Yoga Vasistha · Chapter 6.209
navādhikadviśatatamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
ekasya jīvitaṃ puṃsaḥ suhṛdā maraṇaṃ dviṣā /
mṛtvārthitaṃ prayāgādau kṣetre yattadidaṃ śrṛṇu
kṣetrāṇāmarthadharmāṇāṃ sarveṣāṃ prati taṃ phalam /
brahmaṇā kalpitaṃ sarge svake saṃkalpapattane
yatra puṇyaṃ yadarthaṃ ca kṣetraṃ tābhyāṃ tathā kṛtam /
yadi tadviniyojyasya tasyonnamati niṣkṛtāt
tattasmānmahataḥ pāpādbhāgamenokhilaṃ ca vā /
citiśaktyātma tatpuṇyaṃ paribhrāmyopaśāmyati
vineyapāpamalpaṃ cetkṣetradharmo'dhikastataḥ /
tatpāpaṃ nāśayitvā tacchabda eva vivalgati
kṣetradharmeṇa tenāsya vineyasya mahīpate /
dve śarīre vidau samyakkacataḥ pratibhātmike
ityevamādipāpānāṃ puṇyānāṃ ca phalaṃ mahat /
brahmasaṃkalpakacitaṃ yathā yadyattathaiva tat
brahmocyate'sau ciddhātuḥ so'bjajādyahamādi ca /
sa yathāste tathā tattattasya saṃkalpanaṃ jagat
pratibhaiva vineyasya kṣetrapuṇyena tādṛśī /
tathaivodeti sā dhāturviparītavato yathā
ekātmanāhamadyaiṣa mṛto'mī mama bandhavaḥ /
rudantīme paraṃ lokaṃ prāpto'yamahamekakaḥ
bandhūnāmapi tatraiva tadaivāsya tathaiva ca /
pratibhā tādṛśaiveti dhātukṣobhavatāmiva
atyugraiḥ puṇyapāpaiḥ svairvā mahātmabhirīkṣite /
lakṣyāṇyapyanyathā santi nṛṇāṃ citkalpanāvaśāt
acetanaṃ śavībhūtaṃ te'pi paśyanti taṃ mṛtam /
rudanti taṃ ca dahane kṣipanti saha bāndhavaiḥ
vineyaḥ sa yathānyena saṃvidrūpeṇa dehinā-/
'jarāmaraṇamātmānaṃ vetti sthitamaduḥkhitam
yathāsthitena dehena vettyasau jīvitasthitam /
mṛtiṃ tvadṛśyenānyena kṣetrapuṇyavideritaḥ
āvilā saṃvidā saṃvicchūnyayā vedyate kṣaṇāt /
na hi sannaddhagātrasya kleśo'sannaddhamedane
paśyanti bandhavo'pyenaṃ tathaivāmaratāṃ gatam /
dvayamityeṣa labhate jīvitaṃ maraṇaṃ samam
idamapratighārambhaṃ bhrāntimātraṃ jagattrayam /
na saṃbhavati ko nāma bhrāntau bhrāntiviparyayaḥ
saṃkalpasvapnapurayoryā bhrāntiranubhūyate /
tato'dhiko'yaṃ na nyūnājjāgratsvapne'nubhūyate
rājovāca /
dharmādharmau kathaṃ brahmankāraṇaṃ dehasaṃvidaḥ /
tasyāmūrtau kathaṃ caiko dviśarīratvamṛcchati
śrīvasiṣṭha uvāca /
saṃkalpanagare brāhme jagatyasminmahāmate /
kiṃ nāma no saṃbhavati satyaṃ vāpyasamañjasam
yathaiva saṃkalpapure yanna saṃbhavatīha hi /
tannāstyeva tadetasminkiṃ vā'stu brahmakalpane
svapnasaṃkalpapurayoreko gacchati lakṣatām /
tathā caikaiva citsvapne senātvamupagacchati
sahasrāṇyekatāṃ yānti tathā saiva suṣuptakam /
anyathā svapnasaṃkalpasenānubhavasaṃsmṛtau
saṃkalpasvapnapurayoriti ko nānubhūtavān /
saṃvidākāśamātre'smiñjagatyanubhavātmani
tasmādasmiṃścidākāśasaṃkalpe jagadātmani /
na saṃbhavati kiṃ nāma tatsaṃbhavati vāpi kim
evamevamiyaṃ bhrāntirbhāti bhāsvannabhomayam /
neha kiṃcana sannāsanna vā''sadiha kiṃcana
yathānubhūyate yadyattattathā tattvadarśinaḥ /
prabuddhasyātra kiṃ nāma tatsa evāṅgatetyalam
iha cedvihito dharmastatsvarge'mṛtaparvatāḥ /
sthitā itīha saṃkalpe kasmānna prāptavāngirīn
iha yatkriyate karma tatparatropabhujyate /
itīha saṃkalpapure sarvamevāsamañjasam
yadi syātsusthiraṃ kiṃcidvastu taddṛśyako bhavet /
nyāya eṣo'khilaḥ kiṃtu saṃvittvātsvasvakaṃ sthitaḥ
ityeṣa kathito nyāyaḥ siddhāsvanubhavastataḥ /
yato jaganti saṃkalpaścito brahmasvarūpataḥ
iva saṃkalpanagare nāstyevāsaṃbhavo yathā /
sarvārthānāṃ tathā brāhme saṃkalpe nāstyasaṃbhavaḥ
yadyathā kalpitaṃ tatra yāvatsaṃkalpameva tat /
svabhāvena tathaivāsti yatastatsaṃniveśavat
tataḥ saṃprekṣaṇamiha saṃkaro na pravartate /
vinānyaccitprayatnena bhavatyarthastu nānyathā
ākalpamajasaṃkalpe yathā bhātaṃ jagatsthitam /
punaranyena saṃkalparūpeṇānyadupaiṣyati
saṃkalpātma svayaṃ bhāti kalpe kalpe jagattathā /
pratijīvaṃ citisvapne svapne svāpnapuraṃ yathā
saṃkalpapattanatanorna tadasti kiṃci-
dyadyanna saṃbhavati tacca cidātmano'smāt /
nānyatprakampayiturādyaparasvarūpā-
dbrahmaiva tena sakalaṃ jagadaṅga viddhi
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० nirvā० u० mahā० sarvāstitvānubhūtidarśanaṃ nāma navādhikadviśatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0