Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.3

6.3.3

tṛtīyaḥ sargaḥ

6.3.1

śrīrāma uvāca /
avedanaṃ vedanasya munīndra kriyate katham /
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ

6.3.2

śrīvasiṣṭha uvāca /
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ /
yadā tadaiva sukaraṃ vedanāvedanaṃ svayam

6.3.3

etau vedanaśabdārthau rajjusarpabhramopamau /
asatyāvuditau viddhi mṛgatṛṣṇāmbhasā samau

6.3.4

abodhastvanayoḥ śreyānbodho duḥkhāya caitayoḥ /
tasmātsadeva buddhyasva mā'sadbuddhyasva rāghava

6.3.5

jantorvedanaśabdārthabodho duḥkhakaraḥ paraḥ /
niṣkṛtya jñaptiśabdārthabodhaṃ tiṣṭha yathāsthitam

6.3.6

sarvāvabodhāvasare jñaptiśabdārthayoriha /
nirvāṇodaya ityeva paramomiti śāmyatām

6.3.7

śubhāśubhātmakarma svaṃ nāśanīyaṃ vivekinā /
tannāstītyavabodhena tattvajñānena sidhyati

6.3.8

karmamūlanikāṣeṇa saṃsāraḥ pariśāmyati /
suvicāritamanviṣṭaṃ yāvatkarma na vidyate

6.3.9

cidrūpo bilvamajjāntaścittasaṃjñāṃ yadātmani /
karoti tadyathā bilvānna svalpamapi bhidyate

6.3.10

na yathā saṃniveśāntaḥ saṃniveśastataḥ pṛthak /
tathā nabhorthādi pṛthaṅ na parasmānmanāgapi

6.3.11

yadevāmbhastadevāntardravatvamapṛthagyathā /
cittvameva tathā cittaṃ tadrūpatvāttadarthayoḥ

6.3.12

yathā dravatvaṃ payasi yathā''lokaśca tejasi /
tathā brahmaṇyatadbhāvaṃ cittvaṃ cittaṃ ca vidyate

6.3.13

cetanaṃ karma tatsvāntarnnirmūlaṃ bhramayakṣavat /
udetyahetukaṃ taccennoditaṃ tanna vidyate

6.3.14

cetanaṃ karma taccetadbhāti spanda ivānilaḥ /
ahetukaṃ yadātmaitadbahirantaśca sārthadhīḥ

6.3.15

vistāraḥ karmaṇāṃ dehaḥ so'haṃtātmā sasaṃsṛtiḥ /
acetanānahantvena śāmyatyaspandavātavat

6.3.16

acetanādanantātmā bhūtvā jño'pyupalopamaḥ /
saṃsāramūlakaṣaṇaṃ kuru kroḍamukhāgravat

6.3.17

karmabījakalākośatyāga evaṃ kṛto bhavet /
nānyathā rāghavāntaste śāntamastu sadā sthitam

6.3.18

karmabījakalātyāge tvetasmāditarātmani /
avidyamāne jīvasya tajjñairviditavastubhiḥ

6.3.19

śāntairna gṛhyate kiṃcinna ca saṃtyajyate'pi ca /
tyāgādānena jānanti tatastaiḥ śāntamānasam

6.3.20

ākāśaśūnyahṛdayairjñairyathāsthitamāsyate /
kriyate ca yathāprāptaṃ nāpyetaiḥ kriyatepi ca

6.3.21

pravāhapatitaṃ sarvaṃ spandate śāntamānasam /
teṣāṃ karmendriyāṇyevamardhasaṃsuptabālavat

6.3.22

rase nirvāsane labdhe rasā apyatinīrasāḥ /
nāntastiṣṭhanti na bahirajñānanipuṇā iva

6.3.23

karmaṇo vedanaṃ tyāgaḥ sa ca siddhaḥ prabodhataḥ /
avastu netareṇārthaḥ kiṃ kṛtenākṛtena vā

6.3.24

avedanamasaṃvedyaṃ yadavāsanamāsitam /
śāntaṃ samamanullekhaṃ sa karmatyāga ucyate

6.3.25

apunaḥsmaraṇaṃ samyak ciravismṛtakarma tat /
sthitaṃ stambhodarasamaṃ sa karmatyāga ucyate

6.3.26

atyāgaṃ tyāgamiti ye kurvate vyarthabodhinaḥ /
sā bhuṅkte tānpaśūnajñānkarmatyāgapiśācikā

6.3.27

samūlakarmasaṃtyāgenaiva ye śāntimāsthitāḥ /
naiva teṣāṃ kṛtenārtho nākṛteneha kaścana

6.3.28

samūlamalamuddhṛtya karmabījakalāmiti /
nityamekasamādhānāstajjñāstiṣṭhantyataḥ sukham

6.3.29

pravāhapatite kārye īṣatspandā atanmayāḥ /
ghūrṇamānā iva kṣībā yantrasaṃcāritā iva

6.3.30

mokṣalakṣmyā vilāsinyā vyasanopahatā iva /
ardhasuptaprabuddhābhāḥ kāmapyavanimāgatāḥ

6.3.31

yatsamūlaṃ parityaktaṃ tattyaktamiti kathyate /
amūlakāṣastyāgo yaḥ sa śākhālavanopamaḥ

6.3.32

akṛṣṭamūlaśākhāgralavanaḥ karmapādapaḥ /
punaḥ śākhāsahasreṇa duḥkhāya parivardhate

6.3.33

avedanātmanā tena karmatyāgo'ṅga sidhyati /
krameṇa netareṇāta etadevāharanbhava

6.3.34

ye tvevaṃ karmasaṃtyāgamakṛtvānyatprakurvate /
atyāgaṃ tyāgarūpātma gaganaṃ mārayanti te

6.3.35

bodhātmakatayā karmatyāgaḥ saṃpadyate svayam /
dagdhabījā niricchoccairakriyaiva bhavetkriyā

6.3.36

buddhīndriyehitaṃ karma saphalaṃ rasabhāvanāt /
veṣṭitavyaṃ kudāmneva spando'nyo niṣphalo'ṅgajaḥ

6.3.37

karmatyāge sthite bodhājjīvanmukto vivāsanaḥ /
gṛhe tiṣṭhatvaraṇye vā śāmyatvabhyetu vodayam

6.3.38

gehamevopaśāntasya vijanaṃ dūrakānanam /
aśāntasyāpyaraṇyāni vijanā sajanā purī

6.3.39

pariśāntamaterjñasya svapne'pyaprāptamānavā /
nirmalā vitatā hṛdyā hṛdyeva vanabhūmikā

6.3.40

jñasya nirvāṇadṛśyasya nispandārthā nabhomayī /
śāntāśeṣaviśeṣārthā jagadeva mahāṭavī

6.3.41

anantasaṃkalpavato hṛdayasthajagatsthiteḥ /
hṛdyevāvartate bhūmirajñasyākhilasāgarā

6.3.42

janasyājñasya dīnasya vividhadvandvasaṃkaṭā /
sārambhā vividhākārā hṛdyeva grāmamaṇḍalī

6.3.43

vividhakāryavikāradaśāmayī
sapurapattanamaṇḍalaparvatā /
mukurakośa iva pratibimbitā
hṛdi bhavatyamalā maline mahī

6.3.3

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe dṛśyopaśamayogopadeśo nāma tṛtīyaḥ sargaḥ

6.3.3

tṛtīyaḥ sargaḥ

6.3.1

śrīrāma uvāca /
avedanaṃ vedanasya munīndra kriyate katham /
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ

6.3.2

śrīvasiṣṭha uvāca /
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ /
yadā tadaiva sukaraṃ vedanāvedanaṃ svayam

6.3.3

etau vedanaśabdārthau rajjusarpabhramopamau /
asatyāvuditau viddhi mṛgatṛṣṇāmbhasā samau

6.3.4

abodhastvanayoḥ śreyānbodho duḥkhāya caitayoḥ /
tasmātsadeva buddhyasva mā'sadbuddhyasva rāghava

6.3.5

jantorvedanaśabdārthabodho duḥkhakaraḥ paraḥ /
niṣkṛtya jñaptiśabdārthabodhaṃ tiṣṭha yathāsthitam

6.3.6

sarvāvabodhāvasare jñaptiśabdārthayoriha /
nirvāṇodaya ityeva paramomiti śāmyatām

6.3.7

śubhāśubhātmakarma svaṃ nāśanīyaṃ vivekinā /
tannāstītyavabodhena tattvajñānena sidhyati

6.3.8

karmamūlanikāṣeṇa saṃsāraḥ pariśāmyati /
suvicāritamanviṣṭaṃ yāvatkarma na vidyate

6.3.9

cidrūpo bilvamajjāntaścittasaṃjñāṃ yadātmani /
karoti tadyathā bilvānna svalpamapi bhidyate

6.3.10

na yathā saṃniveśāntaḥ saṃniveśastataḥ pṛthak /
tathā nabhorthādi pṛthaṅ na parasmānmanāgapi

6.3.11

yadevāmbhastadevāntardravatvamapṛthagyathā /
cittvameva tathā cittaṃ tadrūpatvāttadarthayoḥ

6.3.12

yathā dravatvaṃ payasi yathā''lokaśca tejasi /
tathā brahmaṇyatadbhāvaṃ cittvaṃ cittaṃ ca vidyate

6.3.13

cetanaṃ karma tatsvāntarnnirmūlaṃ bhramayakṣavat /
udetyahetukaṃ taccennoditaṃ tanna vidyate

6.3.14

cetanaṃ karma taccetadbhāti spanda ivānilaḥ /
ahetukaṃ yadātmaitadbahirantaśca sārthadhīḥ

6.3.15

vistāraḥ karmaṇāṃ dehaḥ so'haṃtātmā sasaṃsṛtiḥ /
acetanānahantvena śāmyatyaspandavātavat

6.3.16

acetanādanantātmā bhūtvā jño'pyupalopamaḥ /
saṃsāramūlakaṣaṇaṃ kuru kroḍamukhāgravat

6.3.17

karmabījakalākośatyāga evaṃ kṛto bhavet /
nānyathā rāghavāntaste śāntamastu sadā sthitam

6.3.18

karmabījakalātyāge tvetasmāditarātmani /
avidyamāne jīvasya tajjñairviditavastubhiḥ

6.3.19

śāntairna gṛhyate kiṃcinna ca saṃtyajyate'pi ca /
tyāgādānena jānanti tatastaiḥ śāntamānasam

6.3.20

ākāśaśūnyahṛdayairjñairyathāsthitamāsyate /
kriyate ca yathāprāptaṃ nāpyetaiḥ kriyatepi ca

6.3.21

pravāhapatitaṃ sarvaṃ spandate śāntamānasam /
teṣāṃ karmendriyāṇyevamardhasaṃsuptabālavat

6.3.22

rase nirvāsane labdhe rasā apyatinīrasāḥ /
nāntastiṣṭhanti na bahirajñānanipuṇā iva

6.3.23

karmaṇo vedanaṃ tyāgaḥ sa ca siddhaḥ prabodhataḥ /
avastu netareṇārthaḥ kiṃ kṛtenākṛtena vā

6.3.24

avedanamasaṃvedyaṃ yadavāsanamāsitam /
śāntaṃ samamanullekhaṃ sa karmatyāga ucyate

6.3.25

apunaḥsmaraṇaṃ samyak ciravismṛtakarma tat /
sthitaṃ stambhodarasamaṃ sa karmatyāga ucyate

6.3.26

atyāgaṃ tyāgamiti ye kurvate vyarthabodhinaḥ /
sā bhuṅkte tānpaśūnajñānkarmatyāgapiśācikā

6.3.27

samūlakarmasaṃtyāgenaiva ye śāntimāsthitāḥ /
naiva teṣāṃ kṛtenārtho nākṛteneha kaścana

6.3.28

samūlamalamuddhṛtya karmabījakalāmiti /
nityamekasamādhānāstajjñāstiṣṭhantyataḥ sukham

6.3.29

pravāhapatite kārye īṣatspandā atanmayāḥ /
ghūrṇamānā iva kṣībā yantrasaṃcāritā iva

6.3.30

mokṣalakṣmyā vilāsinyā vyasanopahatā iva /
ardhasuptaprabuddhābhāḥ kāmapyavanimāgatāḥ

6.3.31

yatsamūlaṃ parityaktaṃ tattyaktamiti kathyate /
amūlakāṣastyāgo yaḥ sa śākhālavanopamaḥ

6.3.32

akṛṣṭamūlaśākhāgralavanaḥ karmapādapaḥ /
punaḥ śākhāsahasreṇa duḥkhāya parivardhate

6.3.33

avedanātmanā tena karmatyāgo'ṅga sidhyati /
krameṇa netareṇāta etadevāharanbhava

6.3.34

ye tvevaṃ karmasaṃtyāgamakṛtvānyatprakurvate /
atyāgaṃ tyāgarūpātma gaganaṃ mārayanti te

6.3.35

bodhātmakatayā karmatyāgaḥ saṃpadyate svayam /
dagdhabījā niricchoccairakriyaiva bhavetkriyā

6.3.36

buddhīndriyehitaṃ karma saphalaṃ rasabhāvanāt /
veṣṭitavyaṃ kudāmneva spando'nyo niṣphalo'ṅgajaḥ

6.3.37

karmatyāge sthite bodhājjīvanmukto vivāsanaḥ /
gṛhe tiṣṭhatvaraṇye vā śāmyatvabhyetu vodayam

6.3.38

gehamevopaśāntasya vijanaṃ dūrakānanam /
aśāntasyāpyaraṇyāni vijanā sajanā purī

6.3.39

pariśāntamaterjñasya svapne'pyaprāptamānavā /
nirmalā vitatā hṛdyā hṛdyeva vanabhūmikā

6.3.40

jñasya nirvāṇadṛśyasya nispandārthā nabhomayī /
śāntāśeṣaviśeṣārthā jagadeva mahāṭavī

6.3.41

anantasaṃkalpavato hṛdayasthajagatsthiteḥ /
hṛdyevāvartate bhūmirajñasyākhilasāgarā

6.3.42

janasyājñasya dīnasya vividhadvandvasaṃkaṭā /
sārambhā vividhākārā hṛdyeva grāmamaṇḍalī

6.3.43

vividhakāryavikāradaśāmayī
sapurapattanamaṇḍalaparvatā /
mukurakośa iva pratibimbitā
hṛdi bhavatyamalā maline mahī

6.3.3

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe dṛśyopaśamayogopadeśo nāma tṛtīyaḥ sargaḥ

6.3.3

tṛtīyaḥ sargaḥ

6.3.1

śrīrāma uvāca /
avedanaṃ vedanasya munīndra kriyate katham /
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ

6.3.2

śrīvasiṣṭha uvāca /
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ /
yadā tadaiva sukaraṃ vedanāvedanaṃ svayam

6.3.3

etau vedanaśabdārthau rajjusarpabhramopamau /
asatyāvuditau viddhi mṛgatṛṣṇāmbhasā samau

6.3.4

abodhastvanayoḥ śreyānbodho duḥkhāya caitayoḥ /
tasmātsadeva buddhyasva mā'sadbuddhyasva rāghava

6.3.5

jantorvedanaśabdārthabodho duḥkhakaraḥ paraḥ /
niṣkṛtya jñaptiśabdārthabodhaṃ tiṣṭha yathāsthitam

6.3.6

sarvāvabodhāvasare jñaptiśabdārthayoriha /
nirvāṇodaya ityeva paramomiti śāmyatām

6.3.7

śubhāśubhātmakarma svaṃ nāśanīyaṃ vivekinā /
tannāstītyavabodhena tattvajñānena sidhyati

6.3.8

karmamūlanikāṣeṇa saṃsāraḥ pariśāmyati /
suvicāritamanviṣṭaṃ yāvatkarma na vidyate

6.3.9

cidrūpo bilvamajjāntaścittasaṃjñāṃ yadātmani /
karoti tadyathā bilvānna svalpamapi bhidyate

6.3.10

na yathā saṃniveśāntaḥ saṃniveśastataḥ pṛthak /
tathā nabhorthādi pṛthaṅ na parasmānmanāgapi

6.3.11

yadevāmbhastadevāntardravatvamapṛthagyathā /
cittvameva tathā cittaṃ tadrūpatvāttadarthayoḥ

6.3.12

yathā dravatvaṃ payasi yathā''lokaśca tejasi /
tathā brahmaṇyatadbhāvaṃ cittvaṃ cittaṃ ca vidyate

6.3.13

cetanaṃ karma tatsvāntarnnirmūlaṃ bhramayakṣavat /
udetyahetukaṃ taccennoditaṃ tanna vidyate

6.3.14

cetanaṃ karma taccetadbhāti spanda ivānilaḥ /
ahetukaṃ yadātmaitadbahirantaśca sārthadhīḥ

6.3.15

vistāraḥ karmaṇāṃ dehaḥ so'haṃtātmā sasaṃsṛtiḥ /
acetanānahantvena śāmyatyaspandavātavat

6.3.16

acetanādanantātmā bhūtvā jño'pyupalopamaḥ /
saṃsāramūlakaṣaṇaṃ kuru kroḍamukhāgravat

6.3.17

karmabījakalākośatyāga evaṃ kṛto bhavet /
nānyathā rāghavāntaste śāntamastu sadā sthitam

6.3.18

karmabījakalātyāge tvetasmāditarātmani /
avidyamāne jīvasya tajjñairviditavastubhiḥ

6.3.19

śāntairna gṛhyate kiṃcinna ca saṃtyajyate'pi ca /
tyāgādānena jānanti tatastaiḥ śāntamānasam

6.3.20

ākāśaśūnyahṛdayairjñairyathāsthitamāsyate /
kriyate ca yathāprāptaṃ nāpyetaiḥ kriyatepi ca

6.3.21

pravāhapatitaṃ sarvaṃ spandate śāntamānasam /
teṣāṃ karmendriyāṇyevamardhasaṃsuptabālavat

6.3.22

rase nirvāsane labdhe rasā apyatinīrasāḥ /
nāntastiṣṭhanti na bahirajñānanipuṇā iva

6.3.23

karmaṇo vedanaṃ tyāgaḥ sa ca siddhaḥ prabodhataḥ /
avastu netareṇārthaḥ kiṃ kṛtenākṛtena vā

6.3.24

avedanamasaṃvedyaṃ yadavāsanamāsitam /
śāntaṃ samamanullekhaṃ sa karmatyāga ucyate

6.3.25

apunaḥsmaraṇaṃ samyak ciravismṛtakarma tat /
sthitaṃ stambhodarasamaṃ sa karmatyāga ucyate

6.3.26

atyāgaṃ tyāgamiti ye kurvate vyarthabodhinaḥ /
sā bhuṅkte tānpaśūnajñānkarmatyāgapiśācikā

6.3.27

samūlakarmasaṃtyāgenaiva ye śāntimāsthitāḥ /
naiva teṣāṃ kṛtenārtho nākṛteneha kaścana

6.3.28

samūlamalamuddhṛtya karmabījakalāmiti /
nityamekasamādhānāstajjñāstiṣṭhantyataḥ sukham

6.3.29

pravāhapatite kārye īṣatspandā atanmayāḥ /
ghūrṇamānā iva kṣībā yantrasaṃcāritā iva

6.3.30

mokṣalakṣmyā vilāsinyā vyasanopahatā iva /
ardhasuptaprabuddhābhāḥ kāmapyavanimāgatāḥ

6.3.31

yatsamūlaṃ parityaktaṃ tattyaktamiti kathyate /
amūlakāṣastyāgo yaḥ sa śākhālavanopamaḥ

6.3.32

akṛṣṭamūlaśākhāgralavanaḥ karmapādapaḥ /
punaḥ śākhāsahasreṇa duḥkhāya parivardhate

6.3.33

avedanātmanā tena karmatyāgo'ṅga sidhyati /
krameṇa netareṇāta etadevāharanbhava

6.3.34

ye tvevaṃ karmasaṃtyāgamakṛtvānyatprakurvate /
atyāgaṃ tyāgarūpātma gaganaṃ mārayanti te

6.3.35

bodhātmakatayā karmatyāgaḥ saṃpadyate svayam /
dagdhabījā niricchoccairakriyaiva bhavetkriyā

6.3.36

buddhīndriyehitaṃ karma saphalaṃ rasabhāvanāt /
veṣṭitavyaṃ kudāmneva spando'nyo niṣphalo'ṅgajaḥ

6.3.37

karmatyāge sthite bodhājjīvanmukto vivāsanaḥ /
gṛhe tiṣṭhatvaraṇye vā śāmyatvabhyetu vodayam

6.3.38

gehamevopaśāntasya vijanaṃ dūrakānanam /
aśāntasyāpyaraṇyāni vijanā sajanā purī

6.3.39

pariśāntamaterjñasya svapne'pyaprāptamānavā /
nirmalā vitatā hṛdyā hṛdyeva vanabhūmikā

6.3.40

jñasya nirvāṇadṛśyasya nispandārthā nabhomayī /
śāntāśeṣaviśeṣārthā jagadeva mahāṭavī

6.3.41

anantasaṃkalpavato hṛdayasthajagatsthiteḥ /
hṛdyevāvartate bhūmirajñasyākhilasāgarā

6.3.42

janasyājñasya dīnasya vividhadvandvasaṃkaṭā /
sārambhā vividhākārā hṛdyeva grāmamaṇḍalī

6.3.43

vividhakāryavikāradaśāmayī
sapurapattanamaṇḍalaparvatā /
mukurakośa iva pratibimbitā
hṛdi bhavatyamalā maline mahī

6.3.3

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe dṛśyopaśamayogopadeśo nāma tṛtīyaḥ sargaḥ

6.3.3

tṛtīyaḥ sargaḥ

6.3.1

śrīrāma uvāca /
avedanaṃ vedanasya munīndra kriyate katham /
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ

6.3.2

śrīvasiṣṭha uvāca /
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ /
yadā tadaiva sukaraṃ vedanāvedanaṃ svayam

6.3.3

etau vedanaśabdārthau rajjusarpabhramopamau /
asatyāvuditau viddhi mṛgatṛṣṇāmbhasā samau

6.3.4

abodhastvanayoḥ śreyānbodho duḥkhāya caitayoḥ /
tasmātsadeva buddhyasva mā'sadbuddhyasva rāghava

6.3.5

jantorvedanaśabdārthabodho duḥkhakaraḥ paraḥ /
niṣkṛtya jñaptiśabdārthabodhaṃ tiṣṭha yathāsthitam

6.3.6

sarvāvabodhāvasare jñaptiśabdārthayoriha /
nirvāṇodaya ityeva paramomiti śāmyatām

6.3.7

śubhāśubhātmakarma svaṃ nāśanīyaṃ vivekinā /
tannāstītyavabodhena tattvajñānena sidhyati

6.3.8

karmamūlanikāṣeṇa saṃsāraḥ pariśāmyati /
suvicāritamanviṣṭaṃ yāvatkarma na vidyate

6.3.9

cidrūpo bilvamajjāntaścittasaṃjñāṃ yadātmani /
karoti tadyathā bilvānna svalpamapi bhidyate

6.3.10

na yathā saṃniveśāntaḥ saṃniveśastataḥ pṛthak /
tathā nabhorthādi pṛthaṅ na parasmānmanāgapi

6.3.11

yadevāmbhastadevāntardravatvamapṛthagyathā /
cittvameva tathā cittaṃ tadrūpatvāttadarthayoḥ

6.3.12

yathā dravatvaṃ payasi yathā''lokaśca tejasi /
tathā brahmaṇyatadbhāvaṃ cittvaṃ cittaṃ ca vidyate

6.3.13

cetanaṃ karma tatsvāntarnnirmūlaṃ bhramayakṣavat /
udetyahetukaṃ taccennoditaṃ tanna vidyate

6.3.14

cetanaṃ karma taccetadbhāti spanda ivānilaḥ /
ahetukaṃ yadātmaitadbahirantaśca sārthadhīḥ

6.3.15

vistāraḥ karmaṇāṃ dehaḥ so'haṃtātmā sasaṃsṛtiḥ /
acetanānahantvena śāmyatyaspandavātavat

6.3.16

acetanādanantātmā bhūtvā jño'pyupalopamaḥ /
saṃsāramūlakaṣaṇaṃ kuru kroḍamukhāgravat

6.3.17

karmabījakalākośatyāga evaṃ kṛto bhavet /
nānyathā rāghavāntaste śāntamastu sadā sthitam

6.3.18

karmabījakalātyāge tvetasmāditarātmani /
avidyamāne jīvasya tajjñairviditavastubhiḥ

6.3.19

śāntairna gṛhyate kiṃcinna ca saṃtyajyate'pi ca /
tyāgādānena jānanti tatastaiḥ śāntamānasam

6.3.20

ākāśaśūnyahṛdayairjñairyathāsthitamāsyate /
kriyate ca yathāprāptaṃ nāpyetaiḥ kriyatepi ca

6.3.21

pravāhapatitaṃ sarvaṃ spandate śāntamānasam /
teṣāṃ karmendriyāṇyevamardhasaṃsuptabālavat

6.3.22

rase nirvāsane labdhe rasā apyatinīrasāḥ /
nāntastiṣṭhanti na bahirajñānanipuṇā iva

6.3.23

karmaṇo vedanaṃ tyāgaḥ sa ca siddhaḥ prabodhataḥ /
avastu netareṇārthaḥ kiṃ kṛtenākṛtena vā

6.3.24

avedanamasaṃvedyaṃ yadavāsanamāsitam /
śāntaṃ samamanullekhaṃ sa karmatyāga ucyate

6.3.25

apunaḥsmaraṇaṃ samyak ciravismṛtakarma tat /
sthitaṃ stambhodarasamaṃ sa karmatyāga ucyate

6.3.26

atyāgaṃ tyāgamiti ye kurvate vyarthabodhinaḥ /
sā bhuṅkte tānpaśūnajñānkarmatyāgapiśācikā

6.3.27

samūlakarmasaṃtyāgenaiva ye śāntimāsthitāḥ /
naiva teṣāṃ kṛtenārtho nākṛteneha kaścana

6.3.28

samūlamalamuddhṛtya karmabījakalāmiti /
nityamekasamādhānāstajjñāstiṣṭhantyataḥ sukham

6.3.29

pravāhapatite kārye īṣatspandā atanmayāḥ /
ghūrṇamānā iva kṣībā yantrasaṃcāritā iva

6.3.30

mokṣalakṣmyā vilāsinyā vyasanopahatā iva /
ardhasuptaprabuddhābhāḥ kāmapyavanimāgatāḥ

6.3.31

yatsamūlaṃ parityaktaṃ tattyaktamiti kathyate /
amūlakāṣastyāgo yaḥ sa śākhālavanopamaḥ

6.3.32

akṛṣṭamūlaśākhāgralavanaḥ karmapādapaḥ /
punaḥ śākhāsahasreṇa duḥkhāya parivardhate

6.3.33

avedanātmanā tena karmatyāgo'ṅga sidhyati /
krameṇa netareṇāta etadevāharanbhava

6.3.34

ye tvevaṃ karmasaṃtyāgamakṛtvānyatprakurvate /
atyāgaṃ tyāgarūpātma gaganaṃ mārayanti te

6.3.35

bodhātmakatayā karmatyāgaḥ saṃpadyate svayam /
dagdhabījā niricchoccairakriyaiva bhavetkriyā

6.3.36

buddhīndriyehitaṃ karma saphalaṃ rasabhāvanāt /
veṣṭitavyaṃ kudāmneva spando'nyo niṣphalo'ṅgajaḥ

6.3.37

karmatyāge sthite bodhājjīvanmukto vivāsanaḥ /
gṛhe tiṣṭhatvaraṇye vā śāmyatvabhyetu vodayam

6.3.38

gehamevopaśāntasya vijanaṃ dūrakānanam /
aśāntasyāpyaraṇyāni vijanā sajanā purī

6.3.39

pariśāntamaterjñasya svapne'pyaprāptamānavā /
nirmalā vitatā hṛdyā hṛdyeva vanabhūmikā

6.3.40

jñasya nirvāṇadṛśyasya nispandārthā nabhomayī /
śāntāśeṣaviśeṣārthā jagadeva mahāṭavī

6.3.41

anantasaṃkalpavato hṛdayasthajagatsthiteḥ /
hṛdyevāvartate bhūmirajñasyākhilasāgarā

6.3.42

janasyājñasya dīnasya vividhadvandvasaṃkaṭā /
sārambhā vividhākārā hṛdyeva grāmamaṇḍalī

6.3.43

vividhakāryavikāradaśāmayī
sapurapattanamaṇḍalaparvatā /
mukurakośa iva pratibimbitā
hṛdi bhavatyamalā maline mahī

6.3.3

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe dṛśyopaśamayogopadeśo nāma tṛtīyaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc