Yoga Vasistha · Chapter 6.33
trayastriṃśaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
svapauruṣeṇa svadhiyā satsaṃgamavikāsayā /
yadi nā nīyate jñatvaṃ tadupāyo'sti netaraḥ
svaṃ kalpitaṃ kalpitaṃ ca pratikalpanayā svayā /
tadevānyatvamādatte viṣatvamamṛtaṃ yathā
kalpanā cākalpanāntā muktatā yadakalpanam /
etacca bhogasaṃtyāgapūrvaṃ sidhyati nānyathā
vacasā manasā cāntaḥ śabdārthāvavibhāvayan /
ya āste vardhate tasya kalpanopaśamaḥ śanaiḥ
varjayitvāhamityeva nāvidyāstītarātmikā /
śānte tvabhāvanādasminnānyo mokṣo'sti kaścana
ahaṃbhāvamathādehaṃ kiṃcicchrayasi naśyasi /
jagadādirucistasmiṃstyakte śāmyasi sidhyasi
acetanādidaṃ sarvaṃ sadevāsadiva sthitam /
śāntaṃ yasyopalasyeva namastasmai mahātmane
acetanādidaṃ sarvamupalasyeva śāmyati /
śūnyākhyātaḥ parālīnacittasya cittvabhāvanāt
idamastvathavā māstu cetitaṃ duḥkhavṛddhaye /
acetitaṃ sukhāyāntaracetanamacetanāt
dvau vyādhī dehino ghorāvayaṃ lokastathā paraḥ /
yābhyāṃ ghorāṇi duḥkhāni bhuṅkte sarvairhi pīḍitaḥ
ihaloke yatante jñā vyādhau bhogairdurauṣadhaiḥ /
ājīvitaṃ yathāśakti cikitsā nāparāmaye
paralokamahāvyādhau prayatante cikitsanam /
śamasatsaṅgabodhākhyairamṛtaiḥ puruṣottamāḥ
paralokacikitsāyāṃ sāvadhānā bhavanti ye /
mokṣamārgamahecchāyāṃ śamaśaktyā jayanti te
ihaiva narakavyādheścikitsāṃ na karoti yaḥ /
gatvā nirauṣadhaṃ sthānaṃ sarujaḥ kiṃ kariṣyati
ihalokacikitsābhirjīvitaṃ yātu mā kṣayam /
ātmajñānauṣadhairajñāḥ paralokaścikitsyatām
āyurvāyucalatpatralavāmbukaṇabhaṅguram /
paralokamahāvyādhiryatnenāśu cikitsyatām
paralokamahāvyādhau yatnenāśu cikitsite /
ihalokamayo vyādhiḥ svayamāśūpaśāmyati
saṃvinmātraṃ vidurjantuṃ tasya prasaraṇaṃ jagat /
paramāṇūdare'pyasti tacchailaśatavistaram
yatsaṃvidaḥ prasaraṇaṃ rūpālokamanāṃsi tat /
vyomanyevānubhūyante nātaḥ satyo jagadbhramaḥ
pralayeṣvapi dṛṣṭeṣu jagaddṛśyākhyavibhramaḥ /
na naśyati na jāyeta bhrāntimātraikarūpiṇaḥ
bhogapaṅkārṇave magna ātmā nottāryate yadi /
svapauruṣacamatkṛtyā tadupāyo'sti netaraḥ
ajitātmā jano mūḍho rūḍho bhogaikakardame /
āpadāṃ pātratāmeti payasāmiva sāgaraḥ
jīvitasya yathā bālyaṃ dṛṣṭaṃ prāthamakalpikam /
nirvāṇasya tathā bhogasaṃtyāgo rāgaśāntidaḥ
tajjñasya jīvitanadī sakallolāpyasaṃbhramā /
samaṃ vahati saumyaiva citrasaṃstheva nīrasā
ajñajīvitanadyāstu rasanātyantabhīṣaṇāḥ /
āvartā vṛttivikṣobhakallolāḥ sahavāhinaḥ
sargavargāḥ pravalganti saṃvitprasaraleśakāḥ /
dvicandrabālavetālamṛgāmbusvapnamohavat
saṃvidvāritaraṅgaughā bhānti sargāḥ sahasraśaḥ /
vicāritāstvasatyāste satyāstvanubhavabhramāt
jagantyākāśakośe'pi saṃvitprasaraṇabhramāt /
santīvāpyanubhūyante na tu satyāni tāni tu
saṃvidvikāsapayaso budbudaḥ sargavibhramaḥ /
ahamityādisadbhāvavikārākārarūpavān
saṃvinnirvāṇamajagatsaṃvidunmīlanaṃ jagat /
nāntarna bāhyaṃ nāsatyaṃ na satyaṃ sarvameva tat
cidrūpamajamavyaktamekamavyayamīśvaraḥ /
svatvabhāvatvarahitaṃ brahma śāntātmakhādapi
brahmaṇo niḥsvabhāvasya sargasaṃvedane svataḥ /
spandane pavanasyeva kāraṇaṃ nopayujyate
svapnānubhavavadbhrāntirbrahmābdhau brahmavīcayaḥ /
sargatā vastutastvatra na svapno na ca sargatā
ekameva nirābhāsamacittvamajaḍaṃ samam /
na sannāsanna sadasadidamavyayamadvayam
yathāsthitasyaiva sato yasyāsaṃvedanātmakam /
saṃvitpraśamanaṃ jātaṃ tamāhurmunisattamam
sato'pi mṛnmayasyeva yasyāsaṃvedanātmakam /
sāhaṃ jagadvigalitaṃ tamāhurmunisattamam
yathā śāmyatyasaṃkalpātsaṃkalpanagaraṃ tathā /
vedanotthaṃ jagadahaṃ citi śāmyatyavedanāt
svabhāvavarjaṃ śabdārthāḥ sarva eva sahetukāḥ /
svabhāvasya tu yo heturmuktistadanubhāvanam
na kasyacitpadārthasya svabhāvo'stīha kaścana /
mahācidambudravatāḥ sarvā evānubhūtayaḥ
mahācidanilaspandā etā evānubhūtayaḥ /
etāstā brahmagaganaśūnyatā iti budhyatām
vātaspandāvivābhinnau brahmasargau vibhinnatā /
tayostvasatyā svabhrāntau svapne svamaraṇopamā
bhrāntistu tāvattattvārthavicāro yāvadasphuṭaḥ /
vicāre tu sphuṭe bhrāntirbrahmatāmeva gacchati
bhrāntistvasatyā vastveva prekṣayāto na labhyate /
śaśaśrṛṅgavadatyacchamato brahmaiva śiṣyate
anādimadhyāntamanantamacchaṃ
samaṃ śivaṃ śāśvatamekameva /
sarvāṃ jarāmohavikārabhāra-
bhrāntiṃ vimucyāmbarabhāvamehi
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvā० u० satyārthopanyāsayogo nāma trayastriṃśaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0