Yoga Vasistha · Verses 6.42-2

dvicatvāriṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
tataḥ sa jīvo bhagavandṛṣṭavāndehasaṃbhramam /
ādisarge nabhaḥsaṃsthaḥ kāmavasthāmupaiti hi

īśvara uvāca /
parasmātparame vyomni pūrvoktakramato vapuḥ /
jīvaḥ paśyati saṃpannaṃ sa ca svapnanaro yathā

sarvagatvācciddhanasya kāryaṃ svapnanaro'pi hi /
yathā karotyāśu tathā jīvo'dyāpi śarīradhṛk

sanātano'hamavyaktaḥ pumānityabhidhāṃ tataḥ /
karotyātmani tenāśu prathamaḥ prathitaḥ pumān

evaṃ sa sarge kasmiṃścitprathamo'tha sadāśivaḥ /
kasmiṃścidviṣṇurityukto nābhyutpannaḥ pitāmahaḥ

pitāmahaḥ sa kasmiṃścitkasmiṃścidapi cetaraḥ /
sa ca saṃkalpapuruṣaḥ saṃkalpānmūrtimāsthitaḥ

puṣṭaḥ prathamasaṃkalpastāṃ manomūrtimāsthitaḥ /
yadyathā kalpayatyāśu tattathānubhavatyalam

tattvasadrūpamakhilaṃ śūnyavetālako yathā /
bhramadṛṣṭyā tu sadrūpamityahaṃtā jagadgatiḥ

draṣṭādipuruṣastvevaṃ svayaṃ saṃpadyate hi yaḥ /
sa nimeṣaṃ prati vyoma samudetyatha nīyate

nimeṣa eva kalpo yo mahākalpaparamparām /
pratibhāsaviparyāsamātreṇānubhavatyalam

paramāṇau paramāṇau vyomni vyomni kṣaṇe kṣaṇe /
sargakalpamahākalpabhāvābhāvā bhavanti te

dṛśyante kecidanyonyaṃ sādharmyādvāsanāgateḥ /
mithaḥ kecinna dṛśyante dṛṣṭenātha sadātmanā

sargāḥ sargeṇa sarvatra saṃbhavanti na te śive /
bhavanti parame vyomni vyomarūpā iti svayam

svayaṃ ca sadasadrūpā līyante svapnaśailavat /
sargairna deśa ākrānto na ca kālo na kartṛtā

na caite tatsvarūpā vā na kalpyaṃ nāpi ca kṣaṇaḥ /
na cedaṃ jāyate kiṃcinna ca kiṃcana naśyati

sarvaṃ saṃkalparūpeṇa ciccamatkurute citi /
svapnapattananirmāṇapātotpātanavajjagat

na deśakālakramaṇaṃ karoti ca manāgapi /
yathā saṃkalpaśailena deśakālādyanantakam

ākrāntamapi nākrāntaṃ tathaiva jagatā satā /
atha nākrāntamākrāntamiva saṃkalpameruṇā

yathoccairdeśakālādi tathaiva jagatā satā /
saṃpadyate yathā yo'sau puruṣaḥ sarvakārakaḥ

anenaiva krameṇeha kaṭiḥ saṃpadyate kṣaṇāt /
tasthuṣāmevameveha jātayo hi caturvidhāḥ

rudrādyāstṛṇaparyantāḥ saṃpadyante kṣaṇaṃ prati /
paramāṇūpamāḥ santi tathā kecidaṇūpamāḥ

eṣa eva kramasteṣāṃ sati vā'sati sargake /
asyāḥ saṃsāramāyāyā evaṃbhūtārthabhāvanāt

bhedopaśāntāvabhyāsādbhavatyupagataḥ śivaḥ /
nimeṣaśatabhāgārdhamātrameva parā citiḥ

svarūpataścelluṭhitā saiṣodetyanavasthitiḥ /
sā jñarūpā śilākāśa iva citsvātmanisthitā

tadanādyavabhāsātma brahmaśabdena gīyate /
asminprauḍhiṃ gate sarge mahāciddyotanaṃ na ca

saṃgatāsatyadigdeśakālāṃśaparamāṇutā /
jīvatāmāgatā bhūtatanmātravalanākramāt

bhavatyaṅga mṛgīvīrutkīṭadevāsurādikam /
yasminnitye tate'nante dṛḍhe sragiva tiṣṭhati

sadasadgrathitaṃ viśvaṃ viśvage viśvakarmaṇi /
na taddūre na nikaṭe nordhve nādho na tena me /
na pūrvaṃ nādya na prātarna sannāsanna madhyamam

anubhavakalanāmṛte'sya mātā
bhavati na sarvavikalpaneṣvasatsu /
phaladuruvibhavā pramāṇamālā
sthitimupayāti na vāriṇīva vahniḥ

yathāpṛṣṭaṃ mune proktaṃ tvayi kalyāṇamastu te /
diśaṃ prayāmo'bhimatāmāgacchottiṣṭha pārvati

śrīvasiṣṭha uvāca /
ityuktvā nīlakaṇṭho'sau tyaktapuṣpāñjalau mayi /
tatāra parivāreṇa samamambarakoṭaram

tasmingate tribhuvanādhipatāvumeśe
sthitvā kṣaṇaṃ tadanu saṃsmṛtipūrvameva /
aṅgīkṛtaṃ navapavitradhiyā mayātma-
devārcanaṃ śamavataiva jihāsitaṃ tat

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye ० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० paramātmābhidhānaṃ nāma dvicatvāriṃśaḥ sargaḥ