યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.26-2

ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ

ભુશુણ્ડ ઉવાચ ।
એષા હિ ચિત્તવિશ્રાન્તિર્મયા પ્રાણસમાધિના ।
ક્રમેણાનેન સંપ્રાપ્તા સ્વયમાત્મનિ નિર્મલે

એતાં દૃષ્ટિમવષ્ટભ્ય સંસ્થિતોઽસ્મિ મહામુને ।
ન ચલામિ નિમેષાંશમપિ મેરુવિચાલતઃ

ગચ્છતસ્તિષ્ઠતો વાપિ જાગ્રતઃ સ્વપતોઽપિ વા ।
સ્વપ્નેઽપિ ન ચલત્યેષ સુસમાધિર્મમાત્મનિ

નિત્યાનિત્યાસુ લોલાસુ જગત્સ્થિતિષુ સુસ્થિતઃ ।
અન્તર્મુખોઽસ્મિ તિષ્ઠામિ સ્વકામેનાત્મનાત્મનિ

અપિ સંરુધ્યતે વાયુરપિ વા સલિલં ગતેઃ ।
નૈતસ્માત્સુસમાધાનાદ્વિરુદ્ધં સંસ્મરામ્યહમ્

પ્રાણાપાનાનુસરણાત્પરમાત્માવલોકનાત્ ।
અશોકમનુજાતોઽસ્મિ પદમાદ્યં મહાતપઃ

આમહાપ્રલયાદ્બ્રહ્મન્નુન્મજ્જનનિમજ્જનમ્ ।
અહમદ્યાપિ ભૂતાનાં પશ્યઞ્જીવામિ ધીરધીઃ

ન ભૂતં ન ભવિષ્યં ચ ચિન્તયામિ કદાચન ।
દૃષ્ટિમાલમ્બ્ય તિષ્ઠામિ વર્તમાનામિહાત્મના

યથા પ્રાપ્તેષુ કાર્યેષુ પરિત્યક્તફલૈષણઃ ।
સુષુપ્તસમયા બુદ્ધ્યા પરિતિષ્ઠામિ કેવલમ્

ભાવાભાવમયીં ચિન્તામીહિતાનીહિતાન્વિતામ્ ।
વિમૃશ્યાત્મનિ તિષ્ઠામિ ચિરં જીવામ્યનામયઃ

પ્રાણાપાનસમાયોગસમયં સમનુસ્મરન્ ।
સ્વયમાત્મનિ તુષ્યામિ ચિરં જીવામ્યનામયઃ

ઇદમદ્ય મયા લબ્ધમિદં પ્રાપ્સ્યામિ સુન્દરમ્ ।
ઇતિ ચિન્તા ન મે તેન ચિરં જીવામ્યનામયઃ

ન સ્તૌમિ ન ચ નિન્દામિ ક્વચિત્કિંચિત્કદાચન ।
આત્મનોઽન્યસ્ય વા સાધો તેનાહં શુભમાગતઃ

ન તુષ્યતિ શુભપ્રાપ્તૌ નાશુભેષ્વપિ ખિદ્યતે ।
મનો મમ સમં નિત્યં તેનાહં શુભમાગતઃ

પરમં ત્યાગમાલમ્બ્ય સર્વમેવ સદૈવ હિ ।
જીવિતાદિ મયા ત્યક્તં તેનાહં શુભમાગતઃ

પ્રશાન્તચાપલં વીતશોકં સ્વસ્થં સમાહિતમ્ ।
મનો મમ મુને શાન્તં તેન જીવામ્યનામયઃ

કાષ્ઠં વિલાસિનીં શૈલં તૃણમગ્નિં હિમં નભઃ ।
સમં સર્વત્ર પશ્યામિ તેન જીવામ્યનામયઃ

કિમદ્ય મમ સંપન્નં પ્રાતર્વા ભવિતા પુનઃ ।
ઇતિ ચિન્તાજ્વરો નાસ્તિ તેન જીવામ્યનામયઃ

જરામરણદુઃખેષુ રાજ્યલાભસુખેષુ ચ ।
ન બિભેમિ ન હૃષ્યામિ તેન જીવામ્યનામયઃ

અયં બન્ધુઃ પરશ્ચાયં મમાયમયમન્યતઃ ।
ઇતિ બ્રહ્મન્ન જાનામિ તેન જીવામ્યનામયઃ

સર્વં સર્વપદાભાસમનાદ્યન્તમનામયમ્ ।
અહં ચિદિતિ જાનામિ તેન જીવામ્યનામયઃ

આહરન્વિહરંસ્તિષ્ઠન્નત્તિષ્ઠન્નુચ્છ્વસન્સ્વપન્ ।
દેહોઽહમિતિ નો વેદ્મિ તેનાસ્મિ ચિરજીવિતઃ

ઇમં સાંસારમારમ્ભં સુષુપ્તપદવત્સ્થિતઃ ।
અસન્તમિવ જાનામિ તેન જીવામ્યનામયઃ

યથાકાલમુપાયાતાવર્થાનર્થૌ સમૌ મમ ।
હસ્તાવિવ શરીરસ્થૌ તેન જીવામ્યનામયઃ

અપરિચલયા શક્ત્યા સુદૃશા સ્નિગ્ધમુગ્ધયા ।
ઋજુ પશ્યામિ સર્વત્ર તેન જીવામ્યનામયઃ

આપાદમસ્તકાન્તેઽસ્મિન્ન દેહે મમતા મમ ।
ત્યક્તાહંકારપઙ્કસ્ય તેન જીવામ્યનામયઃ

યત્કરોમિ યદશ્નામિ તત્ત્યક્ત્વા તદ્વતોઽપિ મે ।
મનો નૈષ્કર્મ્યમાદત્તે તેન જીવામ્યનામયઃ

યદા યદા મુને કિંચિદ્વિજાનામિ તદા તદા ।
મતિરાયાતિ નૌદ્ધત્યં તેન જીવામ્યનામયઃ

કરોમીશોઽપિ નાક્રાન્તિં પરિતાપે ન ખેદવાન્ ।
દરિદ્રોઽપિ ન વાઞ્છામિ તેન જીવામ્યનામયઃ

પશ્યદ્રૂપે શરીરેઽસ્મિન્ભૂતસ્થાત્મા ચિદાસ્પદઃ ।
ભૂતવૃન્દમહં સામ્યાત્તેન જીવામ્યનામયઃ

આશાપાશવિનુન્નાયાશ્ચિત્તવૃત્તેઃ સમાહિતઃ ।
સંસ્પર્શે ન દદામ્યન્તસ્તેન જીવામ્યનામયઃ

અસત્તાં જગતઃ સત્તામાત્મનઃ કરબિલ્વવત્ ।
સુપ્તઃ પ્રબુદ્ધઃ પશ્યામિ તેનાસ્મિ ચિરજીવિતઃ

જીર્ણં ભિન્નં શ્લથં ક્ષીણં ક્ષુબ્ધં ક્ષુણ્ણં ક્ષયં ગતમ્ ।
પશ્યામિ નવવત્સર્વં તેન જીવામ્યનામયઃ

સુખિતોઽસ્મિ સુખાપન્ને દુઃખિતો દુઃખિતે જને ।
સર્વસ્ય પ્રિયમિત્રં ચ તેન જીવામ્યનામયઃ

આપદ્યચલધીરોઽસ્મિ જગન્મિત્રં ચ સંપદિ ।
ભાવાભાવેષુ નૈવાસ્મિ તેન જીવામ્યનામયઃ

નાહમસ્મિ ન ચાન્યો મે નાહમન્યસ્ય કસ્યચિત્ ।
ઇતિ મે ભાવિતં ચિત્તં તેન જીવામ્યનામયઃ

અહં જગદહં વ્યોમ દેશકાલક્રમાવહમ્ ।
અહં ક્રિયેતિ મે બુદ્ધિસ્તેન જીવામ્યનામયઃ

ઘટશ્ચિચ્ચિત્પટશ્ચિત્ખં ચિદ્વનં શકટં ચ ચિત્ ।
ચિત્સર્વમિતિ મે ભાવસ્તેન જીવામ્યનામયઃ

ઇત્યહં મુનિશાર્દૂલ ત્રિલોકકમલાલિકઃ ।
ભુશુણ્ડો નામ કાકોલઃ કથિતશ્ચિરજીવિતઃ

બ્રહ્માર્ણવે વિલુલિતં ત્રિજગત્તરઙ્ગમુત્પાદનાદ્યભિભવેન વિભિન્નરૂપમ્ ।
આલીનમુન્નમિતમાકુલદૃશ્યદૃશ્યમાલોકયન્પ્રકલયંશ્ચ ચિરં સ્થિતોઽસ્મિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ ભુશું૦ ચિરજીવિતહેતુકથનં નામ ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ