Yoga Vasistha · Chapter 6.25

pañcaviṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
saṃvedanaṃ bhāvanaṃ ca vāsanā kalaneti ca /
anarthāyeha śabdārthe vigatārtho vijṛmbhate

vedanaṃ bhāvanaṃ viddhi sarvadoṣasamāśrayam /
tasminnevāpadaḥ santi latā madhurase yathā

saṃsāramārge gahane vāsanāveśavāhinaḥ /
upayāti vicitraughairvṛttavṛttāntasaṃtatiḥ

vivekino vāsanayā saha saṃsārasaṃbhramaḥ /
kṣīyate mādhavasyānte śanairiva dharārasaḥ

asyāḥ saṃsārasallakyā vāsanotsedhakāriṇī /
kadalyā vanajālinyā rasalekheva mādhavī

saṃsārāndhyatayodeti vāsanātmā rasaścitau /
yathā vanatayā tasthau madhumāsarasaḥ kṣitau

cinmātrādamalācchūnyādṛte kiṃcinna vidyate /
nānyatkiṃcidaparyante khe śūnyatvetaradyathā

vedanātmā na so'styanya iti yā pratibhā sthirā /
eṣā'vidyā bhramastveṣa sa ca saṃsāra ātataḥ

anālokanasaṃsiddha ālokenaiva naśyati /
asadātmā sadābhāso bālavetālavatkṣaṇāt

sarvadṛśyadṛśo bādhe bodhasāratayaikatām /
yāntyaśeṣamahīpīṭhasaritpūrā ivārṇave

mṛnmayaṃ tu yathā bhāṇḍaṃ mṛcchūnyaṃ nopalabhyate /
cinmayāditayā cetyaṃ cicchūnyaṃ nopalabhyate

bodhāvabuddhaṃ yadvastu boddhyakarketeyate /
nābodhaṃ budhyate bodho vairūpyādinānyatā

draṣṭṛdarśanadṛśyeṣu pratyekaṃ bodhamātratā /
sārastena tadanyatvaṃ nāsti kiṃcitkhapuṣpavat

sajātīyaḥ sajātīyenaikatāmanugacchati /
anyonyānubhavastena bhavatvekatvaniścayaḥ

yadi kāṣṭhopalādīnāṃ na bhavedbodharūpatā /
tatsadānupalambhaḥ syādeteṣāmasatāmiva

yadā tveṣā nu dṛśyaśrīrbodhamātraikarūpiṇī /
tadānyevāpyananyaiva satī bodhena bodhyate

sarvaṃ jagadgataṃ dṛśyaṃ bodhamātramidaṃ tatam /
spandamātraṃ yathā vāyurjalamātraṃ yathārṇavaḥ

miśrībhūtā api hyete jatukāṣṭhādayo yathā /
mitho'nanubhave miśrā aikyaṃ hyanubhave mithaḥ

anyonyānubhavo hyaikyamaikyaṃ tvanyonyavedanam /
yathāmbhasoḥ kṣīrayorvā na kāṣṭhajatunoriva

ahamityeva bandhāya nāhamityeva muktaye /
etāvanmātrake bandhe svāyatte kimaśaktatā

candradvayapratyayavanmṛgatṛṣṇāmbubuddhivat /
kimanutthita evāyamasadevāhamutthitaḥ

mamedamiti bandhāya nāhamityeva muktaye /
etāvanmātrake vastunyātmāyatte kimajñatā

yaḥ kuṇḍabadaranyāyo yā ghaṭākāśayoḥ sthitiḥ /
sa saṃbandho'pi naivānyamaikyaṃ hyanyonyavedanam

anyonyāvedanaṃ tvaikyaṃ bhāgaśo gatamapyalam /
ajaḍaṃ vā jaḍaṃ vāpi naikaṃ rūpaṃ vimuñcati/

nājaḍaṃ jaḍatāmeti svabhāvā hyanapāyinaḥ /
yaccājaḍaṃ jaḍaṃ dṛṣṭaṃ dvaiti tatrāsti naikatā

vāsanāveśavalitāḥ kuvikāraśatātmabhiḥ /
vrajantyadhodho dhāvantaṃ śilāḥ śailacyutā iva

vyūḍhānāṃ vāsanāvātairnṛtṛṇānāmitastataḥ /
tānyāpatanti duḥkhāni tatra vaktuṃ na pāryate

bhrāntvā bhṛśaṃ karatalāhatakandukābhaṃ
lokāḥ patanti nirayeṣu rasena raktāḥ /
kleśena tatra parijarjaratāṃ prayātāḥ
kālāntareṇa punaranyanibhā bhavanti

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe u० ma० maṅkibodhanaṃ nāma pañcaviṃśaḥ sargaḥ