Yoga Vasistha · Chapter 6.138

aṣṭatriṃśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ

tāpasa uvāca /
gantumevaṃ vicāryāhaṃ tatastatsaṃvidaikatām /
pravṛttaścauttamābjena saurabheṇeva saurabham

yāvattaccetanaṃ tasya tamojodhātumatyajam /
pravṛttaṃ bāhyasaṃvittau samastendriyasaṃvidā

saṃvidaṃ saṃvidā gṛhṇaṃstānbāhye'ntarapi kṣaṇāt /
ahaṃ prasṛtavāṃstatra tailabindurivāmbhasi

tatsaṃvidi tathaivātha yāvatpariṇamāmyaham /
bhuvanaṃ dṛṣṭavāṃstāvatsarvaṃ dviguṇitaṃ sthitam //
diśo dviguṇatāṃ yātāstapatastapanāvubhau /
bhūmaṇḍale dve saṃpanne dve vai dyāvau samutthite

vadanapratibimbe dve darpaṇapratibimbite /
yathā bhātastathā bhāte miśrite te jagaccitam

tailavadbhāti kośasthaṃ yaccetanatiladvaye /
tasmiñjagaddvayaṃ tattattathā bhāti vimiśritam

saṃviddvitayakośasthe miśrite apyamiśrite /
te ubhe jagatī bhāte same kṣīrajale yathā

nimeṣāddṛṣṭamātreṇa sā tatsaṃvinmayā tataḥ /
sakalaivātmatāṃ nītā parimityeva saṃvidā

ṛturṛtvantareṇeva saritevālpikā sarit /
vātenāmodalekheva dhūmalekheva vārmucā

ekatvenāśu saṃvitteryayau me jagadekatām /
durdṛṣṭerdvivapuścandraḥ sudṛṣṭerekatāmiva

tato me taccitisthasya svaṃ vivekamanujjhataḥ /
alpībhūtaḥ svasaṃkalpastatsaṃkalpasthitiṃ gataḥ

taccittavṛttyaiva tato bāhyamālokayaṃstataḥ /
abhuñji taddinācāraṃ tattaddhṛdayamatyajan

tato yadṛcchayaivāsau śanairnidrākulo'bhavat /
padmaḥ sāyamivāpīya payo bhuktvānnamucchramaḥ

prasṛtaṃ dignikuñjeṣu rūpālokakriyākaram /
saṃjahāra bahiścittaṃ sāyamarko ruciṃ yathā

saha cittena tāstasya samastendriyavṛttayaḥ /
hṛtkośamaviśañchannāḥ kūrmasyevāṅgasaṃdhayaḥ

mudritā hṛdayākārāsta āsaṃścakṣurādayaḥ /
loṣṭarūpā mṛtāveva lipikarmārpitā iva

ahaṃ taccittavṛttyaiva sahasonnamya tatsthitaḥ /
taccittānuvidhāyitvāttattaddhṛdayamāviśam

saṃhṛtya bāhyānubhavamantareva tadojasi /
kṣaṇamanvabhavaṃ śūnyaṃ suṣuptaṃ talpakomale

klamānnapānabahulairnibiḍāsvapi nāḍiṣu /
suṣirāsveva vā vāyurna niryātyeva yāti ca

yadā tadātmakātmaikaparo hṛdi sahasthitam /
apradhānīkarotyetaccittaṃ svārthasvabhāvataḥ

svārthamātro'dya tasyāntaḥ parakṛtyaṃ na kasyacit /
kacati svārthasattāyāmetadeva vapuryataḥ

śrīrāma uvāca /
manaḥ prāṇavaśādeva manute kiṃ mahāmune /
svarūpaṃ manaso nāsti tasmāttatkevalaṃ ca kim

śrīvasiṣṭha uvāca /
deha eveha nāstyeva svānubhūto'pyayaṃ nijaḥ /
manasaḥ kalpanātmedaṃ vapuḥ svapne giriryathā

taccittamapi nāstyeva cetyārthābhāvayogataḥ /
sargādau kāraṇābhāvāddṛśyānutpattihetutaḥ

ataḥ sarvamidaṃ brahma tacca sarvātmakaṃ yadā /
tadā viśvamidaṃ viṣvagastyeva ca yathāsthitam

asti cittādi dehādi tadbrahmaiva ca tadvidām /
yādṛktattadvidāmetadasmākaṃ viṣaye na tat

yathedaṃ trijagadbrahma yatheti vividhātmakam /
atremaṃ rājaputra tvaṃ varṇyamānaṃ kramaṃ śrṛṇu

asti cinmātramamalamanantākāśarūpi yat /
sarvadā sarvarūpātma na jaganna ca dṛśyatā

sarvavittvāttu tenedaṃ manastvaṃ cetitaṃ svataḥ /
rūpamatyajatā śuddhaṃ buddhamādhivivarjitam

manasā kalpitaṃ tena yadvai saraṇamātmanaḥ /
tadetatprāṇapavanaṃ viddhi vedyavidāṃ vara

prāṇataiṣā yathā tena kalpitevānubhūyate /
tathaivendriyadehādi dikkālakalanādi ca

iti viśvamidaṃ viṣvak cittamātramakhaṇḍitam /
cittaṃ tu citparaṃ brahma tasmādbrahmedamātatam

anākāramanādyantamanābhāsamanāmayam /
śāntaṃ cinmātrasanmātraṃ brahmaivedaṃ jagadvapuḥ

sarvaśakti paraṃ brahma manaḥśaktyā yathā sthitam /
yatra tatra tathā rūpaṃ svamevānubhavatyalam

saṃkalpātma mano brahma saṃkalpayati yadyathā /
tattathaivānubhavati siddhamābālamīdṛśam

prāṇīkṛtaḥ svayamayaṃ nanu cetasātmā
dehīkṛtastribhuvanīkṛta eva nādyaḥ /
dehīkṛtaḥ khavapureva girīkṛtaśca
svapneṣu kalpitapurīṣvanubhūtametat

ityārṣe śrīvā० vā० de० mo० ni० u० avi० vi० cittasarvātmakatāpratipādanaṃ nāmāṣṭatriṃśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ