Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.159

6.159.159

ekonaṣaṣṭayadhikaśatatamaḥ sargaḥ

6.159.1

agniruvāca /
vipaścicchreṣṭha bho sādho tvaṃ gacchābhimatāṃ diśam /
sthiraṃ bhūmaṇḍalaṃ bhūyaḥ prakṛtavyavahāravat

6.159.2

yajñaṃ yaṣṭuṃ prajaughasya śakraḥ śatatamaṃ divi /
tatrāhūto'smi mantreṇa gacchāmi gatikovida

6.159.3

bhāsa uvāca /
ityuktvā bhagavānagnistatraivāntaradhīyata /
gagane nirmale yāti analo vaidyuto yathā

6.159.4

tathāhamapi cittena prāktanāṃśca svayaṃ vahan /
punaḥ svakarma nirṇetuṃ bhramanavyomani saṃsthitaḥ

6.159.5

bhūyo'pi dṛṣṭavānasmi jagantyagaṇitāni khe /
nānācāravicārāṇi nānāsaṃsthānavanti ca

6.159.6

kvacicchatramayāṅgāni ekībhūtāni bhūpate /
bhānti cetanti copanti hṛdayāni haranti ca

6.159.7

kvacinmṛnmayadehāni sarvabhūtāni rāghava /
bhānti cetanti copanti parvatapratimāni ca

6.159.8

kvaciddārumayāṅgāni bhānti bhūtāni kutracit /
kvacitpāṣāṇadehāni santi bhūtāni bhūriśaḥ

6.159.9

kvacidājīvamekatra sthitānyupaladehavat /
vāṃgmātravyavahārāṇi bhūtānyālokitāni khe

6.159.10

ityahaṃ suciraṃ kālaṃ paśyannaśyanmanastayā /
avidyāntamapaśyaṃśca tatrodvigno'bhavaṃ dṛśām

6.159.11

tapaḥ kartuṃ samudyuktaḥ kasmiṃścinmokṣasiddhaye /
prāhendro mama caivedaṃ mṛgayonyantaraṃ hi khe

6.159.12

pravṛttaḥ svargasaṃmohe pūrvābhyāsavaśīkṛtaḥ /
mandārakānane tatra bhramato vai mamāmbare

6.159.13

tenetyukte mayā proktaṃ deva khinno'smi saṃsṛteḥ /
mucyeyaṃ śīghramityuktaṃ śrutvovāca tato mama

6.159.14

viśuddhātmā tvarūpo'hamiti caiva hutāśanāt /
varaṃ gṛhāṇetyukte sa tato'nyaṃ yācito mayā

6.159.15

indra uvāca /
taveyaṃ mṛgayonyantaściraṃ saṃsarate citiḥ /
avaśyaṃ bhavitavyo'rtha iti dṛṣṭo mayā tava

6.159.16

mṛgo bhūtvā mahāpuṇyāṃ tāṃ sabhāṃ samavāptavān /
yasyāṃ tadahataṃ jñānaṃ maduktaṃ bodhameṣyati

6.159.17

tadevaṃ tatra hariṇo bhavārtastvaṃ bhavāvanau /
ātmodantamidaṃ vandhyaṃ sakalaṃ saṃsmariṣyasi

6.159.18

svapnabhramamivāśeṣasaṃkalparacitopamam /
paralokānubhūtārthakathāyātārthasaṃnibham

6.159.19

yadā tu mṛgatonmuktaḥ puruṣastvaṃ bhaviṣyasi /
jñānāgnidagdhadehānte tadā hṛtsthaṃ sphuriṣyati

6.159.20

tena tāṃ tvamavidyākhyāṃ bhrāntiṃ tyaktvā ciraṃ sthitām /
bhaviṣyasi vinirvāṇo gataspanda ivānilaḥ

6.159.21

ityukte tena devena tadaiva pratibhodabhūt /
mamāyaṃ hariṇo'smīti vane'sminniti niścitā

6.159.22

tataḥ prabhṛti saṃpannastatraivāntarakoṇake /
hariṇo'haṃ girivare tṛṇadūrvāṅkurāśanaḥ

6.159.23

tataḥ sīmāntasāmantamāgataṃ mṛgayārthinam /
dṛṣṭvāhamekadā bhītaḥ palāyanaparo'bhavam

6.159.24

tatastena samākramya gṛhaṃ nītvā dinatrayam /
saṃsthāpya tava līlārthamihānīto raghūdvaha

6.159.25

eṣa te kathitaḥ sarvaṃ ātmodanto mayānagha /
saṃsāramāyāpratimo nānāścaryarasānvitaḥ

6.159.26

avidyaivamananteyaṃ śākhāprasaraśālinī /
ātmajñānādṛte naiva kenacinnāma śāmyati

6.159.27

śrīvālmīkiruvāca /
yadā vipaścidityuktvā tatra tūṣṇīṃ sthitaḥ kṣaṇāt /
samavocattadā rāmastamanindyamatistvidam

6.159.28

śrīrāma uvāca /
evaṃ paśyatyasaṃkalpo yo'nyasaṃkalpa ātmani /
mṛgaśceddṛśyatāṃ yātaḥ kathaṃ sarge vada prabho

6.159.29

vipaściduvāca /
mahāśavaṃ yatpatitaṃ yasmiñjagati bhūtale /
tāṃ bhuvaṃ pūrvamindreṇa yajñagarveṇa gacchatā

6.159.30

pādenābhihato vyomni durvāsā dhyānasaṃsthitaḥ /
gatāsurityavijñānāttenāsau kupito'śapat

6.159.31

śakra śakrāvanitalaṃ brahmāṇḍapratimaṃ śavam /
acireṇa mahāghoraṃ tava cūrṇīkariṣyati

6.159.32

māmimaṃ śavabuddhyā tvaṃ yadatikrāntavānataḥ /
śāpena mamatāṃ pṛthvīṃ śīghramāsādayiṣyasi

6.159.33

mṛgārthaṃ tena muninā tathā deveti sadyathā /
tattayā kathayā''yātaṃ sadaiva viṣayaṃ dṛśām

6.159.34

vastutastu na caikaṃ sanna dvitīyaṃ na cāpyasat /
sā tathā pratibhodeti kiṃ satkimathavāpyasat

6.159.35

anyacca rāghave māṃ tāṃ yuktiṃ tvamaparāṃ śrṛṇu /
etasminnayasaṃdarbhe susphuṭapratipattaye

6.159.36

yasminsarvaṃ yataḥ sarvaṃ yatsarvaṃ sarvataśca yat /
brahma tasminmahābhāga kiṃ na saṃbhavatīha hi

6.159.37

saṃkalpajātaṃ nānyonyaṃ milatītyupapadyate /
saṃkalpajātamanyonyaṃ milatītyupapadyate

6.159.38

saṃkalpajātamanyonyaṃ milatītyavagamyate /
sarvātmani hi yatraiva cchāyā tatraiva cātapaḥ

6.159.39

na saṃbhavati cettattatkathaṃ sarvātmatāmiyāt /
kasmātsaṃkalpanagaraṃ na mithaḥ śliṣyatīti sat

6.159.40

mithaśca śliṣyatītyevamapi satsarvarūpiṇi /
na tadasti na yatsatyaṃ na tadasti na yanmṛṣā

6.159.41

sarvatra sarvathā sarvaṃ sarvadā sarvarūpiṇi /
aho nu viṣamā māyā manomohavidhāyinī

6.159.42

vidhayaḥ pratiṣedhāśca yadekatra sthitiṃ gatāḥ /
īdṛśī brahmasattaiṣā yadevātmānamātmanā

6.159.43

tayā anādiḥ sādiścetyavidyetyanubhūyate /
na jñaptimātrakacanaṃ yadi syādbhuvanatrayam

6.159.44

tanmahākalpanaṣṭānāṃ sṛṣṭiḥ syātkathamañjasā /
kathamagneḥ kathaṃ vāyoḥ sattā bhūmeḥ kathaṃ bhavet

6.159.45

tasmātsvabhāvakacanamātrānnānyadṛte jagat /
śāstrāṇyanubhavo lokā āmahākalpavādinām

6.159.46

yeṣāṃ pramāṇaṃ no sarvaṃ praśastaistairalaṃ satām /
jñaptidṛṣṭyānayā sarvaṃ pramāṇībhavati kṣaṇāt

6.159.47

nānyayā tanu tenaivameva sāra vidurbudhāḥ /
śuddhā jñaptirbrahmasattā tvavidyāsmīti cetanāt

6.159.48

sphuratīyaṃ jagadrūpā vātaśrīḥ spandanādiva /
na kaścaneha mriyate jāyate na ca kaścana

6.159.49

mṛto'hamidamastīti pratibhaiva cidātmikā /
mṛtiratyantanāśaścettatsā nidrā sukhopamā

6.159.50

punardṛśyopalambhaścennanu jīvitameva tat /
tasmānnehāsti maraṇaṃ tannaivehāsti jīvitam

6.159.51

kasmiṃścinmātrakacane dvayaṃ vāpyasti naiva vā /
cetitaṃ dvayamapyasti nāsti dvayamacetitam

6.159.52

cetitaṃ caikamevāsti svastyanantamataścitaḥ /
cinmātravyatirekeṇa kiṃ nāma vada jīvanam

6.159.53

aduḥkhamakṣayatvāttadato duḥkhaṃ kva kasyacit /
vācyaṃ savācakaṃ sarvaṃ yatra cidvyomamātrakam

6.159.54

tadanyattadananyacca ke te tatraikatādvite /
āvartādi yathā toye śarīrādi tathā pare

6.159.55

tatsattāsaṃniveśātma kāraṇānanyakhātma ca /
cidbhānamātramavyagraṃ khamevāpratighaṃ jagat

6.159.56

āścaryaṃ sughanaṃ vyagraṃ dravyaṃ sapratighaṃ sthitam /
tathete bhūtibhūrnāsti vartamānānubhūtibhūḥ

6.159.57

tatra bhrāntyā piśāco'yaṃ bhāti khātmeti budhyatām /
yathaitatkhaṃ tathaitatkhametatkhamiti khaṃ sthitam

6.159.58

tatheto bhūrito bhūtamito'nyaditi khaṃ param /
yaiva cidbhā jagatsaiva naikatātra na ca dvitā

6.159.59

na ca pratighatā kācinna cāpratigharūpatā /
sarvamapratighaṃ dṛśyaṃ yathā bhūtārthadarśinaḥ

6.159.60

tajjñatātajjñate ceha na satī nāpyasatsthitī /
satye sadasatī caikaṃ kāṣṭhamaunamato'khilam

6.159.61

yaddṛśyaṃ brahmatānantaṃ tadeva paramaṃ padam /
ida sarvaṃ paraṃ brahmamātramityeva saṃsthitam

6.159.62

evaṃ nāmaiṣa ciddhātuḥ kacatyevaṃ yadātmani /
yasyedaṃ kacanaṃ vyomno rūpamapratighaṃ jagat

6.159.63

sargādyā mṛtajīvānāṃ sarvatraivāṅguleṅgule /
asaṃkhyāḥ santyasaṃkhyānāmadṛśyāpratighāmithaḥ

6.159.64

anyonyaṃ siddhalokāste svaṃ yatra prāpya saṃgatāḥ /
parasparaṃ na paśyanti mithaḥ protā api sthitāḥ

6.159.65

bhavatyākāśa evaiṣā dṛśyaśrīrgaganātmikā /
ananyadṛṣṭā cidrūpā svapnavatsvātmadraṣṭṛkā

6.159.66

eṣā hi saṃparijñātā tiṣṭhatyapi yathāsthitam /
bhāmātrarūpanirvāṇā niśāntā'pratibhākṛtiḥ

6.159.67

śāntāśeṣaviśeṣātma yathāsthitamavasthitam /
sadasadvā jagajjālaṃ parijñānena śāmyati

6.159.68

yathābdhijalabindūnāṃ kṣaṇaviśleṣasaṃgamam /
cidaṇūnāṃ tathā brahma vāridhau sphuratāṃ mithaḥ

6.159.69

svapnavadbhāti sargaśrīḥ sargādau cinnabhomayī /
ataḥ sarvamidaṃ brahma śāntamityupapadyate

6.159.70

dṛṣṭānyanantavibhavāni mayā jaganti
bhuktāni kāryapariṇāmavijṛmbhitāni /
bhrāntā diśo daśa bahūni yugāni yāva-
jjñānādṛte kṣayamupaiti na dṛśyadoṣaḥ

6.159.159

i० vā० mahārāmāyaṇe vā० de० mo० ni० u० avi० viśa śa० vipaścitsaṃsārabhramavarṇanaṃ nāmaikonaṣaṣṭyadhikaśatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc