Yoga Vasistha · Verses 6.22-2

dvāviṃśaḥ sargaḥ

bhuśuṇḍa uvāca /
tato jagati jāteṣu bhagavanyuṣmadādiṣu /
bharadvājapulastyātrināradendramarīciṣu

pulahoddālakādyeṣu kratubhṛgvaṅgirassu ca /
sanatkumārabhṛṅgīśaskandebhavadanādiṣu

gaurīsarasvatīlakṣmīgāyatryādyāsu bhūriṣu /
merumandarakailāsahimavaddardurādiṣu

hayagrīvahiraṇyākṣakālanemibalādiṣu /
hiraṇyakaśipukrāthabaliprahrādakādiṣu

śibinyaṅkupṛthūlākhyavainyanābhāgakeliṣu /
nalamāndhātṛsagaradilīpanahuṣādiṣu

ātreyavyāsavālmīkiśukavātsyāyanādiṣu /
upamanyumaṇīmaṅkībhagīrathaśukādiṣu

alpakātītakāleṣu kiṃciddūreṣu keṣucit /
tathādyatanasargeṣu smaraṇe gaṇanaiva kā

mune te brahmaputrasya janmāṣṭakamidaṃ kila /
saṃsmarāmyaṣṭame sarge tasmiṃstvaṃ mama saṃgataḥ

kadācijjāyase vyomnaḥ kadācijjāyase jalāt /
kadācidvāyutaḥ śailātkadācijjāyase'nalāt

yādṛśo yādṛśācāro yādṛksaṃsthānadiggaṇaḥ /
sargo'yaṃ tādṛśāneva trīnsargānsaṃsmarāmyaham

ekarūpākhilācārasaṃniveśadharāmarān /
samakālānsthirasthairyāndaśasargānsmarāmyaham

antardhānaṃ gatā dhātrī vārapañcakamuddhṛtā /
mune pañcasu sargeṣu kūrmeṇaiva payonidheḥ

mandarākarṣaṇāvegaparyākulasurāsuram /
smarāmi dvādaśaṃ cedamamṛtāmbhodhimanthanam

sarvauṣadhirasopetāṃ baligrāhastadā divaḥ /
vāratrayahiraṇyākṣo nītavānvasudhāmadhaḥ

reṇukātmajatāṃ gatvā ṣaṣṭhavāramimaṃ hariḥ /
bahusargāntareṇāpi cakāra kṣatriyakṣayam

śataṃ kaliyugānāṃ ca harerbuddhadaśāśatam /
śaukarājatayaivāptaṃ smarāmi munināyaka

triṃśattripuravikṣobhāndvau dakṣādhvarasaṃkṣayau /
daśaśakravighātāṃśca candramauleḥ smarāmyaham

bāṇārthamaṣṭau saṃgrāmāñjvarapramathamantrakān /
vikṣobhitasurānīkāntsmarāmi hariśarvayoḥ

yugaṃprati dhiyāṃ puṃsāṃ nyūnādhikatayā mune /
kriyāṅgapāṭhavaicitryayuktānvedāntyarāmyaham

ekārthāni samagrāṇi bahupāṭhāni me'nagha /
purāṇāni pravartante prasṛtāni yugaṃprati

punastāneva tānevamanyānapi yuge yuge /
vedādivitpraracitānitihāsānsmarāmyaham

itihāsaṃ mahāścaryamanyaṃ rāmāyaṇāmidham /
granthalakṣapramāṇaṃ ca jñānaśāstraṃ smarāmyaham

rāmavadvyavahartavyaṃ na rāvaṇavilāsavat /
iti yatra dhiyāṃ jñānaṃ haste phalamivārpitam

kṛtaṃ vālmīkinā caitadadhunā yatkariṣyati /
anyacca prakaṭaṃ loke sthitaṃ jñāsyasi kālataḥ

vālmīkināmnā jīvena tenaivānyena vā kṛtam /
etacca dvādaśaṃ vāraṃ kriyate vismṛtiṃ gatam

dvitīyametasya samaṃ bhārataṃ nāma nāmataḥ /
smarāmi prāktanavyāsakṛtaṃ jagati vismṛtam

vyāsābhidhena jīvena tenaivānyena vā kṛtam /
etattu saptamaṃ vāraṃ kriyate vismṛtiṃ gatam

ākhyānakāni śāstrāṇi nivṛttāni yugaṃprati /
vicitrasaṃniveśāni saṃsmarāmi munīśvara

bhūyastānyeva tānyeva tathānyāni yuge yuge /
sādho padārthajālāni prapaśyāmi smarāmi vai

rākṣasakṣataye viṣṇormahīmavatariṣyataḥ /
adhunaikādaśaṃ janma rāmanāmno bhaviṣyati

nārasiṃhena vapuṣā hiraṇyakaśipuṃ hariḥ /
jaghāna vāratritayaṃ mṛgendra iva vāraṇam

vasudevagṛhe viṣṇorbhuvo bhāranivṛttaye /
adhunā ṣoḍaśaṃ janma bhaviṣyati munīśvara

jaganmayī bhrāntiriyaṃ na kadācana vidyate /
vidyate tu kadācicca jalabudbudavatsthitā

dṛśyabhrāntiranityeyamantasthā saṃvidātmani /
jāyate līyate cāśu lolā vīcirivāmbhasi

samekasaṃniveśāni bahūni viṣamāṇi ca /
tathārdhasamarūpāṇi trijaganti smarāmyaham

tānyeva tādṛkkarmāṇi tathānyācaraṇāni ca /
tatkarmāṇi tathānyāni bhūtānīha smarāmyaham

pratimanvantaraṃ brahmanviparyaste jagatkrame /
saṃniveśe'nyathājāte prayāte saṃśrute jane

mamānyānyeva mitrāṇi anya eva ca bandhavaḥ /
anya eva navā bhṛtyā anya eva samāśrayāḥ

kadācidahamekānte vindhyakacchakṛtālayaḥ /
kadācitsahyanilayaḥ kadāciddardurālayaḥ

kadāciddhimavadvāsī kadācinmalayācalaḥ /
kadācitprāktanenaiva saṃniveśena bhūdharam

cūtavṛkṣe ca śākhāyāṃ prāpya nīḍaṃ karomyaham /
anādyanteṣu yāteṣu yugeṣu munināyaka

prāktanenaiva jāto'yaṃ saṃniveśena pādapaḥ /
dehaṃ tyaktvā sukhaṃ sādho nātaḥ pariṇatiṃ gataḥ

tadīyenaiva jāto'yaṃ saṃniveśena pādapaḥ /
tāte jīvati yaivābhūcchobhāsya sutarostathā

kṛtaprāksaṃniveśo'yamahaṃ sthitimihāgataḥ /
nehābhūduttarā pūrvaṃ kakubnāyaṃ ca bhūdharaḥ

diguttarābhūdanyeyaṃ pūrvameva mahīdharaḥ /
ekaikadehasaṃsthānavītabrahmaniśāgamaḥ

dhyānānte tattva evainaṃ sargamālokya vedmyaham /
arkāderṛkṣasaṃccārānmervādisthānakā diśaḥ

saṃsthānamanyathā tasminsthite yānti diśo'nyathā /
na sannāsajjaganmanye bhramayankevalaṃ dhiyaḥ

ātmaspandacamatkāravibhavo'yaṃ vijṛmbhate /
putraḥ pitṛtvamāyāti mitraṃ yātyaritāṃ tathā

strītvaṃ ca śataśo yātānpuṃsaścaiva smarāmyaham /
kalau kṛtayugācārānkṛte kaliyugasthitim

tretāyāṃ dvāpare caiva saṃsmarāmi munīśvara /
adṛṣṭavedavedārthānsvasaṃketavihāriṇaḥ

sargānnirargalācārānkvacitkāṃścitsmarāmyaham /
dhyātari brahmaṇo brahmansasurāsuramānuṣam

caturyugasahasrānte jagacchūnyaṃ smarāmyaham /
manomanananirmāṇānpārthivākāravarjitān /
vyāptānvāyumayairbhūtairdaśa sargānsmarāmyaham

vicitrasaṃsthānaviśeṣadeśānvicitrakāryākulabhūtakośān /
vicitravinyāsavilāsaveṣānsmarāmyahaṃ brahmadineṣvaśeṣām

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० bhuśuṃ० cirajīvitavarṇanaṃ nāma dvāviṃśaḥ sargaḥ