Yoga Vasistha · Chapter 6.177

saptasaptatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
akāraṇakamevedaṃ jagadbrahma parātpadāt /
yadi pravartate nāma svapnasaṃkalpanādivat

tadakāraṇataḥ siddheḥ saṃbhave'nyadakāraṇam /
kathaṃ na jāyate vastu kvacitkiṃcitkadācana

śrīvasiṣṭha uvāca /
yadyathā kalpitaṃ yena sa saṃpaśyati tattathā /
kalpanaivānyathā na syāttādṛkkāraṇavicyuteḥ

yathedaṃ kalpitaṃ dṛśyaṃ manasā yena tattathā /
vettyasau yādṛganyena kalpitaṃ vettyasau tathā

kalpanākalpanātmaikaṃ tacca brahma svabhāvataḥ /
kalpanātmedṛśaṃ janturyathā keśanakhādimān

akāraṇapadārthatvaṃ sakāraṇapadārthatā /
brahmaṇi dvayamapyasti sarvaśaktyātma tadyataḥ

yataḥ syādbrahmaṇastvanyatkvacitkiṃcitkadācana /
tatkāraṇavikalpena saṃyogastasya yujyate

yatra sarvamanādyantaṃ nānānānātma bhāsate /
brahmaiva śāntamekātma tatra kiṃ kasya kāraṇam

neha pravartate kiṃcinna ca nāma nivartate /
sthitamekamanādyantaṃ brahmeva brahma khātmakam

kiṃ kasya kāraṇaṃ kena kimarthaṃ bhavatu kva vā /
kiṃ kasya kāraṇaṃ kena kimarthaṃ māstu vā kvacit

neha śūnyaṃ na vā śūnyaṃ na sannāsanna madhyatā /
vidyate na mahāśūnye na neti na na neti ca

idaṃ na kiṃcitkiṃcidvā yannāmāstyatha nāsti vā /
sarvaṃ brahmaiva tadviddhi yattathaivātathaiva tat

śrīrāma uvāca /
atajjñaviṣaye brahmankārye kāraṇasaṃbhave /
kimakāraṇatātma syātkathaṃ veti vada prabho

śrīvasiṣṭha uvāca /
atajjño nāma nāstyeva tāvattajjñajanaṃ prati /
asato vyomavṛkṣasya vicāraḥ kīdṛśastataḥ

ekabodhamayāḥ śāntavijñānaghanarūpiṇaḥ /
tajjñāsteṣāmasadrūpe kathamarthe vicāraṇā

atajjñatvaṃ ca bodhe'ntaravabhāti tadaṅgatā /
gate svapnasuṣupte'ntariva nidrātma kevalam

tathāpyabhyupagamyāpi mūrkhaniścaya ucyate /
mayedamaṇu sarvātma yasmādbrahma nirāmayam

santyakāraṇakā eva santi kāraṇajāstathā /
bhāvāḥ saṃvidyathā yasmātkalpyate labhyate tathā

sarvakāraṇasaṃśāntau sarvānubhavaśālinām /
sargasya kāraṇaṃ nāsti tena sargastvakāraṇaḥ

hṛdayaṃgamatātyaktamīśvarādi prakalpyate /
yadatra kiṃcidduḥsvādu vyarthaṃ vāgjālameva tat

anyathānupapattyaiva svapnābhākalanādṛte /
sthūlākārātmikā kācinnāsti dṛśyasya dṛśyatā

svapnapṛthvyādyanubhave kimabuddhasya kāraṇam /
citsvabhāvādṛte brūhi svapnārtho nāma kīdṛśaḥ

svapnārtho hyaparijñāto mahāmohabharapradaḥ /
parijñāto na mohāya yathā sargāstathaiva ca

śuṣkatarkahaṭhāveśādyadvāpyanubhavojjhitam /
kalpyate kāraṇaṃ kiṃcitsā maurkhyābhiniveśitā

agnerauṣṇyamapāṃ śaityaṃ prākāśyaṃ sarvatejasām /
svabhāvo vākhilārthānāṃ kimabuddhasya kāraṇam

kiṃ dhyātṛśatalabdhasya dhyeyasyaikasya kāraṇam /
kiṃ ca gandharvanagare pure bhittiṣu kāraṇam

dharmādyamutrāmūrtatvānmūrte dehe na kāraṇam /
dehasya kāraṇaṃ kiṃ syāttatra sargādibhoginaḥ

bhittyabhittyādirūpāṇāṃ jñānasya jñānavādinaḥ /
kiṃ kāraṇamanantānāmutpannadhvaṃsināṃ muhuḥ

svabhāvasya svabhāvo'sau kila kāraṇamityapi /
yaducyate svabhāvasya sā paryāyoktikalpanā

tasmādakāraṇā bhrāntirbhāvā bhānti ca kāraṇam /
ajñe jñe tvakhilaṃ kāryaṃ kāraṇādbhavati sthitam

yadvatsvapnaparijñānātsvapne dravyāpahāribhiḥ /
na duḥkhākaraṇaṃ tadvajjīvitaṃ tattvadarśanāt

sargādāveva notpannaṃ dṛśyaṃ cidgaganaṃ tvidam /
svarūpaṃ svapnavadbhāti nānyadatropapadyate

anyā na kācitkalanā dṛśyate sopapattikā /
asmānnyāyādṛte kasmādbrahmaivaiṣānubhūtibhūḥ

ūrmyāvartadravatvādi śuddhe jalaghane yathā /
tathedaṃ sargaparyāyaṃ brahmaṇi brahma bhāsate

spandāvartavivartādi nirmale pavane yathā /
tathāyaṃ brahmapavane sargaspando'vabhāsate

yathānantatvasauṣiryaśūnyatvādi mahāmbare /
sa sannāsannabodhātma tathā sargaḥ parāparaḥ

eṣu nidrādikeṣvete sūpalabdhā api sphuṭam /
bhāvā asanmayā evamete'nanyātmakā yataḥ

sargapralayasaṃsthānānyevamātmani ciddhane /
saumye svapnasuṣuptābhā śuddhe nidrāghane yathā

svapnātsvapnāntarāṇyāste nidrāyāṃ mānavo yathā /
sargātsargāntarānmāste svasattāyāmajastathā

pṛthvyādirahito'pyeṣa brahmākāśo nirāmayaḥ /
atadvāṃstadvadābhāti yathā svapnānubhūtiṣu

sthitā yathāsyāṃ paśyantyāṃ śabdā ghaṭapaṭādayaḥ /
jātājātāḥ sthitāḥ sargāstathānanye mahāciti

paśyantyāmeva paśyantī yathā bhāti tathaiva ca /
yathā śabdāstathā sargāścitaiva citi cinmayāḥ

kiṃ śāstrakaṃ tatrakathāvicārai-
rnirvāsanaṃ jīvitameva mokṣaḥ /
sarge tvasatyevamakāraṇatvā-
tsatyeva nāstyeva na nāma kācit

eṣā ca siddheha hi vāsaneti
sā bodhasattaiva nirantaraikā /
nānātvanānārahitaiva bhāti
svapne cideveha purādirūpā // ४४ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० ni० u० brahmagītāsu satyavarṇanaṃ nāma saptasaptatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ