Yoga Vasistha · Chapter 6.162

dviṣaṣṭyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
cidvyomārthatayārthānāṃ yathāsthitamidaṃ jagat /
sarūpālokamananamapi cidvyoma kevalam

svapnacitpurarūpatvādanyadyasmānna vidyate /
jagattasmānnabhaḥ śāntaṃ neha nānāsti kiṃcana

cidābhānamanānaiva nāneva parilakṣyate /
anātmaivātmanātmānaṃ svapnākāśapureṣviva

sargādāviva cidvyoma svapnākāśapuraṃ jagat /
ābhātamevāsatyaṃ ca nūnaṃ satyamiva sthitam

tajjñājñāto na mūrkhāṇāmajñājñāto na tadvidām /
vidyate sargaśabdārthaḥ satyāsatyamayātmakaḥ

tajjñājñayostayorantaḥpratipattau tu yatsthitam /
na boddhuṃ na ca vaktuṃ te jānītastau parasparam

svabuddhau svargaśabdārtho mithontastatkilānayoḥ /
sthairyāsthairye jāgrato dve akṣībakṣīvayoriva

dravasthitimitā yadvatsaridvāriṇi vīcayaḥ /
citau sthitimitāstadvaccetanātsargavīcayaḥ

cidrūpaṃ yanna kiṃcittadidaṃ kiṃcidavasthitam /
bhāti dṛśyamivādṛśyamapi svapnapureṣviva

cicchāyeyaṃ prakacati jagadityabhiśabditā /
nanvamūrtaiva mūrteva dravyacchāyeva vai tatā

kāyamātrakamevedaṃ bhrāntimātramasanmayam /
piśācavibhramālokaprāyamāyāsanaṃ dṛḍham

manorājyamivāsatyaṃ lolaṃ lambāmbubinduvat /
dvābhyāmityanubhūtibhyāṃ yadasattatra kātmatā

vidāryadāruravavattaraṅgānilaśabdavat /
khe śabdāḥ pavanasphoṭā bhāntyarthā vāsanodayāḥ

sargāditaḥ svaparibhā kacati svapnaśailavat /
vastutastu na śabdosti nārtho'sti na ca dṛśyatā

yadidaṃ cāsti cābhāti tatsarvaṃ paramārthasat /
anyādṛkkāraṇābhāvātsargādāveva noditam

nirastaśabdabhedārthamanirastākhilārthakam /
śāmyāmi parinirvāmi vyomaivāsmīti buddhyatām

tyajyatāmātmaviśrāntyā śuddhabodhaikarūpayā /
jīve'javaṃ javībhāvastvasadutthita ātmanā

ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ /
ātmātmanā na cettrātastadupāyo'sti netaraḥ

tara tāruṇyamastīdaṃ yāvatte tāvadambudheḥ /
nanu saṃsāranāmno'smādbuddhyā nāvā viśuddhayā

adyaiva kuru yacchreyo vṛddhaḥ sankiṃ kariṣyasi /
svagātrāṇyapi bhārāya bhavanti hi viparyaye

śaiśavaṃ vārdhakaṃ jñeyaṃ tiryaktvaṃ mṛtireva ca /
tāruṇyameva jīvasya jīvitaṃ tadviveki cet

saṃsāramimamāsādya vidyutasaṃpātacañcalam /
sacchāstrasādhusaṃparkaiḥ kardamātsāramuddharet

aho bata narāḥ krūrā gatiḥ kaiṣāṃ bhaviṣyati /
kurvanti kardamonmagne nātmanyapi nijodayam

yathā mṛnmayavetālasabhā grāmyasya bhaṅgadā /
yathā bhūtārthavijñānānmṛnmayyeva na bhaṅgadā

tathā brahmamayī dṛśyalakṣmīrajñasya bhaṅgadā /
yathā bhūtārthavijñāne brahmaivāste na bhaṅgadā

śāmyatyaśāntamevedaṃ sthitameva vilīyate /
dṛśyaṃ tattvaparijñānāddṛśyamānaṃ na dṛśyate

sphuṭānubhavanasyāpi svapnakāle nije yathā /
parijñānādasatyatvameva satyapadaṃ gatā

tathānubhūyamānāpi sargasaṃvedanāmbare /
cinmaye tattvavijñānācchūnyataivāvaśiṣyate

jātijvarajvalitajīvitajaṅgaleṣu
jīrṇāni vātahariṇāharaṇakrameṇa /
mādyanmanaḥpavanapātayutānyamūni
jitvendriyāṇi jayamehi jahīhi janma

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vā० de० mo० ni० u० a० vi० avidyānirasano nāma dviṣaṣṭyadhikaśatatamaḥsargaḥ