjeyaṃ brahmāṇḍādijagatsthitiḥ

sṛṣṭicidvilvamajjā syātsvādhārānyatvasaṃbhave /
vināśaḥ sarvagasyāsya na caitatsaṃbhavatyalam

citermarīcabījasya jagadākhyā camatkṛtiḥ /
sthitā sauṣuptasaumyāntaḥ śilāntaḥsaṃniveśavat

atremāminduvadana citrāṃ vismayakāriṇīm /
varṇyamānāṃ mayā ramyāmanyāmākhyāyikāṃ śrṛṇu

snigdhā spaṣṭā mṛdusparśā mahāvistāraśālinī /
niviḍā nityamakṣubdhā kvacidasti mahāśilā

tasyāmantaḥ praphullāni padmāni subahūnyapi /
sarasyāmiva ramyāṇi tānyanantāni santi vai

anyonyaprotapatrāṇi mitho vighaṭitāni ca /
mithaścopanigūḍhāni gūḍhāni prakaṭāni ca

adhomukhānyūrdhvamukhānyapi tiryaṅmukhāni ca /
mithomilitamūlāni mithaḥprotamukhānyapi

karṇikājālamūlāni mūlāntaḥkarṇikāni ca /
ūrdhvamūlānyadhomūlānyamūlānītarāṇi ca

teṣāṃ ca nikaṭe santi śaṅkhāḥ śatasahasraśaḥ /
cakraughāśca mahākārāḥ padmavatsaṃniveśinaḥ

śrīrāma uvāca /
satyametanmayā dṛṣṭā tādṛśī sā mahāśilā /
śālagrāme harerdhāmni vidyate parivāriṇī

śrīvasiṣṭha uvāca /
evametadvijānāsi dṛṣṭavānasi tāṃ śilām /
yo yaśca tatra vai prāṇaḥ samastādṛganantaraḥ

mayā tviyamapūrvaiva śileha kathitā tava /
yasyāmantarmahākukṣau sarvamasti ca nāsti ca

cicchilaiṣā mayoktā te yasyāmantarjaganti vai /
ghanatvaikātmakatvādivaśādeṣā śilaiva cit

apyatyantaghanāṅgāyāḥ sunīrandhrākṛterapi /
vidyate'ntarjagadvṛndaṃ vyomnīva vipulānilaḥ

dyauḥ kṣamā vāyurākāśaṃ parvatāḥ sarito diśaḥ /
santi tasyāṃ śilāyāṃ ca suṣiraṃ na manāgapi

asyāmeva ghanāṅgātma jagatpadmaṃ vijṛmbhate /
etasmādvastuto nānyadanyacchuddhātmakaṃ ca vā

śaṅkhapadmādikaṃ lokaṃ pāṣāṇe likhyate yathā /
bhūtaṃ bhavadbhaviṣyacca śilāyāṃ śālabhañjikā

tathāsti tatra tatsarvaṃ saṃsthānaṃ vastuto yathā /
upalāntaḥ saṃniveśo nānātmāpyekapiṇḍatām

yathādatte tathaiṣā citpiṇḍākāraikikāṃ ghanām /
yathā padmaḥ śilākośādabhinnastadvapurmayaḥ

tathā sargaścito rūpādabhinno'pi vapurmayaḥ /
suṣuptāvasthayā cakrapadmalekhāḥ śilodare

yathā sthitāściterantastatheyaṃ jagadāvalī /
śilāntaḥ padmalekhālī maricāntaścamatkṛtiḥ

nodeti nāstamāyāti yathā sargastathā citau /
yathā purandhryāṃ martyo'ntarmajjā vā bilvagā yathā

tathā'nantavikārāḍhyā citau brahmāṇḍamaṇḍalī /
vikārādi tadeveti mudhaivoktiranarthikā

tattāṃ samupayātyāśu jalabindurivāmbhasi //
anantatvācciteretadvikārādi citeriti

uktyā saṃpadyate yacca tallayena vilīyate /
brahmaivedaṃ vikārādi vikārādyarthavarjitam

varjanāvarjane'rthasya brahmaivānantatāvaśāt /
brahma sthitaṃ vikārādi brahmaivotpāditaṃ kramāt

atrānyārthamidaṃ viddhi mṛgatṛṣṇāmbhasā samam /
bījaṃ puṣpaphalāntasthaṃ bījāntarnānyadātmakam

yādṛśī bījasattā sā bhavantī yātyathottaram /
ciddhane ciddhanatvaṃ yatsa eva trijagatkramaḥ

ekatvametayordvitvamekābhāve dvayoḥ kṣatiḥ /
jagadanyabhavodbhūtirna kadācittadīdṛśam

cidacinna kadācicca dvayamantarmitho'dvayam /
mahāśilāntare bhedo lekhātmāsti yathā bahuḥ /
tadanyānanyamajjādi ciddhane trijagattathā

rekhoparekhāvalitā yathaikā pīvarī śilā /
tathā trailokyavalitaṃ brahmaikamiti dṛśyate

etacchilāntarabjādi yathā nityaṃ suṣuptakam /
nāstameti na codeti tathā'haṃtā jagadgatiḥ

yathā śilāntarlekhādi bhidyate na śilāntarāt /
tatsāratvājjagatkartṛ kartṛtvādijagaccitiḥ

yathā śilāntarabjānāṃ spandāspandabhavābhavāḥ /
viṣayatvaṃ na gacchanti kartāro jagatastathā

nedaṃ kadācitkriyate na kadācana naśyati /
adrivatprabhavollāsavilāsāvedanātmakam

yathā yatra yadākāraṃ tathā tatra tadeva hi /
brahmasattātmakaṃ sarvaṃ suṣuptasthamiva sthitam

bhūribhāvavikārāḍhyo yo'yaṃ jagadurubhramaḥ /
suṣuptameva tadviddhi śilāntaḥ paṅkajādivat

nityaṃ suṣuptapadameva jagadvilāsaḥ
samyakpraśāntasamaciddhanakhātmakatvāt /
padmāḥ śilāntariva sargadaśāstvasārā
dṛṣṭā na dehamupayānti kadācideva

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० śilākośopadeśo nāma ṣaṭcatvāriṃśaḥ sargaḥ