Yoga Vasistha · Chapter 6.197

saptanavatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
tathā kuru muniśreṣṭha yathā vaivadhikakramam /
asaṃdehamimaṃ samyagavagacchāmi mānada

śrīvasiṣṭha uvāca /
ye te vaivadhikā rāma ta ete mānavā bhuvi /
teṣāṃ dāridryaduḥkhaṃ yattadajñānaṃ mahātapaḥ

yattanmahāvanaṃ proktaṃ guruśāstrakramādi tat /
yadudyatāste grāsārthaṃ janā bhogārthino hi te

bhogaughāḥ siddhimāyāntu mama niṣkṛpaṇo janaḥ /
anapekṣitakāryārthaḥ śāstrādau saṃpravartate

bhogārthaṃ saṃpravṛtto'pi prāpnotyabhyāsataḥ kramāt /
jantuścintitamevādyapadaṃ paravaśo'pi san

dārvarthamudyato bhāvī yathā saṃprāptavānmaṇim /
bhogārthamāttaśāstro'yaṃ tathāpnoti janaḥ padam

kiṃ syācchāstravicārābhyāmiti saṃdehalīlayā /
kaścitpravartate paścādāpnoti padamuttamam

adṛṣṭottamatattvārthaḥ śāstrādau saṃpravartate /
saṃdehenārthabhogārthaṃ janaḥ prāpnoti tatpadam

anyathā saṃpravartante śāstrairvāsanayā janāḥ /
anyadāsādayantyādyaṃ maṇiṃ vaivadhikā iva

paropakāre'virataṃ svabhāvena pravartate /
yaḥ sa sādhuriti proktaḥ pramāṇaṃ tvasya ceṣṭitam

sādhvācāravaśālloko bhogasaṃprāptiśaṅkayā /
saṃdehaścāpyatattvajñaḥ śāstrādau saṃpravartate

bhogārthaṃ saṃpravṛtto'sau bhogamokṣāvubhāvapi /
tasmātprāpnoti dārvarthī vanāccintāmaṇiṃ yathā

keciccandanadārūṇi keciccintāmaṇiṃ maṇim /
kecitsāmānyaratnāni prāpnuvanti yathā vanāt

kecitkāmaṃ kecidarthaṃ keciddharmatrayaṃ tu vā /
kecinmokṣamaśeṣaṃ ca labhante śāstratastathā

vargatrayopadeśo hi śāstrādiṣvasti rāghava /
brahmaprāptistvavācyatvānnāsti tacchāsaneṣvapi

kevalaṃ sarvavākyārthairdhvanyamānāvagamyate /
kālaśrīḥ prasaveneva svayaṃ svānubhavena sā

sarvārthātigataṃ śāstre vidyate brahmavedanam /
sarvagātigataṃ svacchaṃ lāvaṇyamiva yoṣiti

na śāstrānna gurorvākyānna dānānneśvarārcanāt /
eṣa sarvapadātīto bodhaḥ saṃprāpyate paraḥ

etānyakaraṇānyeva kāraṇatvaṃ gatānyalam /
paramātmaikaviśrāntau yathā rāghava tacchṛṇu

śāstrādabhyāsayogena cittaṃ yātaṃ viśuddhatām /
anicchadevamevāśu padaṃ paśyati pāvanam

etacchāstrādavidyāyāḥ sāttviko bhāga ucyate /
tāmasaḥ sāttvikenāsyābhāgenāyāti saṃkṣayam

nūnaṃ malaṃ pradhānena kṣālavacchāstrarūpiṇā /
puruṣaḥ śuddhatāmeti paramāṃ vastuśaktitaḥ

anicchayoreva yathā saptasaptisamudrayoḥ /
prāgadṛśyaṃ tṛtīyatvaṃ svabhāvavaśataḥ svataḥ

svasaṃnidhānamātreṇa viditapratibhāsanam /
sadasanmayamābhogi pratibimbaṃ pravartate

mumukṣuśāstrayorevaṃ mithaḥ saṃbandhamātrataḥ /
sarvasaṃvitpadātītamātmajñānaṃ pravartate

anayoḥ prekṣaṇāddehe viveko jāyate yathā /
tathā svabhāvataḥ śāstravivekājjñeyavedanam

loṣṭena loṣṭaṃ salile kṣālayanbālako yathā /
kṣayeṇa loṣṭayorhastanairmalyaṃ labhate param

tathā śāstravikalpaughairvikalpāṃścetanādbudhaḥ /
kṣālayansvavicāreṇa paramāṃ yāti śuddhatām

mahāvākyārthaniṣyandaṃ svātmajñānamavāpyate /
śāstrāderikṣurasataḥ svādviva svānubhūtitaḥ

prabhābhityoḥ samāsaṅgādyathā''loko'nubhūyate /
śrutaśrutavatoḥ saṅgādātmajñānaṃ tathā bhavet

trivargamātrasiddhyai yanna mokṣāya ca tacchrutam /
vipulaśrutacarcāsu tucchamaśrutameva tat

tacchrutaṃ yatkila jñaptyai sā jñaptiḥ samatā yayā /
tatsāmyaṃ yatra sauṣuptī sthitirjāgrati jāyate

evaṃ hi sarvametattacchāstrādeḥ samavāpyate /
tasmātsarvaprayatnena śāstrādyabhyāsamāharet

śāstrārthabhāvanavaśena girā gurūṇāṃ
satsaṅgamena niyamena śamena rāma /
tatprāpyate sakalaviśvapadādatītaṃ
sarveśvaraṃ paramamādyamanādiśarma

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० ni० u० śāstramāhātmyaṃ nāma saptanavatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ