Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.45

6.45.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti viśrāntavāneṣa manohariṇako'rihan /
tatraiva ratimāyāti na yāti viṭapāntaram

6.45.2

etāvatātha kālena sa vivekadrumaḥ phalam /
antasthaṃ paramārthātma śanaiḥ prakaṭayatyalam

6.45.3

dhyānadrumaphalaṃ puṇyau tadasau svamanomṛgaḥ /
adhaḥsthitaḥ prāntagataṃ tasya paśyati sattaroḥ

6.45.5

ārohati naro vṛkṣaṃ tadāsvādayituṃ phalam /
anyavargaparityāgo vitatādhyavasāyavān //
vivekavṛkṣapānnāma vṛttīstyajati bhūgatāḥ /
unnataṃ padamāsādya bhūyo nādhaḥ samīhate

6.45.6

tenottamaphalārthena saṃskārānprāktanānasau /
vivekapādapārūḍhastyajatyahiriva tvacam

6.45.7

hasatyuccaiḥ padārūḍhamātmānabhavalokayan /
etāvantamahaṃ kālaṃ kṛpaṇaḥ ko'bhavaṃ tviti

6.45.8

karuṇādiṣu teṣvasya bhramañchākhāntareṣu saḥ /
lobhavyālamadhaḥ kurvansamrāḍiva virājate

6.45.9

hṛdayendorgalaśreṇī duḥkhābjatimirāvaliḥ /
kṛṣṇāyaḥśṛṅkhalātṛṣṇā dinānudinamujjhati

6.45.10

upekṣate na saṃprāptaṃ nāprāptamabhivāñchati /
somasaumyo bhavatyantaḥ śītalaḥ sarvavṛttiṣu

6.45.11

śāstrārthapallaveṣveva niṣaṇṇātmāvatiṣṭhate /
unnatāvanatā yātā adhaḥ paśyañjagadgatīḥ

6.45.12

bhīmadrumalatotkīrṇapuṣpaprakaradanturāḥ /
prāktanīḥ svāḥ sthalīḥ paśyanhasatyantarvarākatām

6.45.13

teṣu tatskandhadeśeṣu tathoḍḍīnaviḍīnayā /
hāriṇyā viharañjātyā rājeva parirājate

6.45.14

putradārasamagrāṇi mitrāṇi ca dhanāni ca /
janmāntarakṛtānīva svapnajānīva paśyati

6.45.15

rāgadveṣabhayonmādamānamohamahattayā /
naṭasyevāsya dṛśyante śītalāmalacetasaḥ

6.45.16

unmattaceṣṭitākārā hasatyapi purogatāḥ /
taraṅgabhaṅgurādhārāḥ saṃsārasarito gatīḥ

6.45.17

na sa cetayate kāścillokadāradhanaiṣaṇāḥ /
apūrvapadaviśrānto jīvanneva yathā śavaḥ

6.45.18

kevalaṃ kevale śuddhe bodhātmani mahonnate /
dattadṛṣṭiḥ phale tasminparaṃ samadhirohati

6.45.19

smṛtvā smṛtvāpadaḥ pūrva saṃtoṣāmṛtapoṣitaḥ /
arthānāmapyanarthānāṃ nāśeṣu parituṣyati

6.45.20

vyavahāreṣu kāryeṣu bhogasaṃpādakeṣvapi /
paramudvegamāyāti sanidra iva bodhitaḥ

6.45.21

dīrghādhyaga ivodārāmanāratamabādhitām /
ciraṃ maurkhyaśramākrānto viśrāntimabhivāñchati

6.45.22

niḥśvāsabodhito'pyagniranindhana ivātmani /
śvāsamātrasamo'pyantaratiṣṭhanneva śāmyati

6.45.23

āpatantīṃ balādeva padārtheṣvaratiṃ śanaiḥ /
na śaknoti nirākartuṃ dṛṣṭimatra cyutāmiva

6.45.24

tāṃ mahāpadavīṃ gacchanparamārthaphalapradām /
bhūmikāmapyupāyāti vacasāmapyagocarām

6.45.25

kuto'pyaceṣṭiteṣveva saṃprāpteṣu vidhervaśāt /
bhogeṣvaratimāyāti pāntho marumahīṣviva

6.45.26

ghūrṇaḥ kṣīṇa ivānandī suptaḥ saṃsāravṛttiṣu /
antaḥpūrṇamanā maunī kāmapi sthitimṛcchati

6.45.27

sa tādṛgrūpatāmetya paramārthaphalasya tat /
kramānnikaṭamāpnoti khago'gapadavīmiva

6.45.28

tatastadakhilāṃ buddhiṃ vihāya viyatā samaḥ /
gṛhṇātyathāsvādayati bhuṅkte'tha paritṛpyati

6.45.29

saṃkalpārthaparityāgāddinānudinamātatā /
śuddhasvabhāvaviśrāntiḥ paramārthāptirucyate

6.45.30

bhedabuddhirvilīnārthā'bheda evāvaśiṣyate /
śuddhamekamanādyantaṃ tadbrahmeti vidurbudhāḥ

6.45.31

lokaiṣaṇāviraktena tyaktadāraiṣaṇena ca /
dhanaiṣaṇāvimuktena tasminviśramyate pade

6.45.32

pareṇa pariṇāmena mithaścitparamārthayoḥ /
tāpena himalekheva bhedabuddhirvilīyate

6.45.33

tajjñasyākṛṣṭamuktasya svabhāveṣūpamāṃ vinā /
sthitiḥ sragdāmakasyeva na saṃbhavati kācana

6.45.34

yathā'prakaṭitāṅgāntaḥsaṃsthitā śālabhañjikā /
na satī nāsatī stambhe tathā viśvasthitiḥ pare

6.45.35

dhyānaṃ na śakyate kartuṃ na caitadupayujyate /
abodhena vibuddhastu svayamatraiva tiṣṭhati

6.45.36

ātyantikī virasatā yasya dṛśyeṣu dṛśyate /
sa buddho nā prabuddhasya dṛśyatyāge hi śaktatā

6.45.37

dṛśyasya bodhatābodho yo bodhādaparikṣayaḥ /
sa samādhānaśabdena procyate susamāhiteḥ

6.45.38

draṣṭṛdṛśyaikatārūpaḥ pratyayo manaso yadā /
sa tadekasamādhāne tadā viśrāmyati svayam

6.45.39

svabhāvo dṛśyavairasyameva tattvavido nijaḥ /
dṛśyaspandanamevāhuratattvajñatvamuttamāḥ

6.45.40

atajjñāyaiva viṣayāḥ svadante na tu tadvidaḥ /
na hi pītāmṛtāyāntaḥ svadate kaṭu kāñjikam

6.45.41

vitṛṣṇasyātmaniṣṭhatvādeṣaṇātrayamujjhataḥ /
jñasyāpyanicchato dhyānamarthāyātaṃ pravartate

6.45.42

bodhaḥ sphurati tṛṣṇāyāḥ saiva yasya na vidyate /
tasya svarūpamutsṛjya kvāsau tiṣṭhati kaḥ katham

6.45.43

jñasyānārādhako dhyeyabodho nayatu yo bhavet /
anantā sā vitṛṣṇasya nirvibhāgoditaḥ svayam

6.45.44

anantamapatṛṣṇasya svayameva pravartate /
dhyānaṃ galitapakṣasya saṃsthānamiva bhūbhṛtaḥ

6.45.45

śuddhabodhātmani jñatvādasamāhitatoditā /
na jātu susamiddhe'gnau ghṛtavindoravasthitiḥ

6.45.46

paraṃ viṣayavaitṛṣṇyaṃ samādhānamudāhṛtam /
āhṛtaṃ yena tannūnaṃ tasmai nṛbrahmaṇe namaḥ

6.45.47

nūnaṃ viṣayavaitṛṣṇye pariprauḍhimupāgate /
na śaknuvanti nirhartuṃ dhyānaṃ sendrāḥ surāsurāḥ

6.45.48

paraṃ viṣayavaitṛṣṇyaṃ vajradhyānaṃ prasādhyatām /
bhede vigalite jñānādanyadhyānatṛṇena kim

6.45.49

mūrkhastho viśvaśabdārtho nāmūrkhaviṣayastathā /
tajjñājñayostayoścaiva viśvaviśveśayostathā

6.45.50

yatraikībhūya kacanaṃ tatra viśrāmyatāṃ budhāḥ /
bodhabhūmiṣu siddhānāmarthānāṃ vā vivekinām

6.45.51

sattāsatte dvayaikye ca nirṇīte neha kenacit /
upāya ekaḥ śāstrārtho dvitīyo jñasamāgamaḥ

6.45.52

dhyānaṃ tṛtīyaṃ nirvāṇe śreṣṭhastatrottarottaraḥ /
jīvādarśānmitho rūpaṃ gṛhṇātyeṣā mahadvapuḥ

6.45.53

jagatyudeti saṃghaṭṭādāviśeṣaṃ same same /
jñātapūrvāparāśeṣajagadaṣṭāpadasthiteḥ

6.45.54

ekasiddhau dvayoḥ siddhirbodhavaitṛṣṇyadīpayoḥ /
mativātyādhuto vyomni dagdho jñānāgninākhilaḥ

6.45.55

jagattūlaḥ pare śānte na jāne kvāśu gacchati /
citrāgnineva bodhena tena jāḍyaṃ na śāmyati

6.45.56

nirmūlāpi jagadbhrāntiryenāśu na vilīyate /
yathājñasya jagajjñaptirapajñānātpradīpyate

6.45.57

tathā jñasya parijñānāttadajñaptiḥ pradīpyate /
tajjñasyājñajagajjñaptiśabdārtharahitā sthitā

6.45.58

yathāsthitaiva trijagajjñaptiścitra ivoditā /
śūnyatvenaiva racitā suptatveneva nirmitā

6.45.59

bhāsate bhāmayī vāñchā jagajjñaptirjñacetasi /
nūnaṃ bodhe'vimūḍhasya nāhaṃtā na jagatsthitiḥ

6.45.60

bhāsate paramābhāsarūpiṇaḥ kāpyavasthitiḥ /
bodhābodhātmakaṃ cittaṃ bhāti śuṣkārdrakāṣṭhavat

6.45.61

bodhādekaṃ jagadbhāvairjāḍyānnātmatvamāgatam /
mitho bodhāddvivadati maitrīṃ bhajati bodhataḥ

6.45.62

ya evāsyādhiko bhāgastanmayatvena tiṣṭhati /
budhaḥ satattvaṃ nāvaiti jagato'bhāvabhāvayoḥ

6.45.63

jāgratsvapnasuṣuptānāṃ svabhāvamiva turyagaḥ /
vāsanaiva manaḥ seyaṃ svavicāreṇa naśyati

6.45.64

avastutvādato mokṣo nātmanāśe pravartate

6.45.65

dhyānadrumātsvayamupoḍhamanalpapākātkālena bodhamupayātavataḥ krameṇa /
bhuktvā rasāyanaphalaṃ parabodhamādyamicchanmanohariṇako nigaḍādvimuktaḥ

6.45.45

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe bālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe manohariṇakopākhyānaṃ nāma pañcacatvāriṃśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc