Yoga Vasistha · Chapter 6.44

catuścatvāriṃśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
kramātsamādhānatarorājīvaphalaśālinīm /
salatākusumāṃ brūhi sattāṃ viśrāntidāṃ mune

śrīvasiṣṭha uvāca /
ājīvamudyadutsedhaṃ vivekijanakānane /
patrapuṣpaphalopetaṃ samādhānataruṃ śṛṇu

yathākathaṃciduditaṃ duḥkhena svayameva ca /
saṃsāravananirvedaṃ bījamasya vidurbudhāḥ

śubhajālahalākṛṣṭaṃ rasāsiktamaharniśam /
pravahacchvasanākulyaṃ kṣetramasya vidurbudhāḥ

samādhibījaṃ saṃsāranirvedaḥ patati svayam /
cittabhūmau viviktāyāṃ vivekijanakānane

svacittabhūmau patitaṃ dhyānabījaṃ mahādhiyā /
sekairamībhiryatnena saṃsektavyamakhedinā

śuddhaiḥ snigdhaiḥ pavitraiśca madhurairātmanohitaiḥ /
satsaṃgamanavakṣīrairaindavairamṛtairiva

antaḥśūnyapradaiḥ pūrṇaiḥ svacchairamṛtaśītalaiḥ /
visṛtairamṛtākulyāśāstrārthavaravāribhiḥ

svacittabhūmau patitaṃ parijñāya mahādhiyā /
bījaṃ saṃsāranirvedo rakṣyaṃ dhyānasya yatnataḥ

tapaḥprakāradānena padārthaghaṭaneśitaiḥ /
tīrthāyatanaviśrāntivṛtivistārakalpanaiḥ

kartavyo'ṅkuritasyāsya rakṣitā śikṣitāśayaḥ /
saṃtoṣanāmā priyayā nityaṃ muditayānvitaḥ

paścātsthitāśāvihagānparapraṇayapakṣiṇaḥ /
asmādāpatataḥ kāmagarvagṛdhrānnivārayet

mṛdubhiḥ satkriyākuntairvivekārkātapairapi /
acintyālokadairasmānmārjitavyaṃ rajastamaḥ

saṃpadaḥ pramadāścaiva taraṅgā bhogabhaṅgurāḥ /
patantyaśanayastasminduṣkṛtābhrasamīritāḥ

dhairyaudāryadayāmantrairjapasnānatapodamaiḥ /
vinivārayitavyāstāḥ praṇavārthatriśūlinā

iti saṃrakṣitādasmāddhyānabījātpravartate /
ābhijātyonnataḥ śrīmānvivekākhyo navāṅkuraḥ

tena sā cittabhūrbhāti saprakāśā vikāsinī /
bhavatyālokaramyā ca khaṃ yathābhinavendunā

tasmādaṅkurataḥ patre ubhau vikasataḥ svayam /
ekaṃ śāstrābhigamanaṃ dvitīyaṃ sādhusaṃgamaḥ

stambhameṣa nibadhnāti sthairyaṃ nāma samunnatim /
saṃtoṣatvagvivalitaṃ vairāgyarasarañjitam

vairāgyarasapuṣṭātmā śāstrārthaprāvṛṣānvitaḥ /
svalpenaiva svakālena parāmeti samunnatim

śāstrārthasādhusaṃparkavairāgyarasapīvaraḥ /
rāgadveṣakapikṣobhairna manāgapi kampate

atha tasmātprajāyante vijñānālaṃkṛtākṛteḥ /
latā rasavilāsinya imā vitatadeśagāḥ

sphuṭatā satyatā sattā dhīratā nirvikalpatā /
samatā śāntatā maitrī karuṇā kīrtirāryatā

latābhirguṇapatrābhiḥ sa dhyānatarurūrjitaḥ /
yaśaḥpuṣpābhiretābhiḥ pārijātāyate yateḥ

ityasau jñānaviṭapī latāpallavapuṣpavān /
bhaviṣyajjñānaphalado dinānudinamuttamaḥ

yaśaḥkusumagucchāḍhyo guṇapallavalāsavān /
vairāgyarasavistārī prajñāmañjaritākṛtiḥ

sarvāḥ śītalayatyāśāḥ prāvṛṣīva payodharaḥ /
sargātapaṃ śamayati sūryatāpamivoḍupaḥ

pratanoti śamacchāyāṃ chāyāmiva ghanāgamaḥ /
nirodhamāsphārayati śamo'nila ivāmbudam

nibadhnātyātmanā pīṭhaṃ kulācala iva sthitam /
phalasya racayatyūrdhvaṃ ghaṭikāṃ maṅgalāditām

vivekakalpavṛkṣe tu vardhamāne dine dine /
chāyāvitānavalite puṃso hṛdayakānane

pravartate śītalatā talatāpāpahāriṇī /
abhyullasanmatilatā tuṣārodarasundarī

yasyāmavāntaraśrānto viśrāmyati manomṛgaḥ /
ājanmajīrṇapathikaḥ pathi kolāhalākulaḥ

sattāmātrātmaśārīracarmārthaṃ prekṣito'ribhiḥ / /
nānātāsārasākāragopayajjarjaronmukhaḥ

saṃsārāraṇyavisaradvāsanāpavaneritaḥ /
ahaṃtātāpasaritā sarvadā vipradāradī

dīrghādarī dūracitasārasaṃcārajarjaraḥ /
putrapautraparāmarśapratāpātpatito'vaṭe

lakṣmīlatāviluṭhanātsaṃkaṭaiḥ kuṇṭhitāṅgakaḥ /
tṛṣṇāśrīsaritaṃ gṛhṇankallolairdūramāhataḥ

taṃ vyādhidurvyādhavaidhuryapalāyanaparāyaṇaḥ / /
aśaṅkitavidhirvyādhapātādiva kṛtākṛtiḥ

jñeyāspadasamāyātaduḥkhasāyakaśaṅkitaḥ /
vairividravaṇavyagro dṛṣadāharaṇāṅkitaḥ

unnatānatasaṃpātanipātenātighūrṇitaḥ /
vikāropalanirghātaiḥ pāramparyeṇa cūrṇitaḥ

tṛṣṇācārulatājālapraveśavaśavikṣataḥ /
svaprajñāracitācāraḥ paramāyāsvaśikṣitaḥ

indriyagrāmamāgatya prapalāyanatatparaḥ /
sudurgrahagajendrogravisphūrjanavimarditaḥ

viṣayājagarodāraviṣaphūtkāramūrcchitaḥ /
kāmukaḥ kāminībhūmau rasātprāyo vipothitaḥ

kopadāvānalapluṣṭapṛṣṭhavisphoṭadāhavān /
sadā gatāgatānekadīrghaduḥkhapradāhavān

svātmalagnābhilāṣāṃśadaṃśadoṣairupadrutaḥ /
bhogalobhalasanmodaśṛgālaciravidrutaḥ

svakarmakartṛtodbhāntadāridryadvīpyanudrutaḥ /
vyāmohamihikāndhatvakūṭāvaṭaluṭhattanuḥ

mānasiṃhasamullāsahṛdayotkampanāturaḥ /
maraṇena raṇe yena vṛkapuṣpamivekṣitaḥ

garveṇa giraṇāyāśu dūratojanasevitaḥ /
kāmaiḥ samantato dantavitānitayavāṅkuraḥ

tāruṇyanārīsuhṛdā kṣaṇamāliṅgya varjitaḥ /
duḥsaṃcāreṣu pavanaiḥ kupitairiva varjitaḥ

kadācinnirvṛtiṃ yāti saśamaṃ ca tarau kvacit /
manohariṇako rājannājīvamiva bhāsvati

tālītamālabakulādikavṛkṣagulma-
viśrāntiṣu pracurapuṣpavilāsahāsaiḥ /
nāmāpi yasya na vidanti sukhasya mūḍhāḥ
prāpnoti tacchamataroḥ svamanomṛgo vaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe u० manomṛgavipadvarṇanaṃ nāma catuścatvāriṃśaḥ sargaḥ