Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.42

6.42.42

dvicatvāriṃśaḥ sargaḥ

6.42.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
cittavatkacanaṃ śānte yattattasmānna bhidyate /
avyākṛtāmalatayā kvā'taḥ sargādisaṃbhavaḥ

6.42.2

cittadīpe gate yānti bhrāntivadbhānti khe sthite /
rūpālokamanaskārasaṃvido'mbudravormayaḥ

6.42.3

nirastakaraṇāpekṣaṃ marutaḥ spandanaṃ yathā /
yathā visaraṇaṃ bhāsastathā jagadidaṃ pare

6.42.4

dravatvamiva kīlāle śūnyatvamiva cāmbare /
spandatvaṃ marutīvedaṃ kimapyātmamayaṃ pare

6.42.5

mahāciti mahākāśe yadidaṃ bhāsate jagat /
taccittvameva kacati nirmalatvaṃ maṇāviva

6.42.6

yathā dravatvaṃ payasi yathā śūnyatvamambare /
yathā praspandanaṃ vāyau mahāciti tathā jagat

6.42.7

vetti vāyuryathā spandaṃ tathā vetti jagaccitiḥ /
na dvaitaikyādibhedānāṃ manāgapyatra saṃbhavaḥ

6.42.8

avivekavivekābhyāṃ bhāsuraṃ bhaṅguraṃ jagat /
bodhe sadaiva sadrūpamabhāsuramabhaṅguram

6.42.9

jñaptimātrādṛte śuddhādādimadhyāntavarjitāt /
nānyadastīha nirṇītaṃ mahācinmātrarūpiṇaḥ

6.42.10

tatkasyacicchivaṃ śāntaṃ kasyacidbrahma śāśvatam /
kasyacicchūnyatāmātraṃ kasyacijjñaptimātrakam

6.42.11

tadanantātma cidrūpaṃ cetyatāmiva bhāvayat /
svasaṃsthameva jñeyatvamajñatvamiva gacchati

6.42.12

cittayā nāsti sattā ca cittatā nāsti tāṃ vinā /
vinā vinā yathā vāyoryathā spandeṣu kāraṇam

6.42.13

tathā mahācitocchāyāḥ sargasaṃvittivṛttiṣu /
nityaṃ sattvamasattvaṃ vā hetoranyānapekṣaṇāt

6.42.14

ityatrārtho'bhaviṣyatsa dvitvaikatvāstitāvaśāt /
ko'tra kalpayitā dvitvamekatvaṃ vā mahāmbare

6.42.15

viṣvagviśvamapāraikaparamākāśakośatā /
yathā spandāniladvitvaṃ śābdameva na vāstavam

6.42.16

viśvaviśveśvaradvitvaṃ tathaivāsanmayātmakam /
sadevāsaṃbhavaddvitvaṃ mahācinmātrakaṃ ca yat

6.42.17

viśvābhāsaṃ tadevedaṃ na viśvaṃ sanna viśvatā /
deśakālādimattvena kadāciddhemni satyatā

6.42.18

kaṭakatvasya bhinnasya viśvasya ca tathā pare /
dvitvaikyāsaṃbhave cātra kāryakāraṇatā kutaḥ

6.42.19

syāccettatkalpanāmātramevaitannānyavastutā /
śūnyatā nabhasīvātra dravatvamiva cāmbhasi

6.42.20

khe khalekhāpyabhinneva kilāsti jagadāditā /
yadrūpaṃ brahma tadrūpaṃ jagatkvātra dvitaikate

6.42.21

yadrūpaṃ vyoma tadrūpamevaṃ śūnyaṃ kilākhilam /
ekātmani tate svacche cinmātre sarvarūpiṇi

6.42.22

śilāputrakasenāyāṃ pāṣāṇatva ivāsthite /
kāryakāraṇavaicitryaṃ kathaṃ saṃbhavati kva vā

6.42.23

kathamavyomatā vyomni dvitīyāsaṃbhavādbhavet /
pratibhātmaiva bhārūpo bhāti sargo mahāciti

6.42.24

putrikevopalotkīrṇā tanmayatvāttadātmikā /
sādho yathāsthitasyaivaṃ buddhvā viśvaṃ pralīyate

6.42.25

kāṣṭhamaunadaśābhāsaṃ saṃsāramavaśiṣyate /
yathā nimīlitākṣasya rūpālokamanobhramaḥ

6.42.26

svapne jāgratyanagrastho'pyasannevāstibhāvanāt /
tathaivonmīlitākṣasya rūpālokamanobhramaḥ

6.42.27

svapne jāgratyanagrastho'pyasannevāstibhāvanāt /
bhāvanopaśamaṃ kṛtvā śilībhūya yathāsthitam

6.42.28

aśilībhūtamevāntaḥ svabhāvaṃ samamāsyatām /
āvivekopahāreṇa yathāprāptārthapūjanaiḥ

6.42.29

bodhāya pūjyatāṃ buddhyā svabhāvaḥ parameśvaraḥ /
vivekapūjitaḥ svātmā sadyaḥ sphāravarapradaḥ

6.42.30

rudropendrādipūjātra jarattṛṇalavāyate /
vicāraśamasatsaṅgabalipuṣpaikapūjitaḥ

6.42.31

sadyomokṣaphalaḥ sādho svātmaiva parameśvaraḥ /
satyālokanamātraikapūjito'nuttamārthadaḥ

6.42.32

yatrāstyātmeśvarastatra mūḍhaḥ ko'nyaṃ samāśrayet /
satsaṅgaśamasaṃtoṣavivekāpūjitātmanaḥ

6.42.33

śirīṣakusumāyante śastrāhiviṣavahnayaḥ /
devārcanatapastīrthadānānyatikṛtānyapi

6.42.34

bhasmāyante nirarthatvādavivekāmahātmanām /
etānyapi vivekena kriyante saphalāni cet

6.42.35

viveka eva tatkasmātsphuṭamantarna sādhyate /
yathābhūtārthavijñānādvāsanoparame pare

6.42.36

yatno vivekaśabdākhyo bhavatyātmaprasādataḥ /
tathā tathā viveko'ntarvṛddhiṃ neyaḥ śamāmṛtaiḥ

6.42.37

yathā yathā punaḥ śoṣamupayāti na vibhramaiḥ /
dehasattāmanādṛtya yathā bhūtārthadarśanāt

6.42.38

lajjāṃ bhayaṃ viṣāderṣye sukhaṃ duḥkhaṃ jayetsamam /
jagadādi śarīrādi nāstyevādau kuto'dya tat

6.42.39

kāryaṃ cetkāraṇasyaitattathāpi brahmamātrakam /
pratibhāmātramevācchaṃ na tu jñapterghaṭādi sat

6.42.40

jñānātmikaiva pratibhā jñaptirevākhilaṃ jagat /
jñaptirapyātmatattvaśrīḥ parijñātopaśāmyati

6.42.41

jñeyābhāve tvanirvācyā śiṣyate śāśvataṃ śivam /
aśarīrādyaviśvātma sarvaṃ śāntamidaṃ tatam

6.42.42

jñānajñeyajñaptimuktaṃ dṛṣanmaunamiva sthitam /
śāntāntaḥkaraṇāḥ svasthāḥ śilāputrakakośavat

6.42.43

calantaścālayantaśca jñarūpā eva tiṣṭhata /
ajñeyajñatvasadrūpāḥ sadasatsārarūpiṇaḥ

6.42.44

ākāśakośaviśadā bhavatā bhavabhūmayaḥ /
yathāsthitaṃ ca tiṣṭhanti gacchantaśca yathāgatam

6.42.45

yathāprāptaikakarmāṇaḥ saṃpadyante budhāḥ param /
athavā sarvasaṃtyāgaśāntāntaḥkaraṇojjvalāḥ

6.42.46

ekānteṣveva tiṣṭhantu citrakarmārpitā iva /
saṃkalpaśāntau saṃkalpapuravatsarvadākhilam

6.42.47

svapnavacca prabuddhasya sadaivāstaṃ gataṃ jagat /
sanetrarūpānubhavaṃ jātito'ndha iva bhramaiḥ

6.42.48

nirvāṇaṃ varṇayannajñastāpyate'ntarna śāmyati /
kalpanāṃśopadeśena loko'vidyāmayātmanā

6.42.49

yena kenacidajñatvātkṛtārtho'smīti manyate /
akṛtārthaḥ kṛtārthatvaṃ jānanmaurkhyavimohitaḥ

6.42.50

vijñāsyatyakṛtārthatvaṃ kṣaṇāntarakadarthanaiḥ /
upāyaṃ kalpanātmānamanupāyaṃ vidurbudhāḥ

6.42.51

duḥkhadatvānnimeṣeṇa bhāvābhāvaiṣaṇabhramaiḥ /
jagadbhramaṃ parijñāya yadavāsanamāsitam /
virasāśeṣaviṣayaṃ taddhi nirvāṇamucyate

6.42.52

ākhyāyikārthapratibhānametya
saṃvetsyacidvāri bharāddravātmā /
avedyacidrūpamaśeṣamaccha
paśyanvinirvāsi jagatsvarūpam

6.42.53

jātyandharūpānubhavānurūpaṃ
yadāgamairbuddhamabodharūpam /
adhaspadīkṛtya tadāntare'smi-
nbodhe nipatyānubhavo bhavābhūḥ

6.42.42

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe u० nirvāṇopadeśo nāma dvicatvāriṃśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc