Yoga Vasistha · Chapter 6.205

pañcādhikadviśatatamaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
evaṃ yathaitadbhagavansvapne dṛśyaṃ paraṃ nabhaḥ /
tathaiva jāgratītyatra na cetsaṃdehajālikā

idaṃ me bhagavanbrūhi mahāpraśnamanuttamam /
kathaṃ bhavatyadehā cijjāgratsvapna svadehavat

śrīvasiṣṭha uvāca /
dṛśyaṃ jāgratyatha svapne khādhāraṃ khātmakaṃ khajam /
khaṃ ca nānyatparaṃ jātu saṃdeho'styupapattitaḥ

samastakāraṇākārapratyastamayarūpiṇi /
sargādāveva bhūtāni saṃbhavanti na kānicit

pṛthvyādiniyatastena deho'yaṃ nāsti kiṃcana /
bhūtānyeva kilaitāni dehastāni na santyalam

tena svapnavadābhāsamidaṃ paśyati cinnabhaḥ /
svarūpamātrakacanamākāravadivākulam

bhānamābhānamātratvamidaṃ yattaccidātmanā /
nabhasā svapnaśabdena kathyate jagadākṛtiḥ

yadetadvedanaṃ nāma cidvyomno vyomanirmalam /
etadantaścito rūpaṃ svapno jagaditi sthitam

etasminneva tenātha svabhāvakacane tate /
cidrūpeṇa kṛtāḥ saṃjñāḥ pṛthakpṛthvyādikā imāḥ

cidbhānameva tatsvapnajagacchabdaiḥ prakathyate /
bhānaṃ cāsyāḥ svabhāvaḥ khaṃ tatkadācinna śāmyati

bahvayaḥ sargadṛśo bhinnā brahmeva brahmakhe ca tāḥ /
śūnyatānabhasī vātastiṣṭhanti ca viśanti ca

śrīrāma uvāca /
sargāṇāṃ koṭayaḥ proktā bhagavanbhavatā kila /
kāścidbrahmāṇḍakośasthāḥ kāścidaṇḍavivarjitāḥ

kāścinmahīkośagatāḥ kāścidākāśasaṃsthitāḥ /
tejaḥkośagatāḥ kāścitkāścitpavanakośagāḥ

kāścidvyomasthabhūpīṭhā ūrdhvādhasthaviniścayāḥ /
budhnākāśādūrdhvakhurā lambamānavanācalāḥ

kāścidvātātmabhūtaughāḥ kāścinnityaṃ tamodharāḥ /
vyomasaṃsthānakāḥ kāścitkāścitkrimikulākulāḥ

kāścidākāśakośasthāḥ kāściccopalakośagāḥ /
kāścitsakuṇḍakośasthāḥ kāścitkhe khagavatsthitāḥ

tāsāṃ madhye yathā hīdaṃ brahmāṇḍaṃ yādṛśaṃ sthitam /
asmākaṃ bhagavaṃstanme brūhi tattvavidāṃ vara

śrīvasiṣṭha uvāca /
yadapūrvamadṛṣṭaṃ vā nānubhūtaṃ na vā śrutam /
tadvarṇyate sudṛṣṭāntairgṛhyate ca tadūhyate

idaṃ tu rāma brahmāṇḍamāgamairmunibhiḥ suraiḥ /
śataśo varṇitaṃ tacca jñātametattvayā'khilam

yathedaṃ bhavatā jñātamāgamairvarṇitaṃ yathā /
sthitaṃ tadetadakhilaṃ kimanyadiha varṇyate

śrīrāma uvāca /
kathametadvada brahmansaṃpannaṃ cinmahānabhaḥ /
kiyatpramāṇametadvā kiyatkālaṃ ca vā sthitam

śrīvasiṣṭha uvāca /
anādinidhanaṃ brahma nityamastyetadavyayam /
ādimadhyāntatā nāsti nākārāḥ paramāmbare

brahmākāśamanādyantametadavyayamātatam /
etanmayamidaṃ viśvaṃ viṣvagādyantavarjitam

paramasyāsya cidvyomnaḥ svayaṃ yadbhānamātmani /
tadetadviśvamityuktaṃ svayaṃ tenaiva tanmṛṣā

puruṣasya yathā svapnapurasaṃdarśanaṃ tathā /
tattasya bhānaṃ puravattadidaṃ viśvamucyate

kaṭhinā neha girayo na dravāṇi jalāni ca /
na śūnyametadākāśaṃ kālo na kalanātmakaḥ

yadyathā cāvyayaṃ yatra svataḥ saṃcetitaṃ citā /
tattathā tatra cittattve alaṃ śailādivatsthitam

aśilaiva śilā svapne nabha evānabho yathā /
bhavettatheha sargādi svapne dṛśyasthitiścitau

anākāraiva cicchāntā svapnavatyatsvacetanam /
vetti tajjagadityuktaṃ taccānākārameva sat

vāyoḥ spando yathāntastho vāta eva nirantaraḥ /
tathedaṃ brahmaṇi brahma na codeti na śāmyati

dravatvamambhasi yathā śūnyatvaṃ nabhaso yathā /
yathā vastuni vastutvaṃ brahmaṇīdaṃ jagattathā

na prayātaṃ na vā''yātamakāraṇamakāraṇāt /
na ca nāsti na vāstīdaṃ bhinnaṃ brahmapade jagat

na cānādi nirābhāsaṃ nirākāraṃ cidambaram /
dṛśaḥ kāraṇamanyasyāḥ kvacidbhavitumarhati

tasmādyathāvayavino'vayavāḥ svātmamātrakāḥ /
tathānavayave brahmavyosni vyoma jagatsthitam

sarvaṃ śāntaṃ nirālambaṃ jñaptimātramanāmayam /
neha sattā na vāsattā na ca nānāsti kiṃcana

saṃkalpasvapnanagaranṛttavatsarvamātatam /
sthitameva samaṃ śāntamākāśamajamavyayam

paramacidambarahṛdayaṃ
cittvādyatkacati kāntamamalamalam /
tadidaṃ jagaditi kalitaṃ
tenaiva tadātmarūpamākalpam

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० ni० u० sargakāraṇanirāso nāma pañcādhikadviśatatamaḥ sargaḥ