Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.28-2

6.28-2.28

aṣṭāviṃśaḥ sargaḥ

6.28-2.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
evaṃ bhuśuṇḍavṛttāntaḥ kathitaste mayānagha /
anayā prajñayā tīrṇo bhuśuṇḍo mohasaṃkaṭāt

6.28-2.2

etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya svaprāṇābhyāsapūrvikām /
bhuśuṇḍavanmahābāho bhava tīrṇamahārṇavaḥ

6.28-2.3

yathā jñānena yogena saṃtatābhyāsajanmanā /
bhuśuṇḍaḥ prāptavānprāpyaṃ tathāsādaya tatpadam

6.28-2.4

asaktabuddhayaḥ sarve bhuśuṇḍavadavasthitim /
prāpnuvanti pare tattve prāṇāpānāvalokinaḥ

6.28-2.5

etā vicitrā bhavatā śrutā vijñānadṛṣṭayaḥ /
idānīṃ dhiyamālambya yathecchasi tathā kuru

6.28-2.6

śrīrāma uvāca /
bhagavanbhavatā bhūmibhāsvatā jñānaraśmibhiḥ /
hārdamuddāmadaurātmyaṃ pramṛṣṭamakhilaṃ tamaḥ

6.28-2.7

prabuddhāḥ smaḥ prahṛṣṭāḥ smaḥ praviṣṭāḥ smaḥ svamāspadam /
sthitāḥ smo jñātavijñeyā bhavanto hyaparā iva

6.28-2.8

aho bhuśuṇḍacaritaṃ paraṃ vismayakārakam /
bhagavanbhavatā proktamuttamārthāvabodhanam

6.28-2.9

bhuśuṇḍacarite brahmannetasminkathite tvayā /
yaccharīragṛhaṃ proktaṃ māṃsacarmāsthinirmitam

6.28-2.10

tatkena nāma racitaṃ kuto vā tatsamutthitam /
kathaṃ vā sthitimāyātaṃ ko vā tatrāvatiṣṭhate

6.28-2.11

śrīvasiṣṭha uvāca /
paramārthāvabodhāya doṣāpākaraṇāya ca /
śrṛṇu rāghava tattvena vakṣyamāṇamidaṃ mayā

6.28-2.12

asthisthūṇaṃ navadvāraṃ raktamāṃsāvalepanam /
śarīrasadanaṃ rāma na kenacididaṃ kṛtam

6.28-2.13

ābhāsamātramevedamitthamevāvabhāsate /
dvicandravibhramākāraṃ sadasacca vyavasthitam

6.28-2.14

dvicandradarśanavidhau candradvitvaṃ sadaiva hi /
vastutaścaika evenduḥ sthito dehastathaiva hi

6.28-2.15

dehapratyayakāle hi deho'yaṃ samavasthitaḥ /
asanneva ca sattasmātproktaḥ sadasadātmakaḥ

6.28-2.16

svapne svapnāvabodhaḥ saṃstvanyadā sa mudhaiva hi /
budbudo budbudavidhau satyo mithyaiva cānyadā

6.28-2.17

deho dehavidhau satyo hyasatya itaradvidhau /
pratibhāsavidhau tāvajjalaṃ sadasadanyadā

6.28-2.18

pratibhāsavidhau dehaḥ sannasaṃścānyadā smṛtaḥ /
ābhāsamātramevedamitthaṃ saṃprati bhāsate

6.28-2.19

ayaṃ nāmāhamityantargṛhītamananaṃ sthitam /
māṃsāsthimayanirmāṇadeho'hamiti vibhramam

6.28-2.20

tyaja saṃkalpanirmāṇadehāḥ santi sahasraśaḥ /
sukhatalpagato yena svapnadehena diktaṭān

6.28-2.21

paribhramasi he rāma sa dehaste kva saṃsthitaḥ /
jāgarāyāṃ manorājye yena svargapurāntaram

6.28-2.22

paribhramasi meruṃ vā sa dehaste kva saṃsthitaḥ /
svapneṣvapi ca yaḥ svapnastatra yena mahītaṭān

6.28-2.23

paribhramasi he rāma sa dehaste kva saṃsthitaḥ /
manorājyaṃ manorājye mahadvibhavabhūmiṣu

6.28-2.24

paribhramasi yeneha sa dehaste kva saṃsthitaḥ /
gatairdehairmanorājye yā vicitrā jagatkriyāḥ

6.28-2.25

prakaroṣi mahābāho te dehāste kva saṃsthitāḥ /
vilāsinyānurāgiṇyā yena saṃkalpakāntayā

6.28-2.26

nirvṛtiṃ yāsi dehena sa dehaste kva saṃsthitaḥ /
ete rāma yathā dehā manasaḥ sadasanmayāḥ

6.28-2.27

tathaiva tādṛśācāro deho'yaṃ manasaḥ smṛtaḥ /
idaṃ dhanamayaṃ deho deśo'yamiti vibhramaḥ

6.28-2.28

tatsarvaṃ cittavīryasya saṃkalpasya vijṛmbhitam /
dīrghasvapnamimaṃ viddhi dīrghaṃ vā cittavibhramam

6.28-2.29

dīrghaṃ vāpi manorājyaṃ saṃsāraṃ raghunandana /
prabodhameṣyasi yadā paramātmecchayā svayā

6.28-2.30

drakṣyasi tvaṃ tadā samyagidamarkodaye yathā /
svapnasaṃkalpajālena yathānyaiva jagatsthitiḥ

6.28-2.31

tathaiveyaṃ hi saṃkalpakalanā kācideva hi /
yathā pūrvaṃ mayotpattiḥ proktā kamalajanmanaḥ

6.28-2.32

manasaḥ svayamevāntaḥsaṃkalpakalanodbhavā /
vicitraracanopetaṃ manastatrāttavibhramam

6.28-2.33

saṃkalpakalanāmātraṃ tathedamavabhāsanam /
yathā kalpita ābhāso manaso'bjajatāṃ gataḥ

6.28-2.34

dehādvicintito dehaḥ sthito'nyastadvadeva hi /
prākpravāhacirābhyasto vāsanātiśayena yaḥ

6.28-2.35

tathaiva dṛśyate dehastathā''kṛtyudayena saḥ /
pauruṣeṇa prayatnena saṃkalpo hyayameva cit

6.28-2.36

anyathā bhāvyate rāma bhūyate tadihānyathā /
ayaṃ so'yaṃ mamāyaṃ ca saṃsāra iti bhāvite

6.28-2.37

satyo yo bhāvyate rāma bhāvanādārḍhyasaṃbhavaḥ /
bhāvitaṃ tīvravegena yadevāśu tadeva hi

6.28-2.38

sarvatra dṛśyate rāma kāntevātyantavallabhā /
aharvyāvṛttirabhyastā yathā svapneṣu dṛśyate

6.28-2.39

tathāyaṃ bhāvanābhyastaḥ saṃsāro'pyavalokyate /
yathā svapnāvanau kṣipramaharyadavabhāsate

6.28-2.40

tathedamalpakālasthamapi saṃlakṣyate sthiram /
vyomanyeva yathā tāpatapte saṃdṛśyate sarit

6.28-2.41

dharāpyavidyamānāpi saṃkalpāddṛśyate tathā /
dṛśyate dṛṣṭivairūpyādyathā vyomani picchikā

6.28-2.42

tathaiveyaṃ jagallakṣmīrdurjñānādavabhāsate /
dṛśyate samayā dṛṣṭyā na yathā vyomni picchikā

6.28-2.43

samyagdṛṣṭyā jagallakṣmīstatheyaṃ nāvabhāsate /
bhīrurabhyeti na yathā svasaṃkalpeṣu saṃbhramam

6.28-2.44

svasaṃkalpe hi saṃsāre na tathaiti bhayaṃ sudhīḥ /
sva eva hi svabhāvo'yamitthaṃ saṃprati bhāsate

6.28-2.45

saṃsārasaraṇisthityāṃ kasmātko'tra vibheti kim /
sa eva kiṃcitsaṃśodhyaḥ śuddhyā vimalatāṃ gate

6.28-2.46

tasminna dṛśyate rāma moho'yaṃ jagataḥ sthitaḥ /
samyagālokamātreṇa svabhāvaḥ śuddhimṛcchati

6.28-2.47

na gṛhṇāti malaṃ bhūyastāmratāmiva kāñcanam /
ābhāsamātramevedaṃ na sannāsajjagattrayam

6.28-2.48

ityanyakalanātyāgaḥ samyagālokanaṃ viduḥ /
maraṇaṃ jīvitaṃ svargo jñānamajñānameva ca

6.28-2.49

cidābhāsādṛte nāstītyekatā samyagīkṣaṇam /
tvamahaṃtādisaṃsāra iti me na diśo daśa

6.28-2.50

sarvaṃ svābhāsameveti samyagālokanaṃ viduḥ /
sadasanmayasaṃsāre yathā bhūtārthadarśanāt

6.28-2.51

nāstameti na codeti samyagālokanānmanaḥ /
nirṇīya sarvabhāvānāmasattvaṃ sattvameva ca

6.28-2.52

niṣkāmaṃ śāntimabhyeti samyagālokanānmanaḥ /
na nindati na ca stauti na hṛṣyati na śocati

6.28-2.53

śītalāṃ satyatāmeti samyagālokanānmanaḥ /
avaśyameva martavyaṃ sarvaireva hi bandhubhiḥ

6.28-2.54

iti bandhuviyogeṣu kiṃ vṛthā paritapyase /
avaśyameva ca mayā martavyamiti niścayaḥ

6.28-2.55

ityātmamaraṇaprāptau kiṃ mudhā paritapyase /
avaśyameva jātena kiṃcitsuvibhavādikam

6.28-2.56

prāptavyaṃ puruṣeṇeti harṣasyāvasaro hi kaḥ /
sarvasyaiva hi saṃsāre narasya vyavahāriṇaḥ

6.28-2.57

arthāyātā bhavatyāpacchokasyāvasaro hi kaḥ /
bṛṃhatyudeti sphurati budbudaugha ivārṇave

6.28-2.58

idaṃ hi jagatāṃ jālaṃ kimatra paridevanā /
satsadeva sadaivaitadasadevāsadeva hi

6.28-2.59

kriyāvaicitryamātre tu kimanyatparidevyate /
nāhamasmi na cābhūvaṃ bhaviṣyāmi na so'dhunā

6.28-2.60

deho'yaṃ citradoṣotthaḥ kimanyatparidevyate /
dehāccedanya evāhaṃ cidābhāsastadaṅga he

6.28-2.61

kau tau me sadasadbhāvau yanniṣṭhaṃ paritapyate /
iti niścayavatsvāntaṃ samyagjñānātmano muneḥ

6.28-2.62

nāstameti na codeti na śāntaṃ paritapyate /
paratāmeva nāśāntāmanuttamapade sthitaḥ

6.28-2.63

ādatte tittirī mṛdvīṃ tṛṇakoṭimivāmalām /
etadarthamasatye'sminnāsthā kāryā manāgapi

6.28-2.64

surajjveva balīvardo badhyate janturāsthayā /
atastvayā dṛḍhamidamiti nirṇīya buddhitaḥ

6.28-2.65

āsthārahitayā buddhyā vihartavyamihānagha /
kartavyameva kartavyamakartavyamupekṣyate

6.28-2.66

āsthānāsthe parityajya līlayaiva mahādhiyā /
ābhāsamātramevedaṃ yasya ca pratibhāsate

6.28-2.67

so'ntaḥ śītalatāmeti dinānte bhuvanaṃ yathā /
pratibhāsaṃ parityajya padārthapaṭalavraje

6.28-2.68

ābhāsamātrasāmānyamidamālokayānagha /
ābhāsamātrakaṃ rāma cittāmarśakalaṅkitam

6.28-2.69

tatastadapi saṃtyajya nirābhāso bhavottama /
cidākāśamayo nityaṃ sarvagaḥ sarvavarjitaḥ

6.28-2.70

ābhāsasya parityāge bhavasyekāntanirmalaḥ /
nāhamasmi na me bhogāḥ satyā ityabhibhāvite

6.28-2.71

nedamāḍambaraṃ vyarthamanarthāyāvabhāsate /
ahameva hi vā sarvaṃ cidityevaṃ vibhāvite

6.28-2.72

nedamāḍambaraṃ vyarthamanarthāyāvabhāsate /
darśanadvayamapyetatsatyamatyantasiddhidam

6.28-2.73

yadekametayovetsi ramyaṃ tadrāma saṃśraya /
dvābhyāmevātha vai tābhyāṃ darśanābhyāmihānagha

6.28-2.74

viharankuru kalyāṇa rāgadveṣaparikṣayam /
yatkiṃciduditaṃ loke yannabhasyatha vā divi

6.28-2.75

tatsarvaṃ prāpyate rāma rāgadveṣaparikṣayāt /
rāgādihatayā buddhyā yādṛgrāma viceṣṭitam

6.28-2.76

tattadeva prayātyāśu mūḍhānāṃ viparītatām /
dveṣadoṣormiruddhāsu na guṇāścittavṛttiṣu

6.28-2.77

padaṃ kurvanti dagdhāsu sthalīṣu hariṇā iva /
rāgo dveṣaśca sarpau dvau na vilīnau manovile

6.28-2.78

yasya kalpatarostasmātkiṃ nāmāṅga na labhyate /
ye hi prājñāḥ svaniyatā vidagdhāḥ śāstraśālinaḥ

6.28-2.79

rāgadveṣamayāste vai jambukāste dhigastu tān /
maddhanaṃ bhuktamanyena dhanaṃ tyaktaṃ mayā'nyataḥ

6.28-2.80

iti saṃvyavahārehāḥ ke rāgadveṣayoḥ kramāḥ /
dhanāni bandhavo mitraṃ punarāyānti yānti ca

6.28-2.81

kimeteṣu naraḥ prājño rajyate vā virajyate /
bhāvābhāvabhavābhogā māyeyaṃ pārameśvarī

6.28-2.82

saṃsāraracanā sarvā saṃsaktaṃ pātayatyalam /
na dhanaṃ na jano nātmā satyaṃ rāghava vastutaḥ

6.28-2.83

mithyaiva mithyāvasitamitīdaṃ parilakṣyate /
ādyantayoḥ sarvamasanmadhye'pyasthiramādhimat

6.28-2.84

kva baghnāti ratiṃ prājño hyanyakalpitakhadrume /
ekena kalpitā khe strī bhuṅkte tāṃ dūrago'paraḥ

6.28-2.85

itīyamaṅga saṃsāraracanā tena mā bhrama /
bhūtājavaṃ javībhāvamimamātatamākulam

6.28-2.86

gandharvapuranirmāṇavilāsena samaṃ viduḥ /
svapnasaṃkalpapuravadasadevedamutthitam

6.28-2.87

sarvatra saṃsthamevedaṃ suṣuptamiva vicyutam /
paripaśyasi saṃsāradīrghasvapnapuradrumam

6.28-2.88

ajñānanidrāluṭhanasvabhāvātmakamacyutam /
saṃsārasvapnasaṃbhrānto bhavānayamiha sthitaḥ

6.28-2.89

tadenāṃ vitatāṃ nidrāṃ ghanājñānamayātmikām /
tyajālakṣmīmivāvāptanidhānaḥ puruṣottamaḥ

6.28-2.90

prabodhamehi paśya svamātmānamuditaṃ sadā /
nirvikalpaṃ cidābhāsaṃ prātaḥpadmaṃ raviṃ yathā

6.28-2.91

prabudhyasva prabudhyasva punaḥpunarayaṃ mayā /
prabodhyase mahābāho paśyātmārkamanāmayam

6.28-2.92

mayaitenābhivṛṣṭena śītena jñānavāriṇā /
suśabdaśālinā rāma hyanenaivāsi bodhitaḥ

6.28-2.93

bodhamāsādaya paraṃ prabodho'dyaiva rāghava /
satyamālokayālīkaṃ tyaktvemaṃ jāgataṃ bhramam

6.28-2.94

na te janma na te duḥkhaṃ na doṣāste na te bhramāḥ /
sarvaṃ saṃkalpamutsṛjya tiṣṭhātmani susaṃsthitaḥ

6.28-2.95

parigalitavikalpadoṣajāla-
stvamasi susārasuṣuptasaumyadṛṣṭiḥ /
ativitatamidaṃ suśuddhaye tvaṃ
samupaśamātmani tiṣṭha he mahātman

6.28-2.28

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० paramārthayogopadeśo nāmāṣṭāviṃśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc