Yoga Vasistha · Chapter 6.204

caturadhikadviśatatamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
bhūya eva mahābāho śrṛṇu me paramaṃ vacaḥ /
ādarśo rājate'tyarthaṃ paunaḥpunyena mārjitaḥ

artho vedanasaṃketaḥ śabdo jalaravopamaḥ /
dṛśyametaccidābhānaṃ svapnavatkvābhavajjagat

jāgradvai svapnasaṃdṛṣṭaḥ smaraṇātma sthitaṃ puraḥ /
saṃvidvedanamātraṃ sattadanyākāravattatam

yathācchaṃ saṃvidākāśaṃ mayi svapnapurātmakam /
sarūpamapi nīrūpaṃ tathedaṃ bhuvanatrayam

śrīrāma uvāca /
saṃpanneyaṃ kathaṃ bhūmiḥ saṃpannā girayaḥ katham /
kathaṃ saṃpannamambhaśca saṃpannā upalāḥ katham

kathaṃ ca tejaḥ saṃpannaṃ saṃpannā ca kathaṃ kriyā /
kathaṃ ca kālaḥ saṃpannaḥ saṃpannaḥ pavanaḥ katham

kathaṃ ca śūnyaṃ saṃpannaṃ saṃpannaṃ cinnabhaḥ katham /
iti jñātaṃ mayā bhūyo bodhāya vada me prabho

śrīvasiṣṭha uvāca /
brūhi rāghava tattvena svapnadṛṣṭamahāpure /
saṃpannā bhūḥ kathamiva saṃpannaṃ kathamambaram

kathaṃ vāri ca saṃpannaṃ saṃpannā upalāḥ katham /
kathaṃ ca tejaḥ saṃpannaṃ saṃpannāśca kathaṃ diśaḥ

saṃpannaśca kathaṃ kālaḥ saṃpannā ca kathaṃ kriyā /
kathametannimittādi sarvaṃ saṃpannamucyatām

kenedaṃ nirmitaṃ dagdhamānītaṃ racitaṃ citam /
utpāditaṃ prakaṭitaṃ kimācāraṃ kimātmakam

śrīrāma uvāca /
ātmāsya kevalaṃ vyoma na sadbhūmyacalādikam /
jagataḥ svapnarūpasya nirākāro nirāspadaḥ

ātmaiva vyomarūpo'sya nirādhāro nirākṛtiḥ /
vinākṛtervā vyomno'sya kimādhāreṇa kāraṇam

na kiṃcidetatsaṃpannaṃ sadyathaitanna saṃvidaḥ /
etaccitkacanaṃ nāma mana eva tathā sthitam

dikkālādyatra cidbhānaṃ cidbhānamacalādikam /
cijjalādi tathā bodhāccitkhaṃ vāyvādi tadvidaḥ

saṃvideva kila vyoma tiṣṭhati vyomatāmitā /
dṛṣattayāste kāṭhinyāddravājjalamiva sthitā

vastutastu na bhūmyādi kiṃcittanna ca dṛśyatā /
cidākāśamanantaṃ tatsarvamekaṃ tadātmakam

dravatvādambu hṛdyābdhernānāvṛttitayā yathā /
anānaiva bhavennānā cidvyomātmani vai tathā

kāṭhinyavedanādurvī giritāmāgateva cit /
śūnyatāvedanācchūnyaṃ vetti vyomeva cidvapuḥ

dravatvavedanādvetti vāri spandatayānilam /
auṣṇyasaṃvittato vahnimatyajantī nijaṃ vapuḥ

evaṃsvabhāva evāyaṃ ciddhāturgaganātmakaḥ /
yadevaṃ nāma kacati niṣkāraṇaguṇakramam

na caitadvyatirekeṇa kiṃcinnāpīha vidyate /
anyacchūnyatvavāribhyāmṛte khārṇavayoriva

na tu cidgaganādanyanna saṃbhavati kiṃcana /
idaṃ tvamahamityādi tasmādāśāntamāsyatām

tvaṃ yathāsmin gṛhe kurvannagniśailādikāṃ vidam /
tadeva paśyasyavapurevaṃ cidgaganaṃ tathā

cidvyoma bhāti dehābhaṃ sargādau na tu dehakaḥ /
akāraṇatvādasataścidudetīti cintyatām

manobuddhirahaṃkāro bhūtāni girayo diśaḥ /
śilājaṭharavanmaunamayaṃ sarve yathāsthitam

evaṃ na kiṃcidutpannaṃ naṣṭaṃ na ca na kiṃcana /
yathāsthitaṃ jagadrūpaṃ cidbrahmātmani tiṣṭhati

citau yatkacanaṃ nāma svarūpapravijṛmbhaṇam /
tadetajjagadityuktaṃ drava eva yathā jalam

idaṃ jagadbhānamabhānameva
cidvyoma śūnyaṃ paramārtha eva /
yatha'rthasaṃdarśanabuddhabuddhe-
rabuddhabuddhestu yathā tathāstu

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० ni० u० cidākāśaikatāpratipādanaṃ nāma caturadhikadviśatatamaḥ sargaḥ