Yoga Vasistha · Verses 6.26-2

ṣaḍviṃśaḥ sargaḥ

bhuśuṇḍa uvāca /
eṣā hi cittaviśrāntirmayā prāṇasamādhinā /
krameṇānena saṃprāptā svayamātmani nirmale

etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya saṃsthito'smi mahāmune /
na calāmi nimeṣāṃśamapi meruvicālataḥ

gacchatastiṣṭhato vāpi jāgrataḥ svapato'pi vā /
svapne'pi na calatyeṣa susamādhirmamātmani

nityānityāsu lolāsu jagatsthitiṣu susthitaḥ /
antarmukho'smi tiṣṭhāmi svakāmenātmanātmani

api saṃrudhyate vāyurapi vā salilaṃ gateḥ /
naitasmātsusamādhānādviruddhaṃ saṃsmarāmyaham

prāṇāpānānusaraṇātparamātmāvalokanāt /
aśokamanujāto'smi padamādyaṃ mahātapaḥ

āmahāpralayādbrahmannunmajjananimajjanam /
ahamadyāpi bhūtānāṃ paśyañjīvāmi dhīradhīḥ

na bhūtaṃ na bhaviṣyaṃ ca cintayāmi kadācana /
dṛṣṭimālambya tiṣṭhāmi vartamānāmihātmanā

yathā prāpteṣu kāryeṣu parityaktaphalaiṣaṇaḥ /
suṣuptasamayā buddhyā paritiṣṭhāmi kevalam

bhāvābhāvamayīṃ cintāmīhitānīhitānvitām /
vimṛśyātmani tiṣṭhāmi ciraṃ jīvāmyanāmayaḥ

prāṇāpānasamāyogasamayaṃ samanusmaran /
svayamātmani tuṣyāmi ciraṃ jīvāmyanāmayaḥ

idamadya mayā labdhamidaṃ prāpsyāmi sundaram /
iti cintā na me tena ciraṃ jīvāmyanāmayaḥ

na staumi na ca nindāmi kvacitkiṃcitkadācana /
ātmano'nyasya vā sādho tenāhaṃ śubhamāgataḥ

na tuṣyati śubhaprāptau nāśubheṣvapi khidyate /
mano mama samaṃ nityaṃ tenāhaṃ śubhamāgataḥ

paramaṃ tyāgamālambya sarvameva sadaiva hi /
jīvitādi mayā tyaktaṃ tenāhaṃ śubhamāgataḥ

praśāntacāpalaṃ vītaśokaṃ svasthaṃ samāhitam /
mano mama mune śāntaṃ tena jīvāmyanāmayaḥ

kāṣṭhaṃ vilāsinīṃ śailaṃ tṛṇamagniṃ himaṃ nabhaḥ /
samaṃ sarvatra paśyāmi tena jīvāmyanāmayaḥ

kimadya mama saṃpannaṃ prātarvā bhavitā punaḥ /
iti cintājvaro nāsti tena jīvāmyanāmayaḥ

jarāmaraṇaduḥkheṣu rājyalābhasukheṣu ca /
na bibhemi na hṛṣyāmi tena jīvāmyanāmayaḥ

ayaṃ bandhuḥ paraścāyaṃ mamāyamayamanyataḥ /
iti brahmanna jānāmi tena jīvāmyanāmayaḥ

sarvaṃ sarvapadābhāsamanādyantamanāmayam /
ahaṃ ciditi jānāmi tena jīvāmyanāmayaḥ

āharanviharaṃstiṣṭhannattiṣṭhannucchvasansvapan /
deho'hamiti no vedmi tenāsmi cirajīvitaḥ

imaṃ sāṃsāramārambhaṃ suṣuptapadavatsthitaḥ /
asantamiva jānāmi tena jīvāmyanāmayaḥ

yathākālamupāyātāvarthānarthau samau mama /
hastāviva śarīrasthau tena jīvāmyanāmayaḥ

aparicalayā śaktyā sudṛśā snigdhamugdhayā /
ṛju paśyāmi sarvatra tena jīvāmyanāmayaḥ

āpādamastakānte'sminna dehe mamatā mama /
tyaktāhaṃkārapaṅkasya tena jīvāmyanāmayaḥ

yatkaromi yadaśnāmi tattyaktvā tadvato'pi me /
mano naiṣkarmyamādatte tena jīvāmyanāmayaḥ

yadā yadā mune kiṃcidvijānāmi tadā tadā /
matirāyāti nauddhatyaṃ tena jīvāmyanāmayaḥ

karomīśo'pi nākrāntiṃ paritāpe na khedavān /
daridro'pi na vāñchāmi tena jīvāmyanāmayaḥ

paśyadrūpe śarīre'sminbhūtasthātmā cidāspadaḥ /
bhūtavṛndamahaṃ sāmyāttena jīvāmyanāmayaḥ

āśāpāśavinunnāyāścittavṛtteḥ samāhitaḥ /
saṃsparśe na dadāmyantastena jīvāmyanāmayaḥ

asattāṃ jagataḥ sattāmātmanaḥ karabilvavat /
suptaḥ prabuddhaḥ paśyāmi tenāsmi cirajīvitaḥ

jīrṇaṃ bhinnaṃ ślathaṃ kṣīṇaṃ kṣubdhaṃ kṣuṇṇaṃ kṣayaṃ gatam /
paśyāmi navavatsarvaṃ tena jīvāmyanāmayaḥ

sukhito'smi sukhāpanne duḥkhito duḥkhite jane /
sarvasya priyamitraṃ ca tena jīvāmyanāmayaḥ

āpadyacaladhīro'smi jaganmitraṃ ca saṃpadi /
bhāvābhāveṣu naivāsmi tena jīvāmyanāmayaḥ

nāhamasmi na cānyo me nāhamanyasya kasyacit /
iti me bhāvitaṃ cittaṃ tena jīvāmyanāmayaḥ

ahaṃ jagadahaṃ vyoma deśakālakramāvaham /
ahaṃ kriyeti me buddhistena jīvāmyanāmayaḥ

ghaṭaściccitpaṭaścitkhaṃ cidvanaṃ śakaṭaṃ ca cit /
citsarvamiti me bhāvastena jīvāmyanāmayaḥ

ityahaṃ muniśārdūla trilokakamalālikaḥ /
bhuśuṇḍo nāma kākolaḥ kathitaścirajīvitaḥ

brahmārṇave vilulitaṃ trijagattaraṅgamutpādanādyabhibhavena vibhinnarūpam /
ālīnamunnamitamākuladṛśyadṛśyamālokayanprakalayaṃśca ciraṃ sthito'smi

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० bhuśuṃ० cirajīvitahetukathanaṃ nāma ṣaḍviṃśaḥ sargaḥ