Yoga Vasistha · Chapter 6.160

ṣaṣṭyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

śrīvālmīkiruvāca /
vipaściti vadatyevaṃ tadvṛttāntamavekṣitum /
iva lokāntaraṃ bhānuḥ pādairdūrāyatairyayau

udabhūtpūrayannāśā dinaparyantadundubhiḥ /
tuṣṭābhiriva nirmukto digbhirjayajayāravaḥ

vipaścite daśaratho gṛhadāradhanādikam /
rājyānurūpaṃ vibhavaṃ prottasthau kalpayankramāt

rājarāmavasiṣṭhādyā mithaḥ kṛtvā visarjanam /
yathākramaṃ pūjanaṃ ca prayayuḥ svāspadāni te

snātvā bhuktvā niśāṃ nītvā prabhāte punarāyayuḥ /
tenaiva saṃniveśena sā sabhā saṃsthitā'bhavat

kramānmuniruvācātha tāṃ yathāprastutāṃ kathām /
śaśīvāmṛtamāhlādamudgiranmukhadīptibhiḥ

rājanneyamavidyeyamasatyeva satī sthitā /
nedṛśenāpi yatnena nirṇītaiṣā vipaścitā

avidyaivamavijñātā cirānantāvabhāsate /
parijñātā tu nāstyeva mṛgatṛṣṇānadī yathā

mantriṇaste mahābuddhe bhāsasyāsya vipaścitaḥ /
itivṛttaṃ tvamityasya svayameva hi dṛṣṭavān

sadṛśo'yamitastvābhiḥ kathābhirjñātatatpadaḥ /
avidyāyāṃ praśāntāyāṃ jīvanmukto bhaviṣyati

avidyeti dhṛtā saṃvidbrahmaṇātmani sattayā /
tadbhrameṇāsadapyasyāḥ sadrūpamiva lakṣyate

yadā brahmātmikaiveyamavidyā netarātmikā /
tadāstyeṣā'parijñātā parijñātā na bhidyate

avidyaivamananteyaṃ nānāprasavaśālinī /
jaḍā hṛdyā rasamayī mohamādhavamañjarī

antaśūnyā granthimatī ślakṣṇā svaṅkurakaṇṭakā /
jaḍā rasamayī dīrghā lateva vanavaiṇavī

phalāśaṅkā mudhaivātiniṣphalā cittahāriṇī /
akālapuṣpamāleva śreyasā nābhinanditā

na kiṃcidrūpiṇī pīnā nānābhuvanapūriṇī /
bhūtākulā nirālokā sudīrgheva tamomayī

keśoṇḍrakabhrāntiriva vicitragranthiveṣṭanā /
mithyaiva dṛśyamānā khe'dṛśyamānā na kiṃcana

vicitravarṇā viguṇā śūnye ca vitatākṛtiḥ /
jaḍaspandotpātamayī śakracāpalateva khe

jaḍakallolabahulā kaluṣollāsaphenilā /
cakrāvartākṣayamayī prāvṛṣīva taraṅgiṇī

anāratavahacchūnyajaganmṛganadīśatā /
rajorāśimayī rūkṣā śavabhūriva durbhagā

antaṃ prāpnoti na yathā ciraṃ svapnapure caran /
jāgradākhye svapnapure tathaivāsmiṃściraṃ caran

yāni saṃkalpajālāni pratiṣṭhāmāgatānyalam /
tyaktaikadṛśyajālasthadehānāṃ dṛḍhacetasām

sthitāni tāni cidvyoma kośaratnānyasaṃkaṭam /
vimānapurabhūmyādirūpeṇetthaṃ sthitātmanā

tānyeva siddhasadmāni vyomni bhānti parasparam /
adṛṣṭānyapyasaṃkhyāni sūpalabdhānyasantyapi

suvarṇamaṇimāṇikyamuktāvanimayāni ca /
bhakṣyabhojyānnapānāḍhyarasāyanasarāṃsi ca

madhumadyadadhikṣīraghṛtakulyākulāni ca /
rasāyanamayākāravanitāvalitāni ca

sarvartupuṣpaphalapallavapūravanti
līlāvilolalalanākulitālayāni /
saṃkalpamātraracanena ca sarvakālaṃ
saṃpannasarvavibhavotkarasaṃkulāni

sahasracandrabimbāni śatasūryāṇi kānicit /
suvarṇāmṛtaveṣāmbumayabhūtāni kānicit

svecchātamaḥprakāśāni nityānandamayāni ca /
kānicinnīyamānāni tanutūlalaghūni ca

kṣaṇotpattivināśāni kānicitkalanāvaśāt /
anantasvannapānāni nirjarāmaraṇāni ca

vicitrasaṃniveśāni vicitravibhavāni ca /
sarvartuguṇaramyāṇi sarvakāmamayāni ca

tāni saṃkalpajālāni kila kalyāṇakārataḥ /
sthirāṇāṃ manasāṃ bhittiḥ kathamevaṃ bhavettu sā

nānyatkiṃcana nāmeha brahmamātramayātmani /
saṃbhavatyaṅga tenaitaducyatāmastu kiṃmayam

sargādāveva sargādi kiṃcanāpīdamasti no /
kāraṇābhāvatastena jagatkiṃmayamastvidam

saṃkalpyante nirantāni kila tāni yathā yathā /
citau tathā tathā bhānti kevātra vada citratā

idānīmapi he sādho tvamapyanye'pi ke'pi vā /
tīvrasaṃvegasaṃkalpanagarāṇyevameva khe

kurvantyekarasābhyāsādyadi nāma yadṛcchayā /
tattānīdaṃ vapustyaktvā prāpnuvantyacireṇa khe

yastvidaṃ kalpitaṃ ca dve vastunī anuvartate /
svargādivadavāpnoti prāpnotyevaikamekadhīḥ

siddhāḥ sadā vibhāntyevaṃ yathāntaḥkalpanāvaśāt /
narakādīni duḥkhāni tathaivābhānti kalpanāt

yadyatsaṃvedyate kiṃcittattathāpyanubhūyate /
sati vā'sati dehe'smindeha eva manomayaḥ

jīvastyajati yadbhāve ekāṃ dehamayīṃ dhiyam /
tadbhāvaikamayīmanyāmāśu tatraiva paśyati

śubhā saṃvicchubhāṃllokānsaṃpaśyatyaśubhā'śubhān /
khātmikā khātmakāneva ciraṃ vānubhavatyapi

śuddhā siddhapurāṇyeva paśyatyanubhavatyapi /
cidaśuddhāni rūpāṇi duḥkhāni narakeṣvati

ghūrṇatpāṣāṇayamalagiricakrakapeṣaṇam /
tatrāndhakūpapatanaṃ punaruddhāravarjitam

dāruṇenātiśītena dehaṃ pāṣāṇatāṃ gatam /
bhūtāṅgāramayānantamarumārgāspadaṃ vapuḥ

pūtāṅgāramayāmbhodasaradaṅgāravarṣaṇam /
taptanārācanikaraparuṣāsāradāruṇam

vahatpāṣāṇacakrāsisaridākāśasaṃcaram /
vakṣomuktāmbudākārakuṭhārāghātabhedanam

taptāyaḥparuṣāśleṣacchamicchamitimajjanam /
vṛhatkaṭakaṭāśabdaśastrayantranipīḍanam

cakravajragadāprāsaśūlāsiśaravarṣaṇam /
śālmalīgrahaṇaṃ pāśaṃ kuśaktiśatatodanam

taptasaikatasaṃbhārapātapātālamajjanam /
dīpacchannānalabhayaṃ bṛhadvāyasacarvaṇam

nirnirgamākṛśāṅgāramahāṅgārapraveśanam /
śaraśaktigadāprāsabhuśuṇḍīcakravedhanam

kṣutkṣobhaparuṣapretavrātānyonyāṅgacarvaṇam /
tālottālātiparuṣaśilātalanipātanam

rudhirāmedhyapaṅkāṅkapūyanadyādisaṃkaṭam /
śilāśastramayāśvebhapādapāṣāṇapeṣaṇam

śvabhrābholūkalikhitaṃ janaughamusalāhatam /
śiraḥkarakhuraskandhakhaṇḍotkagṛdhramaṇḍalam

etasmātkukṛtādetatphalamityeva bhāvanāt /
paśyatyevaṃdeśadṛḍhādavisaṃvādivistṛtaḥ

yannāma kiṃcana kadācana cetanaṃ khe
bhātaṃ na bhātamathavā yadapūrvameva /
tatkalpanādbhavati tanmayameva taddhi
tasmācciraṃ ca calatīti yadṛcchayaiva

ityārṣe śrīvāsiṣṭha० vā० de० mo० ni० u० a० vi० śa० svarganarakopalambhavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭyadhikaśatatamaḥ sargaḥ