Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.32-2

6.32-2.32

dvātriṃśaḥ sargaḥ

6.32-2.1

īśvara uvāca /
mune śrṛṇu kathaṃ kāryakāriṇī spandaśālinī /
carantī ca tanuṃ puṃsāmupaiti paramābhidhām

6.32-2.2

prāktanaistairnihantyeva svamanomananehitaiḥ /
karmavrātairvicitrehaiḥ paripīvaratāṃ gataiḥ

6.32-2.3

manastayā gatā śaktiḥ sajjaḍevāgatā citeḥ /
sā sphuratyanayā brahmannucitā śaktibhūtayā

6.32-2.4

asyāḥ prasādādiha sā citkalaṅkavatī mune /
jagadgandharvanagaraṃ karoti na karoti ca

6.32-2.5

cittādyasattayā deho mūkastiṣṭhati kuḍyavat /
tatsattayā hi sphurati nabhaḥsaṃpreritāśmavat

6.32-2.5

yathā sphuratyatijaḍamayo'yaskāntasaṃnidhau /
tathā sphurati jīvo'yaṃ sati sarvagate pare

6.32-2.7

sarvasthayātmaśaktyaiva jīva eṣa sphuratyalam /
mukuro bimbamādatte dravyātmanyasthitādapi

6.32-2.8

pravismṛtasvabhāvatvājjīvo'yaṃ jaḍatāṃ gataḥ /
mohādvismṛtabhāvatvācchūdratāmiva saddvijaḥ

6.32-2.9

pravismṛtasvabhāvā hi ciccittatvamupāgatā /
mohāpahatacittatvātsumahāniva dīnatām

6.32-2.10

jaḍayā'vaśayā deho vātaśaktisamānayā /
saṃcālyate tadanayā vārīva vīcimālayā

6.32-2.11

karmātmanā varākeṇa jīvena manasāmunā /
cālyante dehayantrāṇi pāṣāṇā iva vāyunā

6.32-2.12

śarīraśakaṭānāṃ hi karṣaṇe paramātmanā /
manaḥprāṇodayau brahmankṛtau karmakṛtau dṛḍhau

6.32-2.13

cijjaḍaṃ tūrarīkṛtya rūpaṃ jīvatvametya ca /
manorathamupāruhya vahatprāṇaturaṃgamam

6.32-2.14

kvacijjātapadārthatvaṃ kvacinnaṣṭapadārthatām /
kvacidvahupadārthatvaṃ kvacidekapadārthatām

6.32-2.15

gateva bhinnevāstyevamatyajantī nijaṃ padam /
jalateva taraṅgatvaṃ saivāsadasadoditā

6.32-2.16

upajīvyātmano rūpaṃ paraṃ sphurati vṛttiṣu /
ālokamupajīvyemaṃ rūpaśrīrdṛśyagā yathā

6.32-2.17

paramātmani cittattve sthite sati nirāmaye /
jīvo jīvati sālokaṃ dīpe sati gṛhaṃ yathā

6.32-2.18

ādhayo vyādhayaścaiva prayāntyasya prapīnatām /
apāmiva taraṅgatvaṃ vīcitvasyeva phenatā

6.32-2.19

ādhivyādhibhirākīrṇaśarīrāmbhojaṣaṭpadaḥ /
jīvo vaiṣamyamāyāti taraṅgatve yathā payaḥ

6.32-2.20

cicchaktiḥ sarvaśaktitvānnāhaṃ ciditi bhāvanāt /
atra saivaiti vaivaśyaṃ sūryo dīptairivāmbudaiḥ

6.32-2.21

vaivaśyāccayavatī mauḍhyānna vindatyātmasaṃvidam /
ghanajāḍyaparābhūtaḥ svāṅgāvadalanaṃ yathā

6.32-2.22

prāpya cāpyanusaṃdhānamasyā moho vinaśyati /
ghanamoharato jantuḥ svakāryasmaraṇaṃ yathā

6.32-2.23

yadāṅgasaṃvidāṃ vātaspandaśaktiḥ pramoṣataḥ /
na karotyanusaṃdhānaṃ kuṣṭhī spandaiṣaṇaṃ yathā

6.32-2.24

asaṃvitspandato dehe padmapatraṃ hṛdi sthitam /
na sphuratyaparāmṛṣṭaṃ dārupātraṃ yathā bahiḥ

6.32-2.25

niḥspande padmapatre'ntaḥ prāṇāḥ śāntiṃ prayāntyamī /
tālavṛnte yathā'spande bahiḥ pavanaśaktayaḥ

6.32-2.26

prāṇe śāntetarasparśe jīvo niṣpūrṇamūkatām /
yāti śānte nabhovāyau na dṛśyatvaṃ yathā rajaḥ

6.32-2.27

virajaṃ vigatādhāraṃ mano hi śiṣyate mune /
tiṣṭhatyātmapadaṃ labdhvā jalāditarubījavat

6.32-2.28

iti vaikalyamāyātaiḥ kāraṇaughaiḥ samantataḥ /
puryaṣṭake śamaṃ yāte dehaḥ patati niścalaḥ

6.32-2.29

ciccetyacetanānmohātspandamāyānti vāsanāḥ /
tadīritā smaratyantaranyadvismarati svayam

6.32-2.30

hṛtpadmapatrasphuraṇātsphuṭaṃ puryaṣṭakaṃ bhavet /
hṛtpadmayantre vahanādruddhe puryaṣṭakaṃ kṣayi

6.32-2.31

dehe puryaṣṭakaṃ yāvadasti tāvatsa jīvati /
śānte puryaṣṭake deho mṛta ityucyate dvija

6.32-2.32

viruddhamalasaṃbodhācchedabhedadaśāvaśāt /
na prasphurati hṛtpadmayantramabhyantare yadā

6.32-2.33

tadā puryaṣṭakaṃ śāntimupaiti gagane śanaiḥ /
saṃrodhite vātayantre yathā pavanasaṃtatiḥ

6.32-2.34

svasaṃvittivaśājjīvo vaivaśyamupagacchati /
padmayantraṃ śarīrasthaṃ pravāhaṃ yāti nityadā

6.32-2.35

vāsanā vimalā yeṣāṃ hṛdayānnāpasarpati /
sthiraikarūpajīvāste jīvanmuktāścirāyuṣaḥ

6.32-2.36

saṃruddhe padmayantre hi prāṇe śāntimupāgate /
dehaḥ patatyadhairyo'yaṃ kāṣṭhaloṣṭasamaḥ kṣitau

6.32-2.37

yathaiva vyoma maruti līnaṃ puryaṣṭakaṃ bhavet /
tathaiva tatraiva tadā layameti mano mune

6.32-2.38

sucirābhyastabhāvaṃ tu vāsanākhacitaṃ manaḥ /
yatra tatra bhramatsvarganarakādi prapaśyati

6.32-2.39

śarīraṃ śavatāmeti manomārutavarjitam /
gate gṛhajane dūraṃ gṛhaṃ saṃśūnyatāmiva

6.32-2.40

sarvagā ciccetanato jīvībhūya manaḥsthitā /
puryaṣṭakavapurbhūtvā sā''tivāhikadehinī

6.32-2.41

tanmātrapañcakaṃ cittaṃ kroḍīkṛtya vyavasthitā /
svapnabhramavadākāraṃ bhāvātsthūlaṃ prapaśyati

6.32-2.42

dṛḍhabhāvanayā paścāttatraiva rasaśālinī /
ātivāhikadehatvaṃ vismaratyakhilaṃ kṣaṇāt

6.32-2.43

asatyeva śarīre'sminkṛtakṛtrimabhāvanā /
nayatyasatyaṃ satyatvaṃ satyaṃ cāsatyatāmapi

6.32-2.44

sarvagā hi cidaṃśena jīvībhūyābhavanmanaḥ /
manaḥ puryaṣṭakarathamākrāmati tato jagat

6.32-2.45

puryaṣṭakaṃ vātamayaṃ dehamutthāpayatyalam /
hṛtspandivetāla iva jīvatītyucyate tadā

6.32-2.46

kṣīṇe puryaṣṭake cittaṃ yadā vyomani līyate /
tadā sphurati deho'yaṃ mṛta ityucyate'pi ca

6.32-2.47

svabhāvavaśato jīvo vismṛtyā śaktimṛcchati /
vaivaśyātkālavaśataḥ parṇaṃ jarjaratāmiva

6.32-2.48

jīvaśaktayā parāmṛṣṭe niruddhe padmayantrake /
prāṇe saṃrodhamāyāte mriyate mānavo mune

6.32-2.49

yathā jātāni jātāni cānyānyanyāni kālataḥ /
vṛkṣātparṇāni śīryante śarīrāṇi tathā nṛṇām

6.32-2.50

jāyante ca mriyante ca śarīrāṇi śarīriṇām /
pādapānāṃ ca parṇāni kā tatra paridevanā

6.32-2.51

cidambudhau sphurantyetā dehabudbudapaṅkatayaḥ /
itaścānyā itaścānyā etāsvāsthā na dhīmataḥ

6.32-2.52

sarvagāpi cidetasmiṃścetasi pratibimbati /
padārthamantarādatte nānyo hi mukurādṛte

6.32-2.53

cidamalanabhasi prayatnarūpāḥ
parivitate tadatanmayāḥ sphuranti /
kalakalamukharāḥ sphuṭābhirāmā
vividhaśarīravimohatāpanāya

6.32-2.32

ityārṣe śrīvā०rāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० dehapātavicāro nāma dvātriṃśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc