Yoga Vasistha · Chapter 6.148

aṣṭacatvāriṃśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ

vyādha uvāca /
evaṃ cettanmuniśreṣṭha satyatāsatyatā katham /
sthitaḥ svapnadṛśā caiṣa sumahānsaṃśayo mama

muniruvāca /
deśakālakriyādravyairyā saṃvinniścitoditā /
kākatālīyavadbhāti sā satyasvapnanāmikā

maṇimantrauṣadhidravyaiḥ kvacidavyabhicāriṇī /
kvacitsavyabhicārā citsatyasvapnābhidhā smṛtā

satyasvapnasthitirlokeṣvīdṛgrūpā yadā sthitā /
tadaiṣā kākatālīyanyāyādanyā na labhyate

yaṃ yaṃ niścayamādatte saṃvitsvadṛḍhaniścayā /
tathā tathā bhavatyeṣā phalayuktasvabhāvataḥ

tameva niścayaṃ tvasyā anyaḥ pratinihanti cet /
tatrāsau niścayaḥ prauḍhaḥ sa kathaṃ lakṣyabhāgbhavet

na bahirnāntare santi padārthāḥ kecana kvacit /
saṃvidekā jagadrūpairyathecchati tathā sthitā

svapno'yaṃ satya ityantarniścayena tathoditā /
tathaivāśu bhavatyeṣā saṃśayātsaṃśayaṃ vrajet

anyato'pi phalaṃ prāptaṃ svapnasatyatvakalpanāt /
svapnena sūcitamidaṃ phalamityeva vettyayam

sarva eva nijayā jagattraye
saṃvidātiśayitā dṛḍhā api /
kālato vyabhicaranti deśato
yatnataśca cirato'cireṇa vā

sargādāveva cidvyoma bhānamapratighaṃ jagat /
vastusattāṃ cidevāto yatheṣṭaṃ tanute tanuḥ

cinmātraṃ varjayitvaikaṃ brahmānyatsarvadākhilam /
viddhi satyamasatyaṃ ca niyatāniyataṃ sthitam

yasmādbrahmaiva sarvātma sadekameva netarat /
tasmātkiṃ nāma tatsatyaṃ kimasatyaṃ ca vā bhavet

ataḥ svapnaḥ kvacitsatyaḥ kvaciccāsatya eva vā /
abuddhānāṃ prabuddhānāṃ nāsadrūpo na sanmayaḥ

saṃvidbhrāntiriyaṃ bhāti jagannāmnī svarūpiṇī /
svayaṃ ca bhrāntirasmītivādinī kātra niścitā

citireva cirāyedaṃ cittaṃ cimacimāyate /
yadātmanyeva salilaṃ dravavattadidaṃ jagat

yathā svapnaṃ samālokya suṣuptamanubhūyate /
tathā jāgratsamālokya nidrā samanubhūyate

atastvaṃ jāgradevedaṃ svapnaṃ viddhi mahāmate /
svapnaṃ ca viddhi jāgrattvamekametadajaṃ dvayam

vyomaivācetyacinmātrabhānamekamidaṃ tatam /
jāgratsvapnasuṣuptyākhyāḥ paryāyaracanā iha

neha nāmāsti niyatirna cāniyatirasti ca /
niyatyaniyatī brūhi kīdṛśe svapnasaṃvidi

yāvadbhānaṃ kila svapne tāvatsaiva niyantraṇā /
sa eva saṃvidbhānasya kuryānniyamanaṃ muniḥ

svacchandaṃ vātalekhāyāḥ sphurantyāḥ saṃvidastathā /
akāraṇakamevāṅga niyatiḥ keva kīdṛśī

athākārādi yannāma kalpyate kāraṇaṃ vidaḥ /
tadakāraṇakaṃ sargaḥ syādananyanna vai citeḥ

etāvatyeva niyatiratra yannāma yadyathā /
yāvatprasphuritaṃ bhānaṃ tattathā na tadanyathā

kadācitsatyatā svapne kadāciccāpyasatyatā /
abhāvānniyatereva kākatālīyameva tat

yatsvenaivātmanā bhāti maṇimantrauṣadhātmanā /
yannāma niyataṃ tattu jāgratyapi hi dṛśyate

jāgratsvapnaśca cidbhānamātramevānyatātra kā /
jāgrati svapnanagare vedanātsadṛśātmakam

jāgranna saṃbhavatyeva yajjāgraditi śabditam /
svapna eva jagadrūpaṃ nirnidrasyaiva cātmanaḥ

svapno vā nāma nāstyeva yaḥ svapna iva śabditaḥ /
suptāsuptaikarūpasya brahmaṇo bodharūpatā

jāgratsvapnādayo vaite na kecana kadācana /
dṛśyaṃ paśyati sattāśu mṛtibhrānteranantaram

yathānavarataṃ kālamanantaṃ sīkarormayaḥ /
ta evānyavadabhrāśāvadananyāḥ sphurantyalam

tathānanye pare sargāḥ sphurantyasphuritā api /
śilākośāntalekhāvajjāgratsvāpādi tatra kim

jāgratsvapnasuṣuptaturyakavapuḥ sākāratāvarjitaṃ
sarvākāramapi vyatītakalanaṃ sargaṃ śarīraṃ dadhat /
vyāptaṃ cidvapuṣā tathāpi suṣiraṃ śūnyena dṛśyātmanā
cinmātraṃ khamidaṃ manāgapi nabhomātrānna bhinnaṃ punaḥ
sākāśānilavahnivāridharaṇīlokāntarāmbhodharaṃ
sargādāvapi kāraṇānanubhavāccittātmakaṃ kevalam /
nāmnā varjitameva bodhavapuṣā saṃyuktamevāntataḥ
śuddhaṃ vedanamātrameva sakalaṃ dṛśyaṃ na vastvantaram

ityārṣe śrīvā० vālmī० de० mo० nirvā० u० avi० vi० śa० svapnanirṇayo nāmāṣṭacatvāriṃśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ