Yoga Vasistha · Verses 6.1-2

prathamaḥ sargaḥ

śrīvālmīkiruvāca /
upaśamaprakaraṇādanantaramidaṃ śrṛṇu /
tvaṃ nirvāṇaprakaraṇaṃ jñātaṃ nirvāṇadāyi yat

kathayatyevamuddāmavacane munināyake /
śravaṇaikarase maunasthite rājakumārake

munivāgarthanikṣiptamanasyastatapaḥkriye /
rājaloke gataspande citrārpita iva sthite

vasiṣṭhavacasāmarthaṃ vicārayati sādaram /
lasadaṅgulibhaṅgena munisārthe sphuradbhuvi

vismayālokanollāsaprotphullanayanālini /
purandhrivarge gambhīratarumañjaritāṃ gate

khe vāsaracaturbhāgadeśe dinakare sthite /
kiṃcijjñānodayātsaumye kiṃcicchamamupeyuṣi

śravaṇāyeva saṃśānte vitānaspandamālite /
maunaṃ maruti mandāramadhurāmodadāyini

puṣpadāmasuṣuptāsu mahābhramarapaṃktiṣu /
jñātajñeyatayā nūnaṃ samyagdhyānavatīṣviva

muktājālakalāpāntargatāsvantarabhūmiṣu /
kacatyapagataspandaṃ toye śrotumivāsthite

gṛhāntaraṃ praviṣṭeṣu gavākṣe dūramaṃśuṣu /
viśrāmārthamivādīrghaṃ nabhaḥpāntheṣu śītalam

muktājālaprabhājālabhasmanoddhūlitātmani /
śaṃsatīva śamaṃ śāmyaddinadehe divātape

kare līlāsarojeṣu śekhareṣu ca bhūbhṛtām /
śrutvā surasamāmodādavṛttiṣu manassviva

bālakeṣvajñalokeṣu līlāpakṣiṣu sādaram /
bhojanārthaṃ vadhūlokamuparundhatsvanāratam

bhramadbhramarapakṣotthavātadhūtarajasyalam /
kaumude pariviśrānte cāmareṣvakṣipakṣmasu

raśmiṣvagaguhonmuktacchāyājālabhayādiva /
gavākṣādiṣvivoḍḍīya praviṣṭeṣu gṛhāntaram

āsīddinacaturbhāgasattāvedanatatparaḥ /
bherīpaṭahaśaṅkhānāṃ diṅmukhāpūrako dhvaniḥ

tena tattāramapyāśu vaco'ntardhānamāyayau /
maunaṃ jaladanādena māyūra iva nisvanaḥ

ākṣubdhā kṣubdhapakṣāliḥ pañjarasthā khagāvalī /
bhūkampe tarasā''tālīpallaveva vanāvalī

āyayurbhayavitrastā bālā dhātrīkucāntaram /
sāravaṃ prāvṛṣīvābdāḥ pronnataṃ śrṛṅgakoṭaram

uttasthuravataṃsebhyo bhūbhṛtāṃ bhramarasrajaḥ /
īṣatkarālavāhābhyaḥ saridbhyo'mbukaṇā iva

evaṃ prakṣubhite tasmingṛhe dāśarathe tadā /
prāpte vāsaravṛddhatve śāntaśaṅkhasvane śanaiḥ

saṃharanprastutaṃ vastu vaco madhuravṛttimat /
uvāca muniśārdūlaḥ sabhāmadhye raghūdvaham

rāghavānagha vāgjālaṃ mayaitatpravisāritam /
tena cittakhagaṃ baddhvā kroḍīkṛtyātmatāṃ naya

kaccidgṛhīto bhavatā madgirāmartha īdṛśaḥ /
tyaktvā durbodhamakṣīṇo haṃsenevāmbhasaḥ payaḥ

vicāryaitadaśeṣeṇa svadhiyaivaṃ punaḥpunaḥ /
anenaiva pathā sādho gantavyaṃ bhavatādhunā

anayaiva dhiyā rāma viharannaiva badhyase /
anyathādhaḥ patasyāśu vindhyakhāte yathā gajaḥ

sugṛhītaṃ dhiyā rāma madvaco na karoṣi cet /
tatpatasyavaṭe tyaktadīpo vāndho niśāsviva

asaṅgena yathāprāpto vyavahāro'sya siddhaye /
ityeva śāstrasiddhāntamādāyodāravānbhava

he sabhyā he mahārāja rāmalakṣmaṇabhūmipāḥ /
sarva eva bhavanto'dya tāvadvyāpāramāhnikam

kurvantvayaṃ hi divasaḥ prāyaḥ pariṇatākṛtiḥ /
śeṣaṃ vicārayiṣyāmo vicāryaṃ prātarāgatāḥ

śrīvālmīkiruvāca /
ityuktā muninā tena sā sarvaiva tadā sabhā /
prottasthau padmavadanā savikāseva padminī

rājānaḥ stutarājānaḥ kṛtarāghavavandanāḥ /
pariṣṭute vasiṣṭhe te jagmurātmaniveśanam

viśvāmitreṇa sahito vasiṣṭho gantumāśramam /
uttasthāvāsanācchrīmānnamaskṛtanabhaścaraḥ

daśarathaprabhṛtayo rājāno munayastathā /
yathānurūpaṃ vaktāramanugamya muniṃ ciram

āpṛcchya kecidgaganaṃ yayuḥ kecidvanāntaram /
kecidrājagṛhaṃ santo bhṛṅgāḥ padmotthitā iva

vasiṣṭhapādayostyaktvā puṣpāñjalimanāvilam /
dārairanugato rājā praviveśa gṛhāntaram

rāmalakṣmaṇaśatrughnāḥ prāptasya svāśramaṃ guroḥ /
abhyarcya caraṇau bhaktyā tvājagmurnṛpamandiram

sadanāni samāsādya śrotāraḥ sarva eva te /
sasnurānarcurabhyeyurdevānviprānpitṛṃstathā

yathākramaṃ svabhṛtyāntairviprādyaiśca paricchadaiḥ /
samaṃ bubhujire bhojyaṃ varṇadharmakramoditam

astaṃ gate dinakare samaṃ divasakarmabhiḥ /
abhyāgate rātrikare samaṃ rajanikarmabhiḥ

sthitvā talpeṣu kauśeyaśayaneṣvāsaneṣu ca /
bhūcarā munirājāno rājaputrā maharṣayaḥ

saṃsārottaraṇopāyaṃ vasiṣṭhavadaneritam /
yathāvadekāgradhiyaścintayāmāsurādṛtāḥ

tataḥ praharamātreṇa nidrāmāmudritānanāḥ /
utsvapnasundarīmīyuḥ padmā iva dinārthinaḥ

rāmalakṣmaṇaśatrughnāḥ praharatrayameva tat /
vāsiṣṭhamupadeśaṃ te cintayāmāsurakṣatam

praharasyārdhamātraṃ te tata āmudritekṣaṇāḥ /
utsvapnamāyayurnidrāṃ kṣaṇādvidrāvitaśramām

iti śubhamanasāṃ vivekabhājā-
madhigatasāratayoditāśayānām /
abhajata viratiṃ tadā triyāmā
malinaniśākaravakratāṃ jagāma

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye devadūtokte mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pūrvārdhe divasavyavahāravarṇanaṃ nāma prathamaḥ sargaḥ