Yoga Vasistha · Chapter 6.213

trayodaśādhikadviśatatamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
yathā yatpṛṣṭavānadya tvaṃ māmariniṣūdana /
śiṣyeṇaiva satā pūrvamahaṃ pṛṣṭo gurustvayā

purākalpe hi kasmiṃścittattvamātmādikātmikā /
āsīdiyaṃ citpratibhā guruśiṣyātmanā vane

gurustatrāhamabhavaṃ śiṣyastvamabhavastadā /
pṛṣṭavānmāṃ tvamagrastha idamuddāmadhīradhīḥ

śiṣya uvāca /
sarvasya bhagavañchindhi mamemamatisaṃśayam /
kiṃ naśyati mahākalpe kiṃ vastu na vinaśyati

gururuvāca /
putra śeṣamaśeṣeṇa dṛśyamāśu vinaśyati /
yathā tathā svapnapuraṃ sauṣuptīṃ sthitimīyuṣaḥ

nirviśeṣeṇa naśyanti bhuvaḥ śailā diśo daśa /
kriyā kālaḥ kramaścaiva na kiṃcidavaśiṣyate

naśyanti sarvabhūtāni vyomāpi pariṇaśyati /
sa sarvajagadābhāsamupalabdhurasaṃbhavāt

brahmaviṣṇvindrarudrādyā ye hi kāraṇakāraṇam /
teṣāmapyatikalpānte nāmāpīha na vidyate

śiṣyate hi cidākāśamavyayasyānumīyate /
tatkālaśeṣatānena sargānubhavahetunā

śiṣya uvāca /
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ /
idaṃ tatkathamābhogi vidyamānaṃ kva gacchati

gururuvāca /
na vinaśyata evedaṃ tataḥ putra na vidyate /
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ

yattu vastuta evāsti na kadācana kiṃcana /
tadabhāvātma tadrāma kathaṃ nāma vinaśyati

kva sthitaṃ mṛgatṛṣṇāmbu kva sthiro dvīnduvibhramaḥ /
kva sthirā keśadṛgvyomni kva bhrāntyanubhavaḥ sthiraḥ

sarvaṃ dṛśyamidaṃ putra bhrāntimātramasanmayam /
svapne puramivābhāti kathametanna śāmyati

śāmyatīdamaśeṣeṇa tathā sarvatra sarvadā /
yathā jāgradvidhau svapnaḥ svapne vā jāgaro yathā

yathā svapnapuraṃ śāntaṃ na jāne kvāśu gacchati /
śāntaṃ tathā jagaddṛśyaṃ na jāne kvāśu gacchati

śiṣya uvāca /
kimidaṃ bhāti bhagavanna vibhāti ca kiṃ punaḥ /
kasyedaṃ vastuno rūpaṃ cidvyomno vitatākṛteḥ

gururuvāca /
cidākāśamidaṃ putra svacchaṃ kacakacāyate /
yannāma tajjagadbhāti jagadanyanna vidyate

asyaitadvastuno rūpaṃ cidvyomno vitatākṛteḥ /
rūpamatyajadevācchaṃ yaditthamavabhāsate

kacanākacanaṃ sargakṣayātmāsya nijaṃ vapuḥ /
vyomātma śuklakṛṣṇaṃ syādyathāvayavino vapuḥ

yathāyaṃ tvaṃ sitodāntareka evāditaḥ kacaiḥ /
tathā brahmaivamacchātma sarge sargakṣaye'kṣayam

yathā svapne suṣupte ca nidraikaivākṣayāniśam /
sarge'sminpralaye caiva brahmaikaṃ citiravyayam

yathā svapne jagaddraṣṭuḥ śāntaṃ śāmyatyaśeṣataḥ /
tadvadasmajjagadidaṃ śāntaṃ śāmyatyaśeṣataḥ

tadanyatrāsti khe khākhyaṃ tathetyaṅga na vidmahe /
aśaṅkyaṃ parakhe tvetadasmaccidvyomni saṃbhavāt

yathehāsmaccidākāśakacanaṃ sargasaṃkṣaye /
tathānyatsaṃvidākāśaṃ naivamityatra kā pramā

śiṣya uvāca /
evaṃ cettadyathā svapne draṣṭuranyaḥ sa dṛśyadhīḥ /
vidyate tadvadanyatra manye'sti jagadādidhīḥ

gururuvāca /
evametanmahāprājña svarūpaṃ tu na tajjagat /
citi bhāti svarūpaṃ tattadvadeva na bhāti ca

na bhāti na ca tatkiṃcinna ca tatkiṃcideva sat /
taccidākāśakacanaṃ ke tatra sadasadṛśau

vidyate taddhi sarvatra sarvaṃ sarveṇa sarvadā /
na vidyate ca tatkiṃcitsarvaṃ sarvatra sarvadā

tatsattatsarvadā sarvamasaccāsaddhi vākhilam /
tanmayaṃ taccidākāśaṃ na nāśi na ca nāśi tat

yannāma saccidākāśaṃ sargapralayarūpi tat /
taduḥkhāyāparijñātaṃ parijñātaṃ paraḥ śamaḥ

vidyate sarvathaivedaṃ sarvaṃ sarvatra sarvadā /
na vidyate sarvathā ca sarvaṃ sarvatra sarvadā

eṣa devo ghaṭaḥ śailaḥ paṭaḥ sphoṭastaṭo vaṭaḥ /
tṛṇamagniḥ sthāvaraṃ ca jaṃgamaṃ sarvameva ca

asti nāsti ca śūnyaṃ ca kriyā kālo nabho mahī /
bhāvābhāvau bhavo bhūtirnāśāḥ pāśāḥ śubhāśubhāḥ

tannāstyeva na yannāma nityamekastathā bahiḥ /
ādimadhyamathāntaṃ tu kālatritayameva ca

sarvaṃ sarveṇa sarvatra sarvadaivātra vidyate /
sarvaṃ sarveṇa sarvatra sarvadātra na vidyate

yadaivaṃ rāma sarvātma sarvamevāsti sarvadā /
brahmātmatvātsvapnasaṃvitpuranyāyena vai tadā

tṛṇaṃ kartṛ tṛṇaṃ bhoktṛ brahmātmatvāttṛṇaṃ vibhuḥ /
ghaṭaḥ kartā ghaṭo bhoktā ghaṭaḥ sarveśvareśvaraḥ

paṭaḥ kartā paṭo bhoktā paṭaḥ sarveśvareśvaraḥ /
dṛśiḥ kartā dṛśirbhoktā dṛśiḥ sarveśvareśvaraḥ

giriḥ kartā girirbhoktā giriḥ sarveśvareśvaraḥ /
naraḥ kartā naro bhoktā naraḥ sarveśvareśvaraḥ

pratyekaṃ sarvavastūnāṃ kartā bhoktā parātparaḥ /
anādinidhano dhātā sarvaṃ brahmātmakaṃ yataḥ

tṛṇakumbhādayastvete svayā vibhutayā vibhuḥ /
evaṃrūpā sthitā rūpaṃ yadvibhātaḥ kṣayodayau

bāhyo'rthosti sa eveha kartā bhoktā tathāvidhaḥ /
vijñānamātramevāsti kartṛ bhoktṛ tathāvidām

na kaściccaiva karteha na ca bhoktā tathāvidām /
kaścidīśvara eveha kartā bhoktā tathāvidām

sarvameva pade tasminsaṃbhavatyuttamottame /
vidhayaḥ pratiṣedhāśca ke te santi na santi ke

śuddhe draṣṭeva cidvyoma dṛśyatāmiva bhāvayat /
svamātmānaṃ jagaditi paśyettiṣṭhedanāmayam

sarvā dṛśo vidhiniṣedhadṛśaśca sarvāḥ
saṃkalpavedanaviśeṣasaśeṣapūrvāḥ /
satyātmikāḥ satatameva na caiva satyā
rūpaṃ yathānubhavamatra yataḥ svarūpam

iti tvayā śiṣyatayā madantikā-
cchrutaṃ purā tena na cāsi buddhavān /
tato'nubhūyānyajagadbhavādbhavā-
nihādya jāto'si tadeva pṛcchasi

jñānaṃ sadetadakhilaṃ śrutamuttamaṃ ci-
tsaṃsāradīrgharajanīsitaraśmibimbam /
jātastvamabhyudayavānamalaikabodha
utsārya mohamanutiṣṭha yathāgataṃ tvam

tiṣṭhaṃstadātmani pare vimalasvabhāve
sarvātmake tapati sarvapadārthamuktaḥ /
nirvāṇaśāntamatirambarakośakānto
dharmeṇa rājyamanupālaya tīrṇatṛṣṇaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de ० mo० ni० u० prāktanarāmaśiṣyatvopākhyānaṃ nāma trayodaśādhikadviśatatamaḥ sargaḥ