Yoga Vasistha · Chapter 6.28

aṣṭāviṃśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
bījāṅkurāṇāṃ puruṣakarmaṇāṃ janmakāriṇām /
daivaśabdārthayuktānāṃ tattvaṃ vada vibho punaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
daivakarmādiparyāyaṃ ghaṭādi ghaṭatāvadhi /
saṃvitspandanamevedaṃ loke puruṣatāṃ gatam

saṃvitspandādṛte puṃstvaṃ karma vā kīdṛśaṃ bhavet /
ghaṭāvaṭapaṭādyātma hyetenaiva jagat kṛtam

pravartate jagallakṣmīḥ saṃvitspandātsavāsanāt /
nivartate hi saṃsāraḥ saṃvitspanvādavāsanāt

avāsanaṃ hi saṃvitteḥ spandamaspandanaṃ viduḥ /
saspando'pyasphuratspando yenāvartādinohyate

manāgapi na bhedo'sti saṃvitspandamayātmanoḥ /
kalpanāṃśādṛte rāma sṛṣṭau puruṣakarmaṇoḥ

jalavīcyoryathā dvitvaṃ saṃkalpotthaṃ na vāstavam /
tatheha citparispandarūpayorjantukarmaṇoḥ

karmaiva puruṣo rāma puruṣasyaiva karmatā /
ete hyabhinne viddhi tvaṃ yathā tuhinaśītate

himaṃ yattadyathā śaityaṃ yacchaityaṃ tadyathā himam /
yatkarmāsau tathā janturyo jantuḥ karma tattathā

saṃvitspandarasasyaiva daivakarmanarādayaḥ /
paryāyaśabdā na punaḥ pṛthakkarmādayaḥ sthitāḥ

spandātsaṃvijjagadvījamaspandādyātyabījatām /
aṅkuraśca tadevāntaḥ sthitatvādaṅkuraśriyaḥ

cittvaṃ ca kvacidaspandaṃ kvacitspandaṃ svabhāvataḥ /
anantamekārṇavavaddikkālakramasaṃsthitam

saṃvitspando vāsanāvāniha bījamakāraṇam /
bhūtvā kāraṇatāmeti dehāderaṅkurāvaleḥ

tṛṇavallīlatāgulmabījāntaragaterapi /
bījaṃ saṃvitspanda eva tasya bījaṃ na vidyate

na bījāṅkurayorbhedo vidyate'gnyauṣṇyayoriva /
bījamevāṅkuraṃ viddhi viddhi karmaiva mānavam

citsphurantī bhūmikośe karoti sthāvarāṅkuram /
sthūlānsūkṣmānmṛdukrūrānpayobudbudakāniva

citā vinā dharākośādatyantaparipelavāt /
aṅkurānvajrasārāṃśca ka ullāsayituṃ kṣamaḥ

prāṇivīryarasāntasthā saṃvijjaṃgamamātatam /
tanoti latikāntastho rasaḥ puṣpaphalaṃ yathā

yadi sarvagatā saṃvidbhavennātibalīyasī /
tatka ullāsane śaktaḥ syāddevāsurabhūbhṛtām

jaṅgamānāṃ sthāvarāṇāmetadādyaṃ ca bījakam /
saṃvidvisphuraṇāmātramasya bījaṃ na vidyate

bījāṅkuravikalpānāṃ kriyāpuruṣakarmaṇām /
ūrmivīcitaraṅgāṇāṃ nāsti bhedo na vastuni

dvitvaṃ nṛkarmaṇoryasya bījāṅkuratayā tayoḥ /
vipaścitpaśave tasmai mahate'stu sadā namaḥ

saṃvitterjanmabījasya yo'ntastho vāsanārasaḥ /
sa karotyaṅkurollāsaṃ tamasaṅgāgninā daha

kurvato'kurvataścaiva manasā yadamajjanam /
śubhāśubheṣu kāryeṣu tadasaṅgaṃ vidurbudhāḥ

athavā vāsanotsāda evāsaṅga iti smṛtaḥ /
yayā kayācidyuktyāntaḥ saṃpādaya tameva hi

yayaiva vetsi tatayā yuktyā puruṣayatnataḥ /
vāsanāṅkuranirmūlametadeva paraṃ śivam

pauruṣeṇa prayatnena yathā jānāsi vā tathā /
nivārayāhaṃbhāvāṃśameṣo'sau vāsanākṣayaḥ

nāstyeva pauruṣādanyā saṃsārottaraṇe gatiḥ /
nirahaṃbhāvarūpe'sminvāsanākṣayanāmani

ādyaiva saṃvidastīha so'ṅkuro bījamasti tat /
tatkarma tacca puruṣastaddaivaṃ tacchubhāśubham

na bījamādāvastyanyannāṅkuro na ca vā naraḥ /
na karma na ca daivādi kevalaṃ cidudeti hi

no bījamasti na kilāṅkurako'pi vāsti
nāpyasti karma puruṣaśca na vāsti sādho /
ekaṃ tu cittvamuditaṃ hyanayābhidhāna-
lakṣmyā naṭaḥ suranarāsuraśobhayeva

ityeva niścayamanāmaya bhāvayitvā
tyaktvā bhṛśaṃ puruṣakarmavicāraśaṅkām /
nirvāsanaḥ sakalasaṃkalanāvimuktaḥ
saṃvidvapurnanu yathābhimatecchamāsva

praśāntasarvecchamaśaṅkamaccha-
cinmātrasaṃstho'khilakāryakārī /
ātmaikarāmaḥ paripūrṇakāmo
bhavābhayo rāma śamābhirāmaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇa० uttarārdhe śaṅkātattvasiddhāntapratipādanaṃ nāmāṣṭāviṃśaḥ sargaḥ