Yoga Vasistha · Chapter 6.200

dviśatatamaḥ sargaḥ

śrīvālmīkiruvāca /
nirvāṇavākyasaṃdarbhasamāptau munināyake /
pāścātyavākyaviratiṃ kurvati kramapālitām

nirvikalpasamādhānasamatāṃ samupāgate /
śāntasvacchamanovṛttau sarvasmiṃśca sabhājane

sattvakoṭimupārūḍhe parāṃ pāvanatāṃ gate /
saṃvittattve samagrasya janasya śrutaśālinaḥ

jhaṭityevāmbarahṛtā pūrvamuktadhiyāṃ mukhāt /
siddhānāṃ sādhuvādena vyomakoṭaravāsinām

tathā sabhāsthitānāṃ ca munīnāṃ bhāvitātmanām /
gādheyapramukhānāṃ ca sādhuvādagiroccayā

kolāhalaḥ samudabhūdbhūripūritadiṃmukhaḥ /
madhuraḥ pavanāttānāṃ kīcakānāmivāravaḥ

siddhānāṃ sādhuvādena saha vai sahasā tataḥ /
devadundubhayo neduḥ pratiśrutpūritācalāḥ

devadundubhibhiḥ sārdhaṃ tuṣārāsārasundarī /
digbhyaḥ sthagitadikcakrā puṣpavṛṣṭiḥ papāta ha

puṣpaughapūritasthānaḥ śabdāpūritakandaraḥ /
rajaḥsaṃrañjitākāśo gandharañjitamārutaḥ

sa sādhuvādaśabdasya devatūryaravasya ca /
kusumāsāraghoṣasya samavāyo rarāja ha

unmukhākhilasabhyākṣiraśmiśyāmalitāntaraḥ /
utkarṇamṛgamātaṅgahayapakṣipaśuśrutaḥ

savismayabhayonnetrabālakāntājanekṣitaḥ /
vismayasmeravadanarājalokāvalokitaḥ

kusumāsārasāreṇa śabdaśobhātiśāyinā /
saṃrambheṇa jagāmāśu rodorandhramapūrvatām

puṣpavarṣasudhādhautaṃ raṭadbhūtasughuṃghumam /
samatāṃ sadanenāgāt dhmātaśaṅkhaśatena kham

bhuvanaṃ bhūribhāṃkārabhāsuraṃ suracāraṇaiḥ /
vṛtaṃ mattotsavaṃ reje samaṃ kusumamaṇḍitam

śanairdundubhisiddhaughavākyapuṣpabharaḥ samam /
prayayau rodasīrandhre velācalamivāmbudhau

tasminvibudhasaṃrambhe kṣaṇena samaye gate /
vākyānīmāni siddhānāmabhivyaktimupāyayuḥ

siddhā ūcuḥ /
ākalpaṃ siddhasaṅgheṣu mokṣopāyāḥ sahasraśaḥ /
vyākhyātāśca śrutāścālamīdṛśāstu na kecana

tiryañco vanitā vālā vyālāścānena nirvṛtim /
munervākyavilāsena yānti nāstyatra saṃśayaḥ

dṛṣṭāntairhetubhiryuktyā yathā rāmo'vabodhitaḥ /
tathā cārundhatī sākṣātsaṃbodhayati vā na vā

anena mokṣopāyena tiryañco'pi gatāmayāḥ /
sthitā muktā bhaviṣyanti ke nāma bhuvi no narāḥ

śravaṇāñjalibhiḥ pītvā jñānāmṛtamidaṃ vayam /
parāṃ pūrṇanavībhūtasiddhayaḥ śriyamāgatāḥ

iti śṛṇvansabhāṃ loko vismayotphullalocanaḥ /
kusumāsārasaṃpūrṇāṃ rājīvānāṃ dadarśa tām

mandārādimahāpuṣpacchannacchādanasaṃcayām /
pāribhadralatāgucchanīrandhrājirabhūmikām

pārijātaprasūnāḍhyamahītalavirājitām /
saṃtānakamahāmbhodavyāptasabhyaśiraḥkarām

mauliratnaviṭaṃkāgraviśrāntaharicandanām /
vāripūrapralambābhravadālambivitānakām

iti paśyansabhāṃ lokaḥ sādhuvādena bhūriṇā /
tatkālocitavākyena tena tena tathodyataḥ

vasiṣṭhaṃ pūjayāmāsa sarvendriyagaṇānataḥ /
kusumāñjalimiśreṇa praṇāmasahitena ca

nṛpapraṇāmamālāsu kiṃcicchāntāsu tāsvatha /
munimāpūjayannāha sārghyapātrakaro nṛpaḥ

daśaratha uvāca /
kṣayātiśayamuktena parameṇātmavastunā /
parāntaḥ pūrṇatotpannā bodhenārundhatīpate

na tadasti mahīpīṭhe ditya deveṣu vāpi ca /
mahatkiṃcidyadaprāptaṃ tava pūjyasya pūjanam

tathāpyātmakramaṃ brahmannimaṃ netumavandhyatām /
ahaṃ vacmi yathāprāptaṃ na kopaṃ kartumarhasi

ātmanā sakalatreṇa lokadvayaśubhena ca /
rājyenākhilabhṛtyena bhavantaṃ pūjayāmyaham

etatsarvaṃ tava vibho svāyattaṃ sva ivāśramaḥ /
niyojaya yathādeśaṃ yathābhimatayecchayā

śrīvasiṣṭha uvāca /
praṇāmamātrasaṃtuṣṭā brāhmaṇā bhūpate vayam /
praṇāmenaiva tuṣyāmaḥ sa eva bhavatā kṛtaḥ

pātuṃ tvameva jānāsi rājyaṃ bhāti tavaiva ca /
bhavatvetattavaiveha brāhmaṇāḥ kva mahībhṛtaḥ

daśaratha uvāca /
kiyanmātraṃ tu rājyaṃ syāditi lajjāmahe mune /
prakarṣeṇātra teneśa yathā jānāsi tatkuru

śrīvālmīkiruvāca /
ityuktavati bhūpāle rāmaḥ puṣpāñjaliṃ dadat /
uvāca praṇato vākyaṃ purastasya mahāguroḥ

niruttarīkṛtamahārāja brahmanpraṇaumi te /
praṇāmamātrasāro'haṃ rāmaḥ pādāvimau prabho

ityuktvā pādayostasya śirovandanapūrvakam /
tatyājāñjalipuṣpāṇi himānīva vanaṃ gireḥ

ānandabāṣpasaṃpūrṇanayano nayakovidaḥ /
guruṃ paramayā bhaktyā praṇanāma punaḥpunaḥ

śatrughno lakṣmaṇaścaiva tathānye tatsamāśca ye /
nikaṭasthāstathaivāśu te praṇemurmunīśvaram

dūrapraṇāmairdūrasthāḥ puṣpāñjalisamīraṇaiḥ /
rājāno rājaputrāśca praṇemurmunayaśca tam

asminnavasare tatra kusumāñjalivarṣaṇaiḥ /
himairiva himādrīndro munirantardhimāyayau

atha śānte sabhākṣome praṇāmanivahe tathā /
saṃsmarañchāsanaṃ kiṃcitsatye kṛṣṇasitāśayam

muniḥ kusumarāśiṃ taṃ bāhubhyāṃ pravicālya saḥ /
mukhaṃ saṃdarśayāmāsa sitābhrādiva candramāḥ

śānte siddhavacorāśau tathā dundubhiniḥsvane /
nabhaḥkusumavarṣe ca sabhākalakale tathā

praṇāmānantaraṃ tasminrāmādyaiḥ svasabhājane /
śāntavāta ivāmbhode jane saumyatvamāgate

ākarṇayansādhuvādaṃ viśvāmitraṃ mṛdusvanam /
uvācedamanindyātmā vasiṣṭho munināyakaḥ

mune gādhikulāmbhoja vāmadeva nime krato /
bharadvāja pulastyātre ghṛṣṭe nārada śāṇḍile

he bhāsabhṛgubhāraṇḍavatsavātsyāyanādayaḥ /
munayastucchametannu bhavadbhirmadvacaḥ śrutam

yadatrānucitaṃ kiṃcittadanugrahato'dhunā /
durarthaṃ vigatārthaṃ vā bhavantaḥ kathayantu me

sabhyā ūcuḥ /
vasiṣṭhavacane brahmanparamārthaikaśālini /
durartho bhavatītyadya navaiva khalu gīḥ śrutā

yatsaṃbhṛtamanantena janmadoṣeṇa no malam /
tatpramṛṣṭaṃ tvayehādya hemnāmiva havirbhujā

brahmabṛṃhitayā vācā vibho vikasitā vayam /
kumudānīndudīptyeva paramāmṛtaśītayā

sarvasattvamahābodhadāyinaṃ munināyakam /
bhavantamekāntaguruṃ praṇamāma ime vayam

śrīvālmīkiruvāca /
ityuktvā munināthāya namasta iti te punaḥ /
vadanta ekaśabdena tāreṇābdaravaujasā

arvākpuṣpāñjalivrātaiḥ khātsiddhaiḥ samamujjhitaiḥ /
vasiṣṭhaṃ pūrayāmāsurhimairabdā ivācalam

itthaṃ daśarathaṃ bhūpaṃ śaśaṃsuścātha rāghavam /
mādhavaṃ caturātmānaṃ rāghavodantakovidāḥ

siddhā ūcuḥ /
namāma caturātmānaṃ nārāyaṇamivāparam /
rāmaṃ sabhrātaraṃ jīvanmuktaṃ rājakumārakam

caturabdhinikhātāntadharāvalayapālakam /
trikālasthamahīpālacihnaṃ daśarathaṃ nṛpam

munisenādhipaṃ bhūpaṃ bhāskaraṃ bhūritejasam /
vasiṣṭhaṃ supravādāḍhyaṃ viśvāmitraṃ taponidhim

eṣāmeva prabhāvena jñānayuktiṃ parāmimām /
śrutavanto vayaṃ sarve bhrāntisaṃrambhanāśinīm

śrīvālmīkiruvāca /
ityuktvā gaganātsiddhā bhūyaḥ puṣpāṇi cikṣipuḥ /
sabhāyāmatha tūṣṇīṃ ca tasthurmuditacetasaḥ

tathaiva vyomagāḥ siddhāḥ śaśaṃsustaṃ janaṃ punaḥ /
tathaiva sabhyāstāṃstatra samānarcurghanastavam

nabhaścarā dharaṇicarā munīśvarā
maharṣayo vibudhagaṇā dvijā nṛpāḥ /
apūjayanniti janamojasaiva te
giroccayā saha kusumārghyadānayā

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० nirvā० u० sādhuvādasaparyādivarṇanaṃ nāma dviśatatamaḥ sargaḥ