Yoga Vasistha · Chapter 6.32

dvātriṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
yadā citiḥ prasarati tadāhaṃtājagadbhramaḥ /
asadevābhyudetīva spandādapi ca vāyutā

udito'pi na khedāya brahmarūpatvavedanāt /
paramāya tvanarthāya jagacchabdārthabhāvanāt

rūpānubhavamādatte cakṣuḥprasaraṇādyathā /
citiḥ prasaraṇāttadvajjagadvibhramamāsthitā

yāsau prasarati vyarthaṃ cetyābhāvānna sā satī /
asatkathaṃ prasarati vandhyāputraḥ kva nṛtyati

ayaṃ tvanubhavādeva mudhaivānubhavansthitaḥ /
asadevānanubhavansvayamarbhakayakṣavat

ahaṃbhāvo'pi duḥkhārthamahamityeva vedanāt /
avedanānnāhamataḥ svāyatte bandhamuktate

taddhyānaṃ sa samādhirvā yadavedanamāsitam /
ajaḍānāṃ jaḍamiva samaṃ śāntamanāmayam

dvaitādvaitasamudbhedairvākyasaṃdarbhavibhramaiḥ /
mā viṣīdata duḥkhāya vibudhā abudhā iva

asadāśrayate duḥkhaṃ svapnavaddhanavāsanaḥ /
rūpālokamanaskārānsaṃkalparacitāniva

duḥkhaṃ sadeva nāśnāti suptavattanuvāsanaḥ /
rūpālokamanaskārānsaṃkalparahitāniva

atyantatanutāmetya vāsanaivaiti muktatām /
deśakālakriyāyogātpadārthe bhāvanāmiva

atyantatanutāṃ yātā vāsanaivaiti muktatām /
parāṇupariṇāmena khatāṃ khe'bhrādikā yathā

ahaṃbhāvanayā bodhe vāsanā ghanatānavā /
vipaścitsaṃgamābhyāsātpāṇḍityamiva mūḍhatā

nāhamastīha madyuktyā niścayo'ntaḥ śamātmakaḥ /
jīvato'jīvataścāsti rūḍhabodha iti smṛtaḥ

vāyau dvandvamivātredaṃ jagadādi ca bhāsate /
ko'haṃ kathamidaṃ ceti vicāreṇaiva śāmyati

nāhamityeva nirvāṇaṃ kimetāvati mūḍhatā /
satsaṃgamavicārābhyāmetadāśvavagamyate

kṣīyate tattvavitsaṅgādahamityeva bandhanam /
ālokeneva timiraṃ divaseneva yāminī

ko'haṃ kathamidaṃ dṛśyaṃ ko jīvaḥ kiṃ ca jīvanam /
iti tattvajñasaṃyogādyāvajjīvaṃ vicārayet

jīvitaṃ bhuvanaṃ bhāti tato'hamiti naśyati /
tattvamekena tajjñārkasevanātsa niṣevyatām

yo yo bodhātiśayavāṃstaṃ taṃ pṛthagupāsva bho /
saṃgame kathayodeti teṣāṃ vādapiśācikā

vādayakṣe'pyabhyudite bālasyeva vipaścitaḥ /
yuktiyuktamalaṃ mukhyamudetyahamiti bhramaḥ

ataḥ pratyekamekānte prājñaḥ seveta paṇḍitam /
ekīkṛtya taduktāṃstānarthānbuddhyā vicārayet

vicārayettaduktyarthaṃ buddhyā buddhivivṛddhaye /
sarvasaṃkalpamuktaṃ yattatsattanmayatāṃ vrajet

vipaścitsaṃgamairbuddhiṃ nītvā paramatīkṣṇatām /
ajñānalatikā saikā kaṇaśaḥ kriyatāmalam

eṣo'rthaḥ saṃbhavatyeva tenedaṃ kathayāmyaham /
svānubhūtaṃ vayaṃ bālā nāsamañjasavādinaḥ

vyomno'mbuvāhādivijṛmbhayeva
taraṅgabhaṃgyeva mahājalasya /
na yujyate nāpi ca naśyatīha
nāśodayau nirmananasya kiṃcit

idaṃ hi sarvaṃ mṛgatṛṣṇikāmbuva-
nnirāmaye brahmaṇi śānta ātate /
vicārite nāhamitīha vidyate
kutaḥ kva kasmānmananādivibhramaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe satyāvabodhanopadeśo nāma dvātriṃśaḥ sargaḥ