Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.137

6.137.137

saptatriṃśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ

6.137.1

vyādha uvāca /
evaṃ cettanmune brūhi kīdṛgduḥkhaparikṣaye /
na karkaśo na ca mṛdurvyavahārakramo bhavet

6.137.2

muniruvāca /
idānīmeva saṃtyajya dhanuṣā saha sāyakān /
maunamācāramāśritya śāntaduḥkhamihoṣyatām

6.137.3

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti saṃbodhitastena parityajya dhanuḥśarān /
āsīnmunisamācārastatraivāyācitāśanaḥ

6.137.4

viveśa manasā maunī tataḥ śāstravivekitām /
dinaireva yathā puṣpamāmodena narāśayam

6.137.5

apṛcchanmuniśārdūlaṃ kadācittamarindama /
bhagavandṛśyate svapnaḥ kathamantarbahiḥ sthitaḥ

6.137.6

muniruvāca / /
mamāpi sādho prathamameṣa eva vivekinaḥ / /
purā citte vitarko'bhūtkuto'pyabhramivāmbare

6.137.7

tata etaddidṛkṣārthamahamabhyastadhāraṇaḥ /
baddhapadmāsanastasyāṃ saṃvidyevābhavaṃ sthiraḥ

6.137.8

tatrastho dūravikṣiptaṃ tayaivāhṛtavānaham /
cetaḥ svahṛdayaṃ sāyaṃ ruceva ravirātapam

6.137.9

vedaneraṇayā prāṇastataścittānvito mayā /
śarīrādrecito bāhye saurabhaṃ kusumādiva

6.137.10

vyomasthacittavalitaḥ sa prāṇapavano mayā /
agrasthasya mukhāgrasthe jantoḥ prāṇe niyojitaḥ

6.137.11

yaḥ prāṇavalitaḥ prāṇastena nīto hṛdantaram /
svehayā svaṃ svakaḥ sarpaḥ karabheṇeva hiṃsitaḥ

6.137.12

tato'haṃ hṛdayaṃ tasya praviṣṭaḥ prāṇavājinā /
saṃkaṭasthaḥ svayā buddhyā tāvebānusarontaram

6.137.13

caradrasābhirbahvībhirnāḍībhirabhito vṛtam /
kulyābhiḥ sthūlatanvībhirbāhyadeśamivākhilam

6.137.14

parśukāpañjaraplīhayakṛdraktādiḍimbakaiḥ /
saṃkaṭaṃ jīvasadanaṃ bhāṇḍopaskaraṇairiva

6.137.15

sarvaiḥ śalaśalāyadbhiruṣṇairavayavairvṛtam /
nidāghatāpasaṃtaptairūrmijālairivārṇavam

6.137.16

navaṃ navaṃ bahiḥśaityaṃ nāsāgrāccetanātmakam /
jīvanāyāniśaṃ ceto vātonnītamanāratam

6.137.17

raktakuṭṭarasaśleṣmavasāniḥsrāvapicchilam /
ghanāndhakāramuṣṇaṃ ca saṃkaṭaṃ narakopamam

6.137.18

udayāvayavāśleṣaspaṣṭāspaṣṭamarudrataiḥ /
sthityantānāṃ tu vaiṣamyādāgāmigadasūcakam

6.137.19

daratsarabhasacchidrāvātavātena śabditam /
padmanālapraṇālāntarjvaladarṇavavāḍavam

6.137.20

milatpadārthanīrandhraṃ sitamacchaṃ savāyubhiḥ /
kvacitsaumyaṃ kvacitkṣubdhaṃ corairiva puraṃ niśi

6.137.21

rasanādaparairnāḍīmārgavidyādharādhvagaiḥ /
saṃcaradbhirvṛtaṃ vātairākārārdhārdhagītibhiḥ

6.137.22

tadahaṃ hṛdayaṃ jantorāviśaṃ viṣamāntaram /
naro'vayavasaṃbādhaṃ naravṛndamivādhikaḥ

6.137.23

anantaramahaṃ prāptastejodhātuṃ hṛdantare /
dūrasthamiva yatnena rātrāvindumivārkaruk

6.137.24

yasmāttribhuvanādarśo dīpastrailokyavastuṣu /
sattā sarvapadārthānāṃ jīvastatrāvatiṣṭhate

6.137.25

kāye sarvagato jīvaḥ svāmodaḥ kusume yathā /
tathāpyojasi kiñjalkairmukhe śaityaṃ vivasvatā

6.137.26

tajjīvādhāramojastu praviṣṭo'hamalakṣitam /
rakṣitaṃ paritaḥ prāṇairvātaiḥ pracchādanaṃ yathā

6.137.27

tato'ñjaḥ saṃpraviṣṭo'hamāmoda iva mārutam /
uṣṇāṃśuriva śītāṃśuṃ mṛtpātramiva vā payaḥ

6.137.28

dvitīyendvaṃśusaṃkāśe śuklābhralavapelave /
navanītaguḍaprakhye kṣīrabudbudasundare

6.137.29

tatra paśyāmyahaṃ tiṣṭhanpraveśavyagrayojjhitaḥ /
svaujasīva vasansvapna iva viśvamakhaṇḍitam

6.137.30

sārkaṃ saparvataṃ sābdhi sasurāsuramānavam /
sapattanavanābhogaṃ salokāntaradiṅmukham

6.137.31

sadvīpasāgarāmbhodhi sakālakaraṇakramam /
sakalpakṣaṇasarvartu sahasthāvarajaṃgamam

6.137.32

tatsvapnadarśanaṃ tatra sthirameva samaṃ sthitam /
vasāmyatyeva nidrānte nidrā'nte nāgatā yataḥ

6.137.34

anidra eva kiṃ svapnaṃ paśyāmīti mayā tataḥ /
paricintayatā jñātamidaṃ vyādha vibodhinā //
nanu nāmāsya ciddhātoḥ svarūpamidamaiśvaram /
svaṃ yadvyapadiśatyeṣa jagannāmnāmbarātmakam

6.137.35

ciddhāturyatra yatrāste tatra tatra nijaṃ vapuḥ /
paśyatyeṣa jagadrūpaṃ vyomatāmeva cātyajat

6.137.36

aho tvadyedamājñātaṃ yaditthaṃ dṛśyate jagat /
tatkathyate svapna iti svacitkacanamātrakam

6.137.37

ciddhātoryatsvakacanaṃ tatkiṃcitsvapna ucyate /
kiṃcicca jāgradityuktaṃ jāgratsvapnau tu na dvidhā

6.137.38

svapnaḥ svapno jāgarāyāmeṣa svapne tu jāgarā /
svapnastu jāgaraiveti jāgaraiva sthitā dvidhā

6.137.39

cetanaṃ nāma puruṣaḥ sa mṛteṣu śateṣvapi /
śarīreṣu mahābuddhe kathaṃ kasya kadā mṛtaḥ

6.137.40

taccetanaṃ khamevāsti sthitaṃ taddehavatkacat /
anantamavibhāgātma pratighāpratighātmakam

6.137.41

svabhāvasyāpratighasya nityānantoditātmanaḥ /
paramāṇościdākhyasya majjā jagaditi smṛtaḥ

6.137.42

cidvyomna udare bhānti samastānubhavāṇavaḥ /
tathā yathāvayavino vicitrāvayavāṇavaḥ

6.137.43

nivṛtto bāhyato jīvo jīvādhāre hṛdi sthitaḥ /
rūpaṃ svaṃ svapnasargo'yamiti vetti cidākacān

6.137.44

bāhyonmukhaṃ bahirjāgracchabditaṃ kacitaṃ svakam /
rūpaṃ paśyati jīvo'yamantasthaṃ svapna ityapi

6.137.45

dyauḥ kṣamā vāyurākāśaṃ parvatāḥ sarito diśaḥ /
prasṛto jīva ityantarbahiścaikātmakaḥ sthitaḥ

6.137.46

arko'rkabimbasaṃstho'pi yathehāpi sthitastviṣā /
tathā jīvo jagadrūpo bahirantaśca saṃsthitaḥ

6.137.47

antaḥsvapno bahirjāgradahameveti vetti cet /
cidātmako yathābhūtaṃ mucyate tadavāsanaḥ

6.137.48

acchedyo'yamadāhyo'yamapi jīvo'nyathā vadan /
dvaitasaṃkalpayakṣeṇa muhyatyeva śiśuryathā

6.137.49

antarmukho'ntarātmānaṃ bahiḥ paśyanbahirmukhaḥ /
āste jīvo jagadrūpaṃ yatsvante svapnajāgratī

6.137.50

iti cintayataḥ kiṃ syātsuṣuptamiti me matiḥ /
jātā tena suṣuptāṃśamanveṣṭumahamudyataḥ

6.137.51

yāvatkiṃ dṛśyadṛṣṭyāntastūṣṇīṃ tiṣṭhāmyahaṃ ciram /
niścitta iti saṃvittiḥ śamā nānyatsuṣuptakam

6.137.52

nakhakeśādi dehe'sminviditāviditaṃ yathā /
na jaḍaṃ ca jaḍaṃ caiva suṣuptaṃ cetanātmani

6.137.53

saṃvittyā kiṃ śramārto'smi śāntamāsevi mānasam /
ityekapariṇāmatvānnānyadasti suṣuptakam

6.137.54

etannidrāghanaṃ jāgratyapi saṃbhavati svataḥ /
na kiṃciccintayāmyāse śānta ityekarūpakam

6.137.55

eṣāvasthā yadā yāti ghanatā mucyate tadā /
nidrāśabdena tanvī tu svaśabdena kathyate

6.137.56

suṣuptamiti niścitya turīyānveṣaṇāmaham /
pravṛttaḥ kartumudyukto yuktaḥ paramayā dhiyā

6.137.57

yāvadrūpaṃ turīyasya kiṃcanāpi na labhyate /
samyagbodhādṛte śuddhātprakāśastamaso yathā

6.137.58

yathāsthitamidaṃ viśvaṃ samyagbodhādvilīyate /
yathāsthitaṃ ca bhavati na ca kiṃcidvilīyate

6.137.59

ataḥ svapno jāgarā ca suṣuptaṃ ca turīyake /
sayathāsthitamastīdaṃ nūnaṃ nāsti ca kiṃcana

6.137.60

kāraṇājjagadutpannaṃ na brahmetthamavasthitam /
jagattayā śāntamajaṃ bodha ityeva turyatā

6.137.61

asaṃbhavātsaṃbhavakāraṇānāṃ
na jāyate kiṃcana nāma sargaḥ /
ciccetanenaiva hi sargasaṃvit
svayaṃ gṛhītā dravatāmbuneva

6.137.137

ityārṣe śrīvā० vā० de० mo० nirvā० u० avi० vi० jāgratsvapnasuṣuptaturīyavarṇanaṃ nāma saptatriṃśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc