Yoga Vasistha · Chapter 6.34

catustriṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
prāpteṣu sukhaduḥkheṣu yo naśyati sa naśyati /
yo na naśyatyanāśo'sāvalaṃ śāstropadeśanaiḥ

yasya cecchodayastasya santyavaśyaṃ sukhādayaḥ /
te cetsamyakcikitsyante pūrvamicchaiva mucyatām

ahaṃ jagadidaṃ bhrāntirnāstyeva parame pade /
idaṃ śāntamanālambaṃ sarvaṃ nirvāṇamavyayam

ahaṃ brahma jagacceti śabdasaṃbhramavibhramaḥ /
sarvasmiñchānta ākāśe kena nāmopakalpitaḥ

nehāstyahaṃ na ca jaganna ca brahmādiśabdakāḥ /
śāntasyaikasya sarvatvātkartā bhokteha kaḥ kutaḥ

upadeśyātiśāyitvātsarvāpahnava eva ca /
kṛto'yaṃ sa ca satyātmā ta evāhaṃ viśiṣyate

agrasthasiddhasaṃcāro jñāyate nāpi dāruṇaḥ /
yathaikapārśvasaṃsuptanaraḥ svapnābhragarjitam

jñaptau nāsti yatastena siddhācāro na lakṣyate /
svabhāva iti sarveṇa jñaptistho hyanubhūyate

jñaptirapyātmabhūtaiva sarvaṃ bhāti hi tanmayam /
tasmātsāhaṃ jagatsarvamabhinnaṃ paramātmanaḥ

jñaptirjagattayā bhāti saṃkalpasvapnayoriva /
anānāvayavodeti jalamūrmitayā yathā

ekātmaivodaye jñapternānātāmiva cāgataḥ /
ajñānātsa tvavastutvātprekṣito nopalabhyate

yathā svāvayavāneva sarvānavayavī bhavet /
nityānavayavaṃ śāntaṃ brahmaivedaṃ tathā jagat

bhāṇḍalakṣāṇi dhatte'ntaścidrūpakanakeṣṭikā /
yadeva sā cetayate jagadādīva vetti tat

brahmaiva kacatīvedaṃ sattayācchajagattayā /
cidrūpatvāddravātmatvāttaraṅgāditayābdhivat

yadyaccetayate'ntastu jagadādīva paśyati /
arūpamapi rūpaṃ svaṃ yanna cetayate na tat

cetanācetanatvoktī tasyeśatvātsvadehage /
upadeśārthamevokte na sadviṣayamarthataḥ

na jagatsanna caivāsadbhāsate cetanācciti /
acetanānna kacati ka ivārthagraho'tra naḥ

acetanaṃ cetanaṃ ca spandāspandavadātmanaḥ /
svāyatte na kadarthasthe svasthapāṣāṇavatsthite

yasyekṣitasya no sattā nādhāro na ca kāraṇam /
so'hamityeva yo yakṣo na jāne kuta utthitaḥ

yasyāhamiti yakṣasya sattaivāsti na satyataḥ /
aho nu citraṃ teneme bhavanto vivaśīkṛtāḥ

kākatālīyavadbhrāntamahaṃ brahmaṇi bhāsate /
svameva rūpaṃ dṛgbhrāntau keśoṇḍrakamivāmbare

brahmaivāhaṃ jagaccātra kuto nāśasamudbhavau /
ato harṣaviṣādānāṃ kiṃtveva kathamāspadam

sarveśvaratvādīśasya vibhātīdaṃ pracetitam /
acetitaṃ ca no bhāti tenācetitamastu te

kākatālīyavaccittvājjagato bhāti brahma kham /
svapnasaṃkalpapuravattattasmādbhidyate katham

yathormyādi jale vṛkṣe yathā vā śālabhañjikā /
yathā ghaṭādayo bhūmau tathā brahmaṇi sargatā

anākṛtāvasaṃsthāne svacche yadanubhūyate /
tattadevāta uditaṃ kiṃnāmāhaṃ jaganti kim

marutaḥ spandavaicitryaṃ sattayaiva yathā tathā /
brahmaṇo niḥsvabhāvasya jagadādyahamādi ca

yathābhre lakṣyate vṛkṣagajavājimṛgāditā /
asanniveśākṛtini sargāhante tathāpare

sargo'vayavavadbhāti sarva eva pare śive /
evaṃ tadupamāṃ viddhi kāryakāraṇavadyathā

antaḥśāntamanāyāsamanupādhi gatabhramam /
jagatyasaṃbhavādeva vyomavatsamamāsyatām

na bhavanto na ca vayaṃ na jaganti na khādayaḥ /
santi śāntamaśeṣeṇa brahmedaṃ nirbharaṃ sthitam

aśeṣeṣvaviśeṣeṣu śāntāśeṣaviśeṣatā /
satyā saivāhamityāśu tyaktvā mokṣāya bhāvyatām

vedanaṃ bandhanaṃ viddhi viddhi mokṣamavedanam /
yathāsthitaṃ yathācāraṃ bhava śāntamavedanam

draṣṭā na dṛśyatāṃ yāti citirnāyāti cetyatām /
cetyābhāvādajagati kaḥ kiṃ cetayate katham

draṣṭṛdṛśyadaśābhāvājjāgratyeva suṣuptivat /
śaradākāśakośābhamasattopamamāsyatām

tathaikabrahmacidrūpe pavanaspandane yathā /
atrācidbodhatā sargo mokṣo brahmaikabodhatā

citspando brahmamaruto yatra sarga iti smṛtaḥ /
nātra citspandanaṃ yatsyānnirvāṇaṃ tadudāhṛtam

bījamantaryathā vetti svarūpaṃ pallavādikam /
tathā mahācidantasthaṃ svarūpaṃ vetti sargatām

patrādivedanādbījaṃ yathā patrādi tiṣṭhati /
parā citsargasaṃvittistathā bhavati sargatā

yathā bhāvavikārābhāścitparāḥ sargatāstathā /
sarve bījāni dṛṣṭāntāstadrūpā eva tanmayāḥ

nirvikāraparabrahmamayaṃ sarvamidaṃ jagat /
nirvikāramanādyantamevaṃ viddhi nirāmayam

nijasaṃkalpamātrātmā nijasaṃkalpanātkṣayī /
dvaitādvaitavikāro'yaṃ saṃkalpanagaraṃ yathā

śūnyatvākāśayorbhedo yādṛśo'vagatastvayā /
bhedaṃ nirātmakaṃ viddhi tādṛśaṃ brahmasargayoḥ

madvācidrūpiṇī śāntā yā sattā brahmaṇaḥ purā /
svataḥ seyamahaṃtvaṃ ca mānavo'smītyabodhataḥ

brahmaṇyasmiñjagadrūpe na kiṃcidapi jāyate /
jātamapyatha naṣṭaṃ ca na naśyatyambuvīcivat

padārthabrahmarūpeṇa brahmaivātmani tiṣṭhati /
avayavīvāvayave khe khaṃ vārīva vāriṇi

nimeṣādardhabhāgena deśāddeśāntarasthitau /
yadrūpaṃ saṃvido madhye sa svabhāva upāsyatām

saṃkṣubdhamakṣubdhamiti dvirūpaṃ
saṃvitsvarūpaṃ pravadanti santaḥ /
śreyaḥ paraṃ yena samīhase tvaṃ
tadekaniṣṭho bhava mā'matirbhūḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe paramārthayogopadeśo nāma catustriṃśaḥ sargaḥ