Yoga Vasistha · Chapter 6.146

ṣaṭcatvāriṃśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ

vyādha uvāca /
anantaraṃ muniśreṣṭha tasminhṛdi tadojasi /
sthitasya tava kiṃ vṛttaṃ nāmato bhrāntirūpiṇi

muniruvāca /
anantaraṃ tadā tatra śrṛṇu kiṃvṛttamaṅga me /
tejodhātuniṣaṇṇasya tajjīvāvalitākṛteḥ

tasmiṃstadā vartamāne ghore kalpāntasaṃbhrame /
tṛṇavatprauḍhaśailendre vahati pralayānile

girivṛṣṭirjhaṭityeva kuto'pi samupāyayau /
uhyamānavanābhogaśikharagrāmapattanā //
tasyāntastatra saṃprāptaṃ tadā pariṇataṃ yadā /
tadā tadeva sūkṣmo'hamapaśyaṃ śailavarṣaṇam

tenānnalavaśailoccapūreṇa pratipiṇḍitaḥ /
suṣuptamandhatāmiśramahamanvabhavaṃ ghanam

atha kaṃcittadā kālamanubhūya suṣuptatām /
tadā padmākara iva śanairbodhonmukho'bhavam

yathā dṛṣṭiścirāddhvānte bhāti cakrakarūpiṇī /
suṣuptameva tatrāsīttathā svapnatvamāgatam

tathā suṣuptaviśrānteḥ svapne nidrāmahaṃ viśam /
apaśyaṃ dṛśyamojo'ntaḥ svamūrmitvamivārṇavaḥ

saṃvitkośātmakaṃ dṛśyaṃ tattathā māmupāgatam /
aspandasyānilasyāntarananyatspandanaṃ yathā

agnyādau ca yathoṣṇatvaṃ jalādau dravatā yathā /
marīcādau yathā taikṣṇyaṃ cidvyomnaśca jagattathā

citsvabhāvaikarūpatvājjagaddṛśyaṃ tadātatam /
tatsuṣuptātmano dṛśyātprasūtaṃ bālaputravat

vyādha uvāca /
tatsuṣuptātmano dṛśyāditi tadvyapadeśataḥ /
suṣuptadṛśyaṃ kiṃ vakṣi vada me vadatāṃ vara

tatsuṣuptātmano dṛśyāttvatsuṣuptātmano'pi ca /
kimanyajjāyate janyamathavānyasuṣuptatā

muniruvāca /
jāyate bhāti kacati ghaṭādi jagadādi ca /
iti dvaitopataptānāṃ pralāpaḥ kalpanātmakaḥ

jātaśabdo hi sanmātraparyāyaḥ śrūyatāṃ katham /
prādurbhāve janistūktaḥ prādurbhāvasya bhūrvapuḥ

sattārtha eva bhūḥ proktastasmātsaṃjātamucyate /
sargato jāta ityukte sansarga iti śabditam

budhānāmasmadādīnāṃ na kiṃcinnāma jāyate /
na ca naśyati vā kiṃcitsarvaṃ śāntamajaṃ ca sat

sarvasattātmakaṃ brahma sarvasattātmakaṃ jagat /
vidhayaḥ pratiṣedhāśca vada tatra laganti ke

yā nāma śaktiḥ kācitsā tatraivāsti ca nāsti ca
yasmāttadātma tadbrahma tathaivātma tadātmakam

jāgratsvapnasuṣuptādiparamārthavidāṃ vidām /
na vidyate kiṃcidapi yathāsthitamavasthitam

svapnasaṃkalpapurayornāstyapyanubhavasthayoḥ /
manāgapi yathā rūpaṃ sargādau jagatastathā

draṣṭāsyāḥ svapnadṛṣṭestu jīvaḥ saṃbhavatīha hi /
cidacetyā tu sargādau bhātyacchā gaganādapi

neha draṣṭāsti no bhoktā sarvamastīha tādṛśam /
yanna kiṃcicca kiṃcicca maunamevātivāgapi

sargādau kāraṇābhāvādyadyathā kacitaṃ citau /
tattathāste ciraṃ rūpaṃ svapnasaṃkalpapūryathā

tathāsmāccetanāddvaitādbibheti na bibheti vā /
aṅgasaṃsthādyathā citrātsvarūpātpuruṣaḥ svayam

anādimadhyāntamanantameka-
matyacchamevātivikāri nānā /
yathāsthitaṃ bhāsvaramapyaśānta-
midaṃ samastaṃ pariśāntameva

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārā० vā० de० mo० nirvā० u० a० vi० śa० suṣuptavicāro nāma ṣaṭcatvāriṃśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ