Yoga Vasistha · Chapter 6.207
saptādhikadviśatatamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
śrṛṇu rājanyathā spaṣṭametatte kathayāmyaham /
yena te sarvasaṃdehā yāsyantyalamamūlatām
sarve tāvajjagadbhāvā asadrūpāḥ sadaiva hi /
sadrūpāśca sadaiveme yathāsavedanaṃ sthiteḥ
idamitthamiti protā yatra saṃvittadeva tat /
bhavatyavaśyaṃ tattvaṅga sadevāstvasadeva vā
īdṛksvabhāvā saṃvittistayā deho vibhāvyate /
eka eva svarūpeṇa tasyāste na ca tadvidā
vidameva vidurdehaṃ svapnādāvitaretarā /
saṃvitkācitsaṃbhavati na cānyāsti śarīratā
āśritasvapnasaṃdarśastathedaṃ bhāsate jagat /
samastakāraṇābhāvātsargādāvanyatātra kā
evaṃ yadeva vimalaṃ vedanaṃ brahmasaṃjñitam /
tadevedaṃ jagadbhāti tatkeva jagato'nyatā
evaṃ pūrvāparaṃ śuddhamavikāryajagatsthiteḥ /
lokavedamahāśāstrairanubhūtamudāhṛtam
apalāpyaiva ye mūḍhā andhakūpakamekavat /
samastabhūtasaṃvittau rūḍhapūrṇaṃ mahātmabhiḥ
vartamānānubhavanamātramohapramāṇakāḥ /
śarīrakāraṇā saṃviditi mohamupāgatāḥ
unmattā eva te'jñāste yogyā nāsmatkathāsu te /
akṣībakṣībayormūḍhabuddhayoḥ kaiva saṃkathā
yayā vipaścitkathayā sarvasaṃśayasaṃkṣayaḥ /
na bhavetrtriṣu lokeṣu jñeyā mūrkhakathaiva sā
pratyakṣamātraniṣṭho'sau mūḍhāstha iti vakti yat /
tena niryuktinoktena śilāsadṛśavṛttinā
proktaḥ sarvaviruddhena so'jñaḥ kūpāndhadarduraḥ /
pūrvāparadhiyaṃ tyaktvā vartamāne matisthitaḥ
vedā lokādayaścaite pṛṣṭāḥ svānubhavānvitām /
vadantīmāṃ dṛśaṃ sarve yathā naśyanti saṃśayāḥ
saṃvideva śarīraṃ cecchavaṃ kasmānna cetati /
iti yasya matistasmai mūḍhāyedamihocyate
brahmaṇo brahmarūpasya saṃkalpanagaraṃ tatam /
idaṃ tāvajjagadbhānaṃ tava svapnapuraṃ yathā
tatsamastaṃ sadaivedaṃ cinmātrātma nirantaram /
bhavatyatra na te bhrāntiḥ sve svapnanagare yathā
tatra tāvaddiśaḥ śailāḥ pṛthvyādi nagarādi ca /
sarvaṃ cinmayamākāśamiti te svānubhūtimat
saṃvidvyoma ghanaṃ brahma tatsakalpapuraṃ virāṭ /
śuddhasaṃvinmayo brahmā tadidaṃ jagaducyate
brāhme saṃkalpanagare yadyatsaṃkalpitaṃ yathā /
tathānubhūyate tattattvatsaṃkalpapure yathā
saṃkalpanagare yadyadyathā saṃkalpyate tathā /
tattathāstyeva ca tadā tvatsaṃkalpapure yathā
tasmāddehasya niyatau yathetau brahmaṇā citā /
spandāspandau kalpitau dvau sa tathaivānubhūtavān
mahāpralayaparyante punaḥ sargaḥ pravartate /
samastakāraṇābhāvāddravyaṃ tāvanna vidyate
vimuktatvātprajeśasyana ca saṃbhavati smṛtiḥ /
brahmaiveyamato dīptirjagadityeva bhāsate
tasmādādyātmanā bhātaṃ svameva brahmaṇā svataḥ /
jagatsaṃkalpanagaramiti buddhaṃ ca khena kham
yathā saṃkalpanagaraṃ cinmātraṃ bhāti kevalam /
tathaivākāraṇaṃ bhāti cinmātronmeṣaṇaṃ jagat
śarīramastu vā māstu yatra yatrāsti cinnabhaḥ /
vettyātmānaṃ tatra tatra dvaitādvaitamayaṃ jagat
tasmādyathā svapnapuraṃ yathā saṃkalpapattanam /
tathā paśyati cidvyoma maraṇānantaraṃ jagat
apṛthvyādimayaṃ bhāti pṛthvyādimayavajjagat /
yathedamā''prathamato mṛtasyāpyakhilaṃ tathā
deśakālau na sargeṇa prabuddhasyeva tau yathā /
aṇumātramapi vyāptau tathaiva paralokinaḥ
idaṃ prabuddhaviṣaye svānubhūtamapi sphuṭam /
jaganna vidyate kiṃcitkāraṇaṃ gagane yathā
aprabuddhasyāsadeva yathedaṃ bhāti bhāsuram /
tathaiva sargavadbhāti vyomaiva paralokinaḥ
śudharādriyamādyāḍhyaṃ khameva paralokinaḥ /
abhūtapūrvamābhāti bhūtapūrvavadātatam
mṛto'yaṃ punarutpanno yamaloke śubhāśubham /
bhuñje'hamityatighanaṃ mṛto bhrāntiṃ prapaśyati
mokṣopāyānādariṇāmeṣa moho na śāmyati /
bodhādavāsanatvena moha eṣa praśāmyati
aprabuddhasya yā saṃvitsā dharmādharmavāsanā /
kha eva khātmikā bhāti yattadeva jagatsthitam
na śūnyarūpaṃ na ca satsvarūpaṃ
brahmābhidhaṃ bhāti jagatsvarūpam /
taccāparijñānavaśādanartha-
bhūtaṃ parijñātavataḥ śivātma
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० ni० u० mahāpraśnottaraṃ nāma saptādhikadviśatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0