Yoga Vasistha · Chapter 6.130

śrīvālmīkiruvāca /
atha rāma uvācāsya mune kena vipaścitaḥ /
syādupāyena duḥkhāntaḥ prāktanātmodayāditi

śrīvasiṣṭha uvāca /
yenaivābhyuditā yasya tasya tena vinā gatiḥ /
na śobhate na sukhadā na hitāya na satphalā //
vipaścito'gniḥ śaraṇaṃ tatpraveśādayaṃ mṛgaḥ /
pūrvarūpamavāpnoti nirmalaṃ kanakaṃ yathā

karomyetadahaṃ sarvaṃ dṛśyatāṃ darśayāmi vaḥ /
agnipraveśaṃ hariṇaḥ karotyeṣo'dhunā puraḥ

śrīvālmīkiruvāca /
ityuktvā sa munistatra vasiṣṭhaḥ śreṣṭhaceṣṭitaḥ /
upaspṛśya yathānyāyaṃ svakamaṇḍaluvāriṇā

dadhyāvanindhanaṃ vahniṃ jvālāpuñjamayātmakam /
taddhyānena sabhāmadhyājjvālājālaṃ samudyayau

aṅgārarahitākāramindhanena vivarjitam /
svacchaṃ dhamadhamāyantamadhūmamapakajjalam

mugdhamugdhakacatkānti hemamandirasundaram /
utphullakiṃśukākāraṃ saṃdhyāmbudavadutthitam

dūrāpasṛtasabhyaṃ tajjvālājālaṃ vilokayan /
mṛgaḥ prāgbhaktibhāvena prollalāsa vilokitaiḥ

taṃ samālokayanvahniṃ vivikṣuḥ kṣīṇaduṣkṛtaḥ /
paścādupasasārāśu dūraṃ siṃha ivotpatan

etasminnantare dhyāne vicārya munipuṅgavaḥ /
mṛgaṃ vilokitaiḥ kṣīṇapāpaṃ kurvannuvāca ha

saṃsmṛtya prāktanīṃ bhaktiṃ bhagavanhavyavāhana /
kuru kāruṇyataḥ kāntaṃ mṛgamenaṃ vipaścitam

vadatyevaṃ munau dūrāddhāvitvā nṛpasaṃsadi /
mṛgo'gniṃ veganirmuktaḥ śaro lakṣyamivāviśat

jvālājālaṃ praviṣṭo'sāvādarśa iva bimbitaḥ /
saṃdhyābhra iva viśrānto dṛṣṭaḥ spaṣṭaśarīrakaḥ

sa paśyatsveva sabhyeṣu mṛgo'tha naratāmagāt /
jvālodare nabhasyabhralavo rūpāntaraṃ yathā

adṛśyatātha jvālāyāmantaḥkanakakāntimān /
puruṣaḥ pāvanākāraḥ kāntāvayavasundaraḥ

arkabimba ivādityaścandrabimba ivoḍupaḥ /
mahāmbhasīva varuṇaḥ saṃdhyābhra iva vā śaśī

cakṣuḥkanīnikākośe mukure salile maṇau /
pratibimba ivārkābho bhaktinādhārapāvakaḥ

anantaraṃ sabhāmadhyādvātairdīpa ivāhataḥ /
jvālājālaṃ yayau kvāpi saṃdhyāmbuda ivāmbarāt

kuṭīkuḍyeṣu bhagneṣu pratibimba ivāmaraḥ /
atiṣṭhatpuruṣastatra paṭānnaṭa ivodgataḥ

akṣamālādharaḥ śānto hemayajñopavītavān /
agniśaucāmbaracchannaḥ sadyaścandra ivoditaḥ

aho bhā iti sabhyoktyā tasya veṣasya bhāsanāt /
bhāsvāniva viśālābho bhāsa ityeṣa śabditaḥ

asau mūrta ivābhāso bhāsanāmnā bhaviṣyati /
sabhāsthaiḥ kaiścidityuktaṃ tena bhāsaḥ sa ucyate

athopaviśya tatraiva sa bhāso dhyānasaṃsthitaḥ /
ātmodantamaśeṣeṇa sasmāra prāktanaṃ tanau

sabhāloke gataspande smayenātmani tiṣṭhati /
bhāso muhūrtamātreṇa dṛṣṭvā svodantamakṣatam

āyayau pūrvajanmabhyo dhyānālokādvyabudhyata /
sabhāmālokayāmāsa samutthāya yathākramam

sa cāgatya vasiṣṭhāya praṇāmamakaronmudā /
jñānārkaprāṇada brahmannamaste'stvityudāharat

tamuvāca vasiṣṭho'pi hastena śirasi spṛśan /
adya te sucirādrājannavidyāyāḥ kṣayo'stviti

rāmaṃ jayeti jalpantaṃ nataṃ daśaratho'tha tam /
āsanātkiṃciduttiṣṭhansamuvāca hasanniva

daśaratha uvāca /
svāgataṃ te'stu bho rājannidamāsanamāsyatām /
anekabhavasaṃbhārabhrānta viśramyatāmiha

śrīvālmīkiruvāca /
vadatyevaṃ daśarathe vipaścidbhāsanāmabhṛt /
viveśa viṣṭare viśvāmitrādīnpraṇamanmunīn

daśaratha uvāca /
aho bata ciraṃ kālamālāneneva dantinā /
vanyenāvidyayā duḥkhamanubhūtaṃ vipaścitā

asamyagbodhadurdṛṣṭeraho nu viṣamā gatiḥ /
vyomnyeva darśayatyeṣā sargāḍambarasaṃbhramam

kiyantyāścaryametāni jaganti vitatātmani /
saṃtatāni ciraṃ tāni vibhrāntāni vipaścitā

vyomātmano'pi mahimāyamaho nu kīdṛgasya svabhāvavibhavasya cidātmavṛtteḥ /
yaḥ śūnya eva paramātmaghane'mbare'ntarevaṃvidhāni vividhāni jaganti bhānti

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahā० vālmīkīye de० mo० nirvāṇa० u० a० vi० mṛgavahnipraveśo nāma triṃśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ