Yoga Vasistha · Chapter 6.188
aṣṭāśītyadhikaśatatamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
ādimattvamidaṃ proktametasya kalanasya yat /
parasmādadvitīyaṃ tattvadbodhāya na vāstavam
evaṃvidhaṃ tatkalanamātmano'ṅgamakṛtrimam /
cetyonmukhacidābhāsaṃ jīvaśabdena kathyate
kalanasyāsya nāmāni bahūni raghunandana /
śrṛṇu tāni vicitrāṇi cetyonmukhacidātmanaḥ
jīvanāccetanājjīvo jīva ityeva kathyate /
cetyonmukhatayā cittaṃ cidityeva nigadyate
idamitthamiti spaṣṭabodhādbuddhirihocyate /
kalpanānmananajñatvānmana ityabhidhīyate
asmīti pratyayādantarahaṃkāraśca kathyate /
cetanāḍhyamṛtaṃ cittamiti śāstravicāribhiḥ
prauḍhasaṃkalpajālātsa puryaṣṭakamiti smṛtam /
saṃsṛteḥ prakṛtatvena prāthamyātprakṛtiḥ smṛtā
bodhādavidyamānatvādavidyetyucyate budhaiḥ /
ityādikalanasyāsya nāmāni kathitāni te
etatkalanamādyantamanākāramanāmayam /
ātivāhikadehoktyā samudāhriyate budhaiḥ
ityevaṃ svapnasaṃkalpapuravattrijagadbhramaḥ /
bhātyarthakāryapyavapuḥ śūnyamapratighātmakam
ityātivāhikaḥ prokto deho dehabhṛtāṃ vara /
cinnabhaścittadeho'sau śūnya ākāśatopi ca
nāstameti na codeti jagatyāmokṣasaṃvidaḥ /
caturdaśavidhasyaikā bhūtasargasya cittabhūḥ
atra saṃsāralakṣāṇi bhaviṣyanti bhavanti ca /
bhūtāni ca phalānīva yathā kālavyavasthayā
eṣa cittamayo deho jagantyantarbahistvapi /
pratibimbamivādarśaḥ śūnya eva nabho yathā
mahākalpasya paryante sarvanāśe sthire sthite /
mahāśūnyapade prauḍhe brahmātmani nirāmaye
svataścitighano'cittvāccidbhānamidamātmanaḥ /
ātivāhikadehābhaṃ krameṇānena cetati
sa ātivāhiko dehastadālokapravartitaḥ /
kaiścidbrahmeti kathitaḥ smṛtaḥ kaiścidvirāḍiti
kaścitsanātanābhikhyaḥ kaścinnārāyaṇābhidhaḥ /
kaścidīśa iti khyātaḥ kaściduktaḥ prajāpatiḥ
kākatālīyavadbhātāḥ pañca svendriyasaṃvidaḥ /
yatra yatra yathā teṣāṃ sthitāstatra tathā sthitāḥ
evamatyantavitate saṃpanne dṛśyavibhrame /
na kiṃcidapi saṃpannaṃ sarvaśūnyaṃ tataṃ yataḥ
anādimatparaṃ brahma na sadyannāsaducyate /
tadevedamanādyantaṃ tathāsthitamavedanam
ātivāhikadehasya tasyānubhavataḥ svayam /
yāti vyasaninaḥ svapnaḥ kānteva paripuṣṭatām
śūnyo'pyanākṛtirapi ghaṭākāro'nubhūyate /
svapnasaṃkalpayoḥ svasya dehasya jagato yathā
bhavatyarthakaro'tyuccaistaccitkhasvapnavastuvat /
ākāśātmaka evograḥ padārtha iva bhāsate
ātivāhikadeho'sau svato'nubhavati kramāt /
anākāropi śūnyopi svapnābho'sannapi sthitaḥ
cetatyasthigaṇaḥ sthūlaṃ karādyavayavāvalim /
trikalomaśirāsnāyusaṃniveśatayā sthitam
janmakarmehitasthānaṃ pariṇāmavayaḥsthitam /
deśakālakramābhogabhāvārthāyodbhavabhramam
jarāmaraṇamādhānadaśadiṅmaṇḍalakramam /
jñānajñeyajñātṛbhāvamādimadhyāntavedanam
kṣitijalagaganadivākara-
janatāvyavahāranagaraśikharātmā /
svādhārādheyamayaṃ
paśyati vapuṣaḥ purātanaḥ puruṣaḥ
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० ni० u० jīvarūpavarṇanaṃ nāmāṣṭāśītyadhikaśatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0