Yoga Vasistha · Chapter 6.214

caturdaśādhikadviśatatamaḥ sargaḥ

śrīvālmīkiruvāca /
ityuktavatyatha munau nabhaso nanāda
varṣāmṛtābhramiva dundubhirāmaro drāk /
śuklīkṛtākhilakakubvadanā tuṣāra-
varṣopamā bhuvi papāta ca puṣpavṛṣṭiḥ

kiṃjalkajāladivasāntaghanāṅgarāgā
vātāvadhūtasitakesaragaurahārā /
puṣpodarotthamṛdusīkaraśītalāṅgā
prāptā svayaṃ surapurādiva puṇyalakṣmīḥ

kalpāntakālakapikampitaśuṣkaśākhā-
tsvargadrumātpatitamāśu viḍambayantī /
tārāgaṇaṃ prathitabhāsamanalpahāsa-
māśāmukhaprasṛtabhairavamambarasthā

sā puṣpavṛṣṭiratha dundubhinādagarja-
tkiṃjalkapuñjajaladā śamamājagāma /
āpūritākhilasabhā himahāripuṣpa-
pūreṇa kautukavikāsakarīkṣaṇena

tāni divyāni puṣpāṇi yathāsthānamadhaḥsthitāḥ /
vasiṣṭhāya namaskṛtvā sabhyāḥ saṃśokitāṃ jahuḥ

daśaratha uvāca /
aho'nusuviśātmānaḥ saṃsāravitatākṛteḥ /
viśrāntāḥ smaściraṃ śrāntāḥ śuddhā meghā ivācale

karmaṇāmavadhiḥ pūrṇo dṛṣṭaḥ sīmānta āpadām /
jñātaṃ jñeyamaśeṣeṇa viśrāntāḥ smaḥ pare pade

dhyānalabdhaparavyomacirānubhavanabhramaiḥ /
dhāraṇādhāraviśrāntyā dehasaṃtyajanakramaiḥ

saṃkalpanavanirmāṇaiḥ svapnadṛṣṭijagajjvaraiḥ /
śuktirūpyānubhavanaiḥ svapnātmamṛtidarśanaiḥ

ananyaiḥ pavanaspandairananyaiḥ saliladravaiḥ /
indrajālapurāpūrairgandharvanagarotkaraiḥ

māyāpūrṇapurābhogairmṛgatṛṣṇānadīrayaiḥ/
āyatau pavanasparśairdvicandrānubhavodayaiḥ

madabhraṃśapuraspandairmudhā tvavanikampanaiḥ /
bālayakṣādyanubhavaiḥ khakeśoṇḍrakadarśanaiḥ

evamādibhiranyaiśca dṛṣṭāntaiḥ svānubhūtidaiḥ /
aho nu mārjitā dṛśyadṛṣṭirbhagavatā mama

śrīrāma uvāca /
naṣṭo mohaḥ padaṃ prāptaṃ tvatprasādānmunīśvara /
saṃpanno'hamahaṃ satyamatyantamavadātadhīḥ

sthito'smi gatasaṃdehaḥ svabhāve brahmarūpiṇi /
nirāvaraṇavijñānaḥ kariṣye vacanaṃ tava

smṛtvā smṛtvā'mṛtāsekasaukhyadaṃ vacanaṃ tava /
arhito'pi ca śāntopi hṛṣyāmīva muhurmuhuḥ

naiva me'dya kṛtenārtho nākṛteneha kaścana /
yathā sthito'smi tiṣṭhāmi tathaiva vigatajvaraḥ

upāyastu tathā tena dṛṣṭirvāstīha kīdṛśī /
aho nu vitatā bhūmiḥ kaṣṭametādṛśī daśā

na śatrurna ca mitraṃ me na kṣetraṃ durjano janaḥ /
durbodhaiṣā jagatkṣubdhā śāntā sarvārthasundarī

kathametāṃ jano vetti vinā bhavadanugraham /
vinaiva setuṃ potaṃ vā bālo'bdhiṃ laṅghayetkatham

lakṣmaṇa uvāca /
janmāntaropacitasaṃśayanāśanena
janmāntaropacitapuṇyaśatoditena /
jāto'dya me munivacaḥparibodhanena
jāto'dya me manasi candra iva prakāśaḥ

īdṛśyāṃ dṛśyamānāyāṃ dṛśi doṣadaśāśataiḥ /
kāṣṭhavaddahyate lokaḥ svadurbhagatayā tayā

viśvāmitra uvāca /
aho bata mahatpuṇyaṃ śrutaṃ jñānaṃ munermukhāt/
yena gaṅgāsahasreṇa snātā iva vayaṃ sthitāḥ

śrīrāma uvāca /
saṃpadāmatha dṛṣṭīnāṃ śāstrāṇāmāpadāṃ girām /
deśānāmatha dṛṣṭānāṃ dṛṣṭaḥ sīmānta uttamaḥ

nārada uvāca /
yanna śrutaṃ brahmaloke svarge bhūmitale tathā /
karṇau tajjñānamākarṇya yātau me'dya pavitratām

lakṣmaṇa uvāca /
hārdaṃ bāhyaṃ ca timiramapamṛṣṭavatā tvayā /
mune paramabhānutvaṃ nūnaṃ naḥ saṃpradarśitam

śatrughna uvāca /
nirvṛto'smi praśānto'smi prāptosmi paramaṃ padam /
cirāya paripūrṇo'smi sukhamāse ca kevalam

daśaratha uvāca /
bahujanmopalabdhena puṇyenāyaṃ munīśvaraḥ /
dhīraḥ kathitavānnastadyena pāvanatāṃ gatāḥ

śrīvālmīkiruvāca /
iti teṣu vadatsvatra sabhyeṣu saha bhūbhṛtā /
vasiṣṭhaḥ sa uvācedaṃ jñānapāvanayā girā

rājanraghukulaikendo yadahaṃ vacmi tatkuru /
itihāsakathānte hi pūjanīyā dvijātayaḥ

tadadya brāhmaṇaughāṃstvaṃ sarvakāmaiḥ prapūraya /
vedārthasamanuṣṭhānaphalaṃ prāpsyasi śāśvatam

mokṣopāyakathāvastusamāptau dvijapūjanam /
śaktitaḥ kīṭakenāpi kāryaṃ kimu mahībhṛtā

iti maunaṃ vacaḥ śrutvā sahasrāṇi nṛpo daśa /
dūtairākārayāmāsa dvijānāṃ vedavādinām

mathurāyāṃ surāṣṭreṣu gauḍeṣu ca vasanti ye /
tebhyaḥ kulebhyaḥso'bhyarcya samānīya dvijanmanām

adhikātyadhikajñānaprakṛtadvijabhojanaḥ /
tadā daśasahasrāṇi bhojayāmāsa bhūpatiḥ

yathābhimatabhojyānnadānadakṣiṇayā tayā /
evaṃ saṃpūjya tānviprānpitṛndevānnṛpāṃstathā

paurāmātyāṃstathā bhṛtyāndīnāndhakṛpaṇāṃśca tān /
tasmindaśaratho rājā dine saha suhṛjjanaiḥ

labdhasaṃsṛtisīmāntaścakārotsavamuttamam /
tathā nṛpagṛhe tasminkauśeyamaṇikāñcane

bhūṣite nagare caiva gīrvāṇanagasundare /
nanṛturmattakāminyo vilāsinyo gṛhe gṛhe

lasadvaṃśalatākāṃsyavīṇāmurajamardalam /
tāṇḍavenoddhatārāvamanyonyetaraśekharāḥ

kṣubdhīkṛtāpaṇakarabhrāntipallavitāmbarāḥ /
mugdhāṭṭahāsavikṣiptadantendukiraṇacchaṭāḥ

madākulitahuṃkārā līlāsu taralasvarāḥ /
ekapādatalāghātahelāhatadharātalāḥ

sragdāmatāravigalatkusumāsārapāṇḍurāḥ /
dhārāpātitavicchinnahāramuktāskhalatpadāḥ

lolābharaṇasākāraṃ kāmaṃ nanṛturaṅganāḥ /
peṭhuḥ sphuṭapadaṃ viprā bandino'pyaṅganāśca tāḥ

papuruttāṇḍavaṃ pānaṃ pānapā madaśālinaḥ /
bhojyaṃ bubhujire citraṃ bhūṣitā bhojanārthinaḥ

sudhādiparilepena rañjitā gṛhabhittayaḥ /
rejū rāmendubhānena puṣpadhūpavilepanaiḥ

vāsāṃsi vasitāścitrāṇyuttamasragvibhūṣaṇāḥ /
ceruḥ paricarāśceṭyaścārugandhā nṛpādhvare

dehayaṣṭiṣu saṃyojya vanitā yakṣakardamam /
jagmustāṇḍavanartakyaḥ śrṛṅgārātmāṅgaṇāntaram

bhavabahulaniśāvasānaharṣā-
diti ghanamutsavameva saptarātram/
daśarathanṛpatiḥ sadānabhoga-
śriyamakarotpadamakṣayaṃ sametaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० ni० u० mahotsavavarṇanaṃ nāma caturdaśādhikadviśatatamaḥ sargaḥ