Yoga Vasistha · Chapter 6.203

tryadhikadviśatatamaḥ sargaḥ

śrīvālmīkiruvāca /
itthaṃ vicāraparayormunirāghavayostayoḥ /
bhāskaraḥ śravaṇāyeva vyomamadhyamupāyayau

tīkṣṇatāmājagāmāśu sarvadikkamathātapaḥ /
padārthaughavikāsārthaṃ rāmasyeva mahāmatiḥ

utphullahṛdayāmbhojasphārākāratayā tadā /
līlāpadmākarā rejustatrasthāḥ pārthivā iva

jālaṃ muktākalāpānantaramākrāntabhāskaram /
nanarteva taradvyoma vijñānaśravaṇādiva

pusphuruḥ padmarāgeṣu lagnārkataruṇatviṣaḥ /
bhāso vyomataloḍḍīnā dhiyo jñānakalā iva

evaṃ nirvṛtimāyāte rāme svakulakairave /
munīndravadanālokātsavikāsamiva sthite

ravāvaurvopatra vyoma mahābdhernābhitāṃ gate /
tejaḥpuñjalasajjvāle samagrarasapāyini

nabhonīlotpale nīle galadrajasi rājati /
gharmāṃśukarṇikākānte sphuratkiraṇakesare

avataṃse jagallakṣmyāstrilokīkarṇakuṇḍale /
antarlīnasphurattārāratnarājivirājite/

digvadhūbhirbṛhacchṛṅgapāṇibhirmukureṣviva /
dhṛteṣu tāpabhinneṣu mahābhreṣu nirambuṣu

sūryakāntavarotthena vahnineva samedhite /
dviguṇaṃ prajvalatyarkaśūnye gaganadhāmani

vinedurmeduroddāmamukhamārutapūritāḥ /
madhyāhnaśaṅkhāḥ kalpāntavātapūrṇā ivārṇavāḥ

prāleyaśrīrivābjeṣu gharmaśrīrvadaneṣviva /
cakāra padamākīrṇaśuddhamuktāphalopamā

gṛhabhittiparāvṛttā sattvasaṃrambhamāṃsalā /
śabdaśrīḥ pūrayāmāsa karṇamarṇa ivārṇavam

purandhrībhirnidāghaughaśāntaye samudīritā /
ullalāsa navā pāṇḍukarpūrajaladāvaliḥ

sa rājā sahasāmantaḥ sabhūpaḥ saparicchadaḥ /
savasiṣṭhaḥ samuttasthau saharāmaḥ sa saṃsadaḥ

rājāno rājaputrāśca mantriṇo munayastathā /
anyonyaṃ pūjitā jagmurmuditāḥ svaṃ niveśanam

antaḥpuragṛhāgreṣu tālavṛntānilāhṛtaiḥ /
karpūradhūlibhirabhūnnavaivāmbudamālikā

atha madhyāhnatūryāṇāṃ rave sphūrjati bhittiṣu /
uvāca vacanaṃ vākyakovido munināyakaḥ

sarvameva śrutaṃ śrāvyaṃ jñeyaṃ jñātamaśeṣataḥ /
tvayā rāghava bho nāsti jñātavyamaparaṃ varam

yathā mayopadiṣṭo'si yathā paśyasi śāstrataḥ /
yathānubhavasi śreṣṭhamekavākyaṃ tathā kuru

uttiṣṭha tāvatkāryāya vayaṃ snātuṃ mahāmate /
madhyāhnasamayo'smākamayamaṅgātivartate

aparaṃ yattvayā bhadra svākāṅkṣāvinivṛttaye /
praṣṭavyaṃ tacchubhaṃ prātaḥ praṣṭavyaṃ bhavatā punaḥ

śrīvālmīkiruvāca /
ityukte munināthena rājā daśarathaḥ svayam /
pūjayāmāsa tānsabhyānsarvānsādhūnsaparyayā

saha rāmeṇa dharmātmā muniviprānnṛpāṃśca saḥ /
vasiṣṭhādyupadiṣṭena krameṇa vyomagāṃstathā

maṇimuktāgaṇārthena divyena kusumena ca /
maṇiratnapradānena muktāhārārpaṇena ca

praṇayena praṇāmena pradānenārthaśālinā /
vastrāsanānnapānena kanakena tathā bhuvā

dhūpena gandhamālyābhyāṃ yathoditamaninditaḥ /
pūrvānsaṃpūjayāmāsa sarvāneva mahīpatiḥ

athottasthau sabhāmadhyātsabhayā saha mānadaḥ /
savasiṣṭhādidevarṣiḥ sāyamindurivāmbarāt

sasabhotthānasamayaḥ sasaṃrambho vyarājata /
jānudaghnasuronmuktapuṣpasaṃjātakardamaḥ

saṃghaṭṭāghaṭṭakeyūraratnacūrṇāruṇāvaniḥ /
chinnahārasphuranmuktātārājitaniśāmbaraḥ

devarṣimuniviprendrapārthivaspandasaṃkulaḥ /
vyagrabhṛtyāṅganāhastakeśacañcalacāmaraḥ

jñānaprameyīkaraṇaspandamāno na dāruṇaḥ /
śiraḥkaratrinayanajihveṣveva virājitaḥ

parasparamathāpṛcchya pūjitāḥ peśaloktayaḥ /
rājāno munayaścaiva sarve daśarathādayaḥ

svāśramānsādhavo jagmustuṣṭasnigdhāśayā mithaḥ /
lokasaptakavāstavyā devāḥ śakrapurādiva

anyonyaṃ praṇayātsarve pūjayitvā yathākramam /
tadvisṛṣṭāḥ svamāgatya gṛhaṃ cakrurdinakriyām

atha sarve vasiṣṭhādyāstathā daśarathādayaḥ /
cakrurdivasakāryāṇi rājāno munayastathā

yathāprāptaṃ kriyāṃ teṣu kṛtavatsvatha daivasīm /
krameṇākāśapathiko bhāskaro'stamupāyayau

tayaiva kathayā teṣāṃ rāmasya ca mahāmateḥ /
prabodhavaśataḥ śīghraṃ sā vyatīyāya śarvarī

utsāritatamaḥpāṃsutārākusumanirbharam /
bhuvanaṃ bhavanīkurvannājagāma divākaraḥ

karavīrakusumbhābhaiḥ karairaruṇayan diśaḥ /
viveśa gaganāmbhodhimatha bāladivākaraḥ

rājāno rājaputrāśca mantriṇo munayastathā /
vasiṣṭhādyāḥ samājagmuḥ punardāśarathīṃ sabhām

yathākramaṃ yathāsaṃsthaṃ yathādeśaṃ yathāsanam /
sā viveśa sabhā tatra dhiṣṇyaśrīrambare yathā

tato daśarathādyeṣu sumantrādiṣu cāpyalam /
vasiṣṭhaṃ saṃpraśaṃsatsu munimāsanasaṃsthitam

vasiṣṭhasya pituścāgre rājīvadalalocanaḥ /
uvāca rāghavo dhīmānmṛduvarṇamidaṃ vacaḥ

śrīrāma uvāca /
bhagavansarvadharmajña sarvajñānamahārṇava /
sarvasaṃdehaparaśo paraśokabhayāpaha

śrotavyamaparaṃ kiṃ me vidyate vedyameva vā /
śrotavyaṃ vidyate yadvā tatsarvaṃ vaktumarhasi

śrīvasiṣṭha uvāca /
rāma saṃprāptabuddhistvaṃ śrotavyaṃ te na vidyate /
kṛtakṛtyā tavaiṣā dhīḥ prāptaprāpyā sthitātmani

tvameva tāvatkathaya pravicārya dhiyātmanā /
kīdṛśo'dya bhavānantaḥ kiṃ śeṣaṃ śrāvyamasti te

śrīrāma uvāca /
brahmannevamahaṃ manye yathāhaṃ kṛtakṛtyadhīḥ /
nirvāṇosmi praśāntosmi nākāṅkṣā mama vidyate

vaktavyamuktaṃ bhavatā jñātaṃ jñeyaṃ mayākhilam /
tava viśrāntimāyātu kṛtakṛtyā sarasvatī

adhigatamadhigamyaṃ jñeyamāptu mayedaṃ
vigatamakhilamaikyaṃ dvaitamastaṃ prayātam /
parigalitamaśeṣaṃ dṛśyabhedāvabhānaṃ
nanu nipuṇamapāstāśeṣasaṃsāritāsthā

ityārṣe vāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० nirvā० u० nirvāṇavarṇanaṃ nāma tryadhikadviśatatamaḥ sargaḥ