Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.2

6.2.2

dvitīyaḥ sargaḥ

6.2.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
advaitaikyaṃ vimananaṃ śāntamātmanyavasthitam /
yathā paṅkamayaṃ sainyaṃ tathā śivamayaṃ jagat

6.2.2

manohaṃkārabuddhyādicittameva ca tanmayam /
kālākārakriyāśabdaśaktisaṃdarbhasaṃyutam

6.2.3

śivapaṅkamayā eva rūpālokamanaḥkramāḥ /
tanmayatvādanantatvādataḥ kiṃ kena cetyate

6.2.4

mātṛmeyapramāṇādideśakālau digādi ca /
bhāvābhāvavivartādiśivapaṅkamayātmakam

6.2.5

ahaṃmametyataḥ sārānnetaratparameśvarāt /
asaṃsaktamatistiṣṭha hā śilodaramaunavat

6.2.6

śrīrāma uvāca /
ahaṃmametyasadrūpaṃ jñasyābhāvayataḥ prabho /
aśubhaṃ karmaṇāṃ tyāgādanuṣṭhānācca kiṃ śubham

6.2.7

śrīvasiṣṭha uvāca /
pṛcchāmi yadahaṃ tattvaṃ kathayāśu mamānagha /
yadi jānāsi tattvena karma tāvatkimucyate

6.2.8

vistāraḥ karmaṇaḥ kīdṛṅ mūlaṃ tasya ca kiṃ bhavet /
nāśanīyaṃ ca nipuṇaṃ kathaṃ kathaya nāśyate

6.2.9

śrīrāma uvāca /
yannāśanīyaṃ nipuṇaṃ tannūnaṃ ca vināśyate /
mūlakāṣeṇa bhagavanna śākhādivikartanaiḥ

6.2.10

śubhāśubhaṃ nāśanīyaṃ svakarma khalu dhīmatā /
mūlakāṣavināśena tacca naṣṭaṃ bhavatyalam

6.2.11

karmavṛkṣasya vakṣyāmi brahmanmūlāni me śrṛṇu /
yannikāṣeṇa nirmūlo na sa bhūyaḥ prarohati

6.2.12

dehastāvadayaṃ brahmankarmavṛkṣaḥ samutthitaḥ /
rūḍhaḥ saṃsāravipine vicitrāṅgalatāñcitaḥ

6.2.13

karmabījaṃ tarorasya sukhaduḥkhaphalāvaleḥ /
kṣaṇatāruṇyakāntasya jarākusumahāsinaḥ

6.2.14

muhūrtaṃ prati kālogramarkaṭadhvaṃsitākṛteḥ /
nidrāhemantajaṭharalīnasvapnadalodgateḥ

6.2.15

svavārdhakaśaracchāntaśīrṇehāparṇasaṃtateḥ /
jagajjaṃgalajātasya kalatropatṛṇāvaleḥ

6.2.16

pallavāvayavā hastapādapṛṣṭhādayo'ruṇāḥ /
patrāṇi tanuvṛttāni surekhāṇi calāni ca

6.2.17

aruṇāḥ pavanālolā mṛdvyo masṛṇamūrtayaḥ /
snāyvasthidigdhasarasā aṅgulyo bālapallavāḥ

6.2.18

mṛdvyo masṛṇatīkṣṇāgrā vṛttā rūḍhāḥ punaḥpunaḥ /
dvitīyendukalākārāḥ kalikā nakhapaṅktayaḥ

6.2.19

karmaṇaḥ pariphullasya deharūpatayeti hi /
karmendriyāṇi mūlāni duṣṭāni granthimanti ca

6.2.20

sthirāsthigranthinaddhāni paṅkamagnātmakāni ca /
vāsanārasapītāni nijaraktarasāni ca

6.2.21

gulphavanti dṛḍhāṅgāni sutvañci masṛṇāni ca /
teṣāmapi ca mūlāni viddhi buddhīndriyāṇi hi

6.2.22

sudūramapi jātāni pañcastambāni tāni tu /
vāsanāpaṅkamagnāni rasavanti mahānti ca

6.2.23

teṣāṃ mūlaṃ bṛhatstambhaṃ mano vyāptajagattrayam /
pañcasrotaḥśirākṛṣṭamuktānantarasadravam

6.2.24

tasya mūlaṃ vidurjīvaṃ cetyonmukhacidātmakam /
cetyasya cetanaṃ mūlaṃ sarvamūlaikakāraṇam

6.2.25

citestu brahma mūlaṃ yattasya mūlaṃ na vidyate /
anākhyatvādanantatvācchuddhatvātsatyarūpiṇaḥ

6.2.26

sarveṣāṃ karmaṇāmevaṃ vedanaṃ bījamuttamam /
svarūpaṃ cetayitvāntastataḥ spandaḥ pravartate

6.2.27

mune cetanamevādyaṃ karmaṇāṃ bījamucyate /
tasminsati mahāśākho jāyate dehaśālmaliḥ

6.2.28

etaccetanaśabdārthabhāvanāvalitaṃ yadi /
tatkarma bījatāmeti no cetsatparamaṃ padam

6.2.29

citiścetanaśabdārthabhāvanāvalitā yadi /
tatkarma bījatāmeti no cedādyaṃ paraṃ padam

6.2.30

tasmādvedanameveha karma kāraṇamākṛteḥ /
yadetatkarmaṇāṃ proktaṃ tvayaivoktaṃ munīśvara

6.2.31

śrīvasiṣṭha uvāca /
asya rāghava sūkṣmasya karmaṇo vedanātmanaḥ /
kastyāgaḥ kimanuṣṭhānaṃ yāvaddehamiti sthitam

6.2.32

yaccetyate nu tenāśu bahirantaśca bhūyate /
satyākāramasatyaṃ vā bhavatvāhitavibhramam

6.2.33

na cetyate cettadalaṃ bhramādasmādvimucyate /
bhramaḥ satyo'stvasatyo vā kiṃ vicāraṇayānayā

6.2.34

etaccetanamevāntarvikasatyudbhavabhramaiḥ /
vāsanecchāmanaḥkarmasaṃkalpādyabhidhātmabhiḥ

6.2.35

prabuddhasyāprabuddhasya dehino dehagehake /
ādehaṃ vidyate cittaṃ tyāgastasya na vidyate

6.2.36

jīvatāṃ tasya saṃtyāgaḥ kathaṃ nāmopapadyate /
kevalaṃ karmaśabdārthabhāvanābhāvane sati

6.2.37

karmākarmatvamutsṛjya svayameva bhavatyajam /
asaṃbhavati saṃtyāge karmaṇo yaḥ karoti hi

6.2.38

idaṃ kartavyatātyāgaṃ na kiṃcittena tatkṛtam /
bodhādidaṃtāsaṃvitteḥ svayaṃ vilayanāttu yat

6.2.39

jagatastaṃ vidustyāgamasaṅgaṃ mokṣameva ca /
vedanaṃ sati saṃvedye sargādāveva vedyadṛk

6.2.40

notpannā vidyate naiva tasmātkiṃ kveva vedanam /
vedyonmukhatvaṃ saṃtyajya rūpaṃ yadvedanasya vai

6.2.41

na vedanaṃ tanno karma tacchāntaṃ brahma kathyate /
cetanaṃ procyate karma saṃsṛtyābhravikāsitam

6.2.42

acetanaṃ vidurmokṣaṃ jñaṃ pratyevopadeśagīḥ /
tyāgo hi karmaṇāṃ tasmādādehaṃ nopapadyate

6.2.43

yaistu saṃpūjyate karma tanmūlaṃ tairna mucyate /
mūlaṃ svakarmaṇaḥ saṃvinmanaso vāsanātmanaḥ

6.2.44

sā cādehaṃ samucchettumṛte bodhānna śakyate /
rāma kevalameṣāntaḥ karmamūlakarā parā

6.2.45

sūkṣmasaṃvidasaṃvittyā svayatnena nikṛntyate /
yena saṃvidasaṃvittyā svayatnena vicāryate

6.2.46

tena saṃsṛtivṛkṣasya mūlakāṣo vitanyate

6.2.47

acetanākāśamananyadekaṃ
tadevamasti tvidamarthahīnam /
tadvyomarūpaṃ yata etadevaṃ
nirāmayaṃ cetanasāramāhuḥ

6.2.2

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe karmabījadāhayogopadeśo nāma dvitīyaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc