Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.172

6.172.172

dvisaptatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

6.172.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
evaṃ pṛthvyādirahitaḥ khamevādyaḥ prajāpatiḥ /
manomātramahaṃ manye saṃkalpaviṭapī yathā

6.172.2

mana ityabhidhānena paścādāsthā prakalpitā /
vāryāvartavivartena protthāyāvartatā yathā

6.172.3

sattāmātrātmanastasya kuto buddhyādayaḥ kila /
avidyamāne pṛthvyādau khasyānantasya kiṃ rajaḥ

6.172.4

na tasya dehacittādi nendriyāṇi na vāsanāḥ /
sadapyetatsadā tasya na kiṃcidapi vidyate/

6.172.5

prāktanasya prajeśasya muktatvātkathameva ca /
bhūyaḥ saṃbhavati prājña na smṛtirna ca saṃbhavaḥ

6.172.6

na bhavatyeva muktānāṃ smṛtirdehodayaḥ punaḥ /
na deśakālāvartatvamāvartānāṃ satāmiva

6.172.7

yadi vāpi bhavetkiṃcitsmṛtyā dehādi tasya tat /
tadapṛthvyādibhiḥ śāntaṃ saṃkalpanagaraṃ tanu

6.172.8

yathā saṃkalpaśailasya dṛśyamānamapi sphuṭam /
pṛthvyādirahitaṃ rūpaṃ tadvirāḍvapuṣastathā

6.172.9

smṛtiśca saṃbhavatyeva na kadācana kācana /
eṣā laukikabuddhyā yā sā sadbuddhyā na vidyate

6.172.10

śrīrāma uvāca /
kathaṃ na saṃbhavatyeṣāṃ smṛtiḥ smṛtimatāṃ vara /
smṛteścāsaṃbhave kasmādguṇo guṇagaṇākara

6.172.11

śrīvasiṣṭha uvāca /
dṛśye hi saṃbhavatyeṣā kāryakāraṇatātmani /
tadbhāvābhāvasaṃpannā na tu saṃbhavati smṛtiḥ

6.172.12

ābrahmastambaparyantaṃ dṛśyaṃ kiṃcinna vidyate /
yatra tatra kathaṃ kīdṛk kutaḥ syātsaṃbhavaḥ smṛteḥ

6.172.13

bhūtvā bhāve hi dṛśyasya smaraṇaṃ smṛtirucyate /
dṛśyameva na yatrāsti tatraitāḥ kalanāḥ kutaḥ

6.172.14

atyantābhāva evāsya dṛśyasya kila sarvadā /
sarvaṃ brahmeti satyārthāstatsmṛteḥ kalanāḥ kutaḥ

6.172.15

smṛtirna saṃbhavatyeva tasmādādyā prajāpateḥ /
ākāravattvamevāsya śuddhajñānātmanaḥ kutaḥ

6.172.16

smartavyaṃ bhāvavaśataḥ smṛtirnāstyeva laukikī /
smṛtyarthastvanyadīyo'sti satyātmā tvamimaṃ śrṛṇu

6.172.17

bhūtasyāntaḥ padārthasya smaraṇaṃ smṛtirucyate /
padārthastu na caivāsti na bhūto na bhaviṣyati

6.172.18

evaṃ hi khalvidaṃ brahma paramevācalaṃ yataḥ /
anādimadhyaparyantaṃ kutaḥ smṛtyādayastataḥ

6.172.19

sarvātmatvamapadārthātma cidvyomakacanaṃ tu yat /
vyavahāre'pyalaṃ śāntaṃ smṛtyā tacchabditaṃ mayā

6.172.20

tadetatsmaraṇaṃ nāma svabhāvakacanaṃ hi tat /
tenābhyasto'tha bāhyārthaḥ sādṛśyādavabhāsate

6.172.21

yadyatsaṃvedyate kiṃcittatsvabhāvaṃ svabhāvayat /
tenāvabhāsate yo'rthastasya smṛtyabhidhā kṛtā

6.172.22

avidyamānaṃ bhātīva yathā dṛśyaṃ tathā sthitiḥ /
bhātaivāvidyamānaiva mṛgatṛṣṇā yathodyatā

6.172.24

sarvātmani sthitāḥ satye yāḥ kacanti susaṃvidaḥ /
tā evābhyāsarūḍhārthāḥ sādṛśyātsmṛtayaḥ smṛtāḥ //
kākatālīyavadbhānti sarvātmani susaṃvidaḥ /
svāṅgabhūtāḥ svataḥ svasthāstā eva smṛtayaḥ kṛtāḥ

6.172.25

yadyatkacati sadrūpaṃ svāṅgaṃ sarvātmanaḥ svataḥ /
tadabhyastārthasādṛśyātsmṛtirityucyate budhaiḥ

6.172.26

hetau labdhe'pyalabdhe vā pavanaspandavadvidaḥ /
tā evābhyāsarūḍhārthāḥ sādṛśyātsmṛtayaḥ kṛtāḥ

6.172.27

kākatālīyavadbhānti yāstāḥ smṛtyabhidhāḥ kṛtāḥ /
yathā tavaite'vayavāḥ kacanti na kacanti ca

6.172.28

sthitā evātmani tathā sarvāḥ sarvātmikā vidaḥ /
mithyājñānamayā yadvadarthā ghaṭapaṭādayaḥ

6.172.29

tadvatsmṛtipadārthasya kiṃ bhramasya vicāryate /
dṛśyasyāsaṃbhavājjñasya smṛtirnāstveva tattvataḥ

6.172.30

sa tathaikaghanatvācca cidvyomatvājjagatsthiteḥ /
yathāsthitamidaṃ dṛśyamastyevājñasya saṃprati

6.172.31

na mokṣopāyakathanaṃ na ca jānāmi tatsthitim /
saṃdehādiva jijñāsustāvanmokṣakathocyate

6.172.32

yāvaddṛśyaṃ smṛtiścaiva saṃsmṛtiścāsya śāmyati /
avidyāyāstu maurkhyasya vimohasyātyasaṃbhavāt

6.172.33

ajñastho niścayo'smākaṃ na kadācana gocaraḥ /
yacca yadviṣaye nāsti tannaivānubhavatyasau

6.172.34

rajanyanubhavo bhānorbhavatyaṅga kathaṃ vada /
bhātaṃ vastusvarūpātma cinmātre kiṃcideva yat

6.172.35

tadabhyastārthasādṛśyāttatsaṃskāra iti smṛtam /
ātmasvabhāvabhūtānāmapi cidvyomarūpiṇām

6.172.36

sarveṣāṃ parikalpyānāmābhāse'pyanavasthiteḥ /
evaṃ na saṃbhavatyeva jagatkiṃcitkadācana

6.172.37

dṛṣṭaṃ mṛgatṛṣevāmbu na tu tatparamārthataḥ /
yadā tvayaṃ tadā svapne sargādau cāvabhāsate

6.172.38

cidvyomaiva paraṃ sargaparyāyaṃ svātmani sthitam /
cidvyomaivetthamābhātaṃ na cyutaṃ satsvarūpataḥ

6.172.39

ātmanātmani rūpaṃ vā sadrūpamiva saṃsthitam /
sargādāveva kacite mithyā kacadapi sthitam

6.172.40

ataḥ kutaḥ kvacinnāma heyādeyādibhāsanam /
nedamākāravatkiṃcinnāpi smṛtyātmakaṃ kvacit

6.172.41

kāraṇābhāvato bhāti svarūpaṃ paramātmanaḥ /
ākāravattve yadduḥkhaṃ bhavetsmṛtyāṃ tadeva ca

6.172.42

dvayametadasattasmādvandho nāma na vidyate /
cidvyomni bhūtavyomābhe śūnya eva yathāsthitam

6.172.43

sthitaṃ svarūpamajahadbhuvanārkācalādikam /
yathāsthitogradikkālaṃ jagattvaṃ rūpamatyajat

6.172.44

svamevātyajato rūpaṃ cidvyomna udare sthitam /
svānubhūtyekamātrātma pramātṛsvāpnapattanam

6.172.45

apṛthvyādi kutastatra kila pṛthvyādayo vada /
tadbhāti kevalaṃ śāntaṃ cidākāśaṃ tathātmani

6.172.46

sarvādau svapnakāle ca pṛthvyādeḥ saṃbhavaḥ kutaḥ /
udbhūyeva jagadrūpādbrahmasattātmanātmani

6.172.47

karoti pṛthvyādyabhidhāḥ paścātsatyārthadā iva /
na smṛtyātma na sākāraṃ pṛthvyādīnāmasaṃbhavāt /
na bhrāntirna vivartādi jagadbrahmātma kevalam

6.172.48

brahmedamākacati cārujagatsvarūpaṃ
taccaikameva kacanākacanātmaniṣṭham /
dṛśyābhamapyamalameva nabhaḥ praśāntaṃ
nityoditaṃ pralayasargamayodayātma

6.172.172

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० ni० u० jagato brahmatvapratipādanaṃ nāma dvisaptatyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc