Yoga Vasistha · Verses 6.45-2

pañcacatvāriṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
atremāmavabodhāya vismayollāsakāriṇīm /
apūrvāṃ caiva saṃkṣepādrāma ramyāṃ kathāṃ śrṛṇu

yojanānāṃ sahasrāṇi vipulaṃ vimalaṃ sphuṭam /
yugairapyajaradrūpamasti bilvaphalaṃ mahat

avināśarasādhāraṃ sudhāmadhurasāravat /
purāṇamapi bālendudalamārdavasundaram

vyūhamadhyamahāmeruṃ mandarādririvācalam /
mahākalpāntavātyāyā api vegairacālitam

yojanāyutakoṭīnāṃ koṭilakṣaśatairapi /
vaipulyenāparicchedyaṃ mūlamādyaṃ jagatsthiteḥ

yasya bilvaphalasyoccaibrahmāṇḍāni samīpataḥ /
haranti līlāṃ śailādho rājikākaṇapaddhateḥ

syandamānarasāpūrāṃ svādvīṃ rasacamatkṛtim /
yasyātiśete no kaścidapi rāghava ṣaḍrasaḥ

na kadācana pākena pātaṃ tena sameti yat /
sadaiva pakvamapyaṅga jarasā yanna bādhyate

brahmaviṣṇvindrarudrādyā jaraṭhāḥ kecideva na /
yasyotpattiṃ vijānanti mūlaṃ vā vṛntameva ca

adṛṣṭāṅkuravṛkṣasya tvadṛṣṭakusumākṛteḥ /
astambhamūlaśākhasya phalasyāsya mahākṛteḥ

ekapiṇḍaghanākāravitatasthaulyaśālinaḥ /
yasyotpattivikārādipariṇāmo na dṛśyate

samastaphalasārasya phalasyāsya mahākṛteḥ /
na majjā nāṣṭhi vitato nirvikāro nirañjanaḥ

śilāntariva nīrandhraḥ syandamānendubimbavat /
rasaṃ svasaṃvidāsvādyaṃ syandamāna ivāmṛtam

kośaḥ sakalasaukhyānāṃ śītalālokakārakaḥ /
śailābho'mṛtapiṇḍābho majjāātmaphalasthiteḥ

tasmātparamamajjā tu yāsau svātmacamatkṛtiḥ /
anantarakṣito nityamananyaḥ śrīphalaṃ gataḥ

svasaṃniveśavaicitryamanyatvaphalatāṃ gatām /
atyajantyā tayā tanvyā sthūlayāpyatibālayā

iyamasmīti kalanādasadapyanyatāmalam /
bhedādyasaṃbhavadidaṃ svayamutpādya bhāvitam

ahaṃkalāsamudayasamanantarameva sā /
valitākāśaśabdāṅgatrailokyaparamāṇubhiḥ

ityanukramato yātā saṃvicchaktisvarūpatām /
majjā prāk saṃniveśaṃ svaṃ tamevāpya samujjhatī

saṃvicchaktayā tayā tatra tatastaralarūpayā /
nija eva same rūpe dṛgitthaṃ saṃprasāritā

idaṃ vyoma mahānantamiyaṃ kālamayī kalā /
iyaṃ niyatirityuktā kriyeyaṃ spandarūpiṇī

ayaṃ saṃkalpavistārastvayamāśāntarabhramaḥ /
rāgadveṣasthitiriyaṃ heyopādeyadhīriyam

iyaṃ tvattā tviyaṃ mattā tatteyaṃ saṃsthitā svayam /
brahmāṇḍaugho'yamūrdhvasthaḥ svayamaṅgordhvamapyadhaḥ

ayaṃ puraḥ pārśvato'yaṃ paścādārāddavīyasī /
idaṃ bhūtaṃ vartamānaṃ bhaviṣyattvidamityapi

idamantaḥsthitānalpakalpanāmbhoruhālayam /
brahmāṇḍamaṇḍapāpīḍakrīḍāmaṇḍapamaṇḍalam

anantakalanātattvaparipallavitā hareḥ /
hṛdabjakarṇikā ceyaṃ lokapadmākṣamālikā

iyaṃ kīrṇamahārudragaṇāpūritakoṭarā /
dīrghābhrasaraṇirbhrāntadhvaṃsanebhyaḥ prabhāvinī

iyaṃ meruḥ kakubhyatra jagatpaṅkajakarṇikā /
sphuradindumadhūllāsalampaṭāmaraṣaṭpadā

iyamuddāmasaugandhyasvargaśrīpuṣpamañjarī /
jagajjaraṭhavṛkṣasya rajonarakamūlinaḥ

iyaṃ ca tārākiṃjalkā brahmārṇavataṭasthitā /
apārāpāraparyantā vyomalīlāsarojinī

iyaṃ kriyāparigrāhā taraṅgataralāvalī /
sargāvartavidhānasthabhūribhūtaparamparā

iyattayā prasariṇī kṣaṇakalpādipallavā /
tejaḥkesariṇī kālanalinī vyomapaṅkajā

imā bhāvavikārāḍhyā jarāmṛtiviṣūcikāḥ /
vidyāvidyāvilāsāḍhyā imāḥ śāstrārthadṛṣṭayaḥ

iti sā tasya bilvasya nijamajjācamatkṛtiḥ /
saṃkalpasaṃniveśāntarevaiva kṛtasaṃsthitiḥ

śāntā svasthā nirābādhā saumyā bhāvanayojjhitā /
kartṛtvamapyakartṛtvaṃ kṛtvā'kṛtveva saṃsthitā

eṣaikikaiva vividheva vibhāvyamānā
naikātmikā na vividhā nanu saiva saiva /
satyāsthitā sakalaśāntisamaikarūpā
sarvātmikātimahatī citirūpaśaktiḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० bilvopākhyāne pañcacatvāriṃśaḥ sargaḥ