Yoga Vasistha · Chapter 6.26

ṣaḍviṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
saṃsāramārgagahane patitasyāpatanti hi /
vṛttavṛttāntalakṣāṇi kīṭā iva ghanāgame

sarva eva tvime bhāvāḥ parasparamasaṅginaḥ /
aṭavyāmupalānīva bhāvanaiteṣu śṛṅkhalā

cittamāndhyāya vṛttāntadrumairgahanavatsthitam /
rasarañjanayā loke vasanta iva kānanam

aho bata vicitrāṇi vāsanāvaśato'vaśaiḥ /
bhūtakairanubhūyante sukhaduḥkhāni janmasu

aho batātiviṣamā vāsanā yadvaśājjanaiḥ /
avidyamānairevāyaṃ bhramo'ntaranubhūyate

āhlādino mṛtavataḥ śuddhasyālokakāriṇaḥ /
śītalasyākhilārtheṣu jñasyendośca kimantaram

pūrvāparamanālocya yatkiṃcidabhivāñchataḥ /
nirmaryādasya mūḍhasya bālasya ca kimantaram

labdhamāprāṇaparyantaṃ......bhamanujjhatoḥ /
āmiṣaṃ ko vi.......... vada mākaramūḍhayoḥ

sarva eva tvime bhāvā dehadāradhanādayaḥ /
kṣipramāśuṣkasikatāśarāvaviśarāravaḥ

ābrahmastambaparyantamapi yoniśateṣu te /
ākalpaṃ bhramataścittaśāntirnāsti śamādṛte

paryālocanamātreṇa bandhagandho na bādhate /
gacchato mārgavaiṣamyamivālokanakāriṇaḥ

tava nāvahitaṃ cittaṃ kāmaḥ kavalayiṣyati /
sāvadhānasya buddhasya piśācaḥ kiṃ kariṣyati

yathekṣaṇaprasaraṇaṃ rūpālokanamātrakam /
saṃvitprasṛtimātrātma tathā sāhaṃjagatsthitam

yathākṣisaṃvṛtiḥ sarvarūpālokaśamo'rihan /
saṃvitsaṃvaraṇaṃ nāma sarvadṛśyaśamastathā

asadeva jagatsāhaṃ śuddhā saṃvittanoti khe /
īṣatprasaraṇenāśu spandanaṃ pavano yathā

sadivāsatyamevedamakurvatyanyamedhate /
mṛdā hemneva kumbhatvamapṛthaglabhyamātmagam

śūnyamātraṃ yathā vyoma spandamātraṃ yathānilaḥ /
jalamātraṃ yathormyādi saṃvinmātraṃ tathā jagat

avyavacchinnanirbhāgasaṃvinmātraṃ jagattrayam /
viddhi śāntaṃ tathā vyoma yathā vāriṇi parvatam

nirvāṇasyopaśāntasya jñasya sodeti śītatā /
antaryatrendavo'pyete dīptajvalanabindavaḥ

kiṃ kena kathamekāntaśāntātataśivātmani /
nirāloko'parālokaḥ śūnye jagati janyate

yā sattā brahmaśabdākhyā rūpaṃ sarvasya tannijam /
na yatra kācidvādhāsti sarvaṃ tanmayamavyayam

yadidaṃ tu padārthatvaṃ yatra bādhānubhūyate /
yadyacca bādhanaṃ prekṣya tanna vidmaḥ khapuṣpavat

jña evāpagatasvāntaṃ śāntamāsva mahāśmavat /
asau na mananaṃ mānamanantamajamavyayam

ākāśakalpe sve bhāve tiṣṭhato'ṅgānivedanam /
bhavatyabhyāsadārḍhyena vinā svapnavikāravat

nirupādānasaṃbhāramabhittāveva cetati /
brāhmaṃ kartṛ jagaccitraṃ na kaścidvā na kiṃcana

tanoti yattadāsmaiva tasya tatra tathā sthitam /
dṛśyābhāvādasaddṛśyaṃ tena kaḥ kva karoti kim

ahaṃ sukhīti sukhitā ahaṃ duḥkhīti duḥkhitā /
sarva eva svarūpasthā vyomātmāno'pi pārthivāḥ

sarveṣāmeva bhāvānāṃ cidākāśātmanāmapi /
mithyaiva svapnaśailānāmiva pārthivatā sthitā

ahaṃtvollekhataḥ sattā bhramabhāvavikāriṇī /
tadabhāvātsvabhāvaikaniṣṭhatā śamaśālinī

hemnaḥ kaṭakaśabdārtho vyatirikto yathāsti te /
vyatiriktā tathā satyā nāhaṃtāsti śamātmanaḥ

nirvāṇo nirmanā maunī kartā'kartā ca śītalaḥ /
jña eva śānta evāste śūnya evābhipūritaḥ

nirvāsanāspandaparo yantraputrakagātravat /
sa yathāsthitamevāste jñaḥ saṃvyavaharannapi

yathā mañcakasaṃsthasya spandante naiva vā śiśoḥ /
aṅgāni svānusaṃdhānaṃ vinaivaṃviditātmanaḥ

niḥsaṃbodhaikabodhasya nirāśehaiṣaṇāśiṣaḥ /
śāntānantātmarūpatvādanusaṃdhānatā kutaḥ

adraṣṭurapadṛśyasyādṛgrūpasyāparūpiṇaḥ /
kutaḥ kilānusaṃdhānamanapekṣasya paśyataḥ

apekṣaiva ghano bandha upekṣaiva vimuktatā /
sarvaśabdānvitā tasyāṃ viśrāntena kimīkṣyate

pārthivatve śarīre'sminsvasvapnāṅga ivāsati /
bhramamātrātmani kutaḥ kva kasya kimapekṣaṇam

upaśāntasamastehaṃ vigatākhilakautukam /
nirastavedanaṃ jñena vidā kevalamāsyate

maṅkineti śrutavatā tato moho mahānapi /
aśeṣeṇa parityaktastatraiva tvagivāhinā

pravāhāpatitaṃ kāryaṃ kurvatāpāstavāsanam /
tena varṣaśatasyānte sthitamadrau samādhinā

tatrādyayāvatpāṣāṇasamadharmā sa tiṣṭhati /
saṃśāntakaraṇo yogī bodhyamānaḥ prabudhyate

etena rāghava vivekapadena śānti-
māsādayodayavatā manasā vihartum /
mā dīnatāṃ vrajatu rāgamayī matiste
kṣīṇā kṣaṇādasalileva śaraddhanālī

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe u० maṅkyupā० nirvāṇasamāptirnāma ṣaḍviṃśaḥ sargaḥ