યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.130

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
અથ રામ ઉવાચાસ્ય મુને કેન વિપશ્ચિતઃ ।
સ્યાદુપાયેન દુઃખાન્તઃ પ્રાક્તનાત્મોદયાદિતિ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
યેનૈવાભ્યુદિતા યસ્ય તસ્ય તેન વિના ગતિઃ ।
ન શોભતે ન સુખદા ન હિતાય ન સત્ફલા ॥
વિપશ્ચિતોઽગ્નિઃ શરણં તત્પ્રવેશાદયં મૃગઃ ।
પૂર્વરૂપમવાપ્નોતિ નિર્મલં કનકં યથા

કરોમ્યેતદહં સર્વં દૃશ્યતાં દર્શયામિ વઃ ।
અગ્નિપ્રવેશં હરિણઃ કરોત્યેષોઽધુના પુરઃ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા સ મુનિસ્તત્ર વસિષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠચેષ્ટિતઃ ।
ઉપસ્પૃશ્ય યથાન્યાયં સ્વકમણ્ડલુવારિણા

દધ્યાવનિન્ધનં વહ્નિં જ્વાલાપુઞ્જમયાત્મકમ્ ।
તદ્ધ્યાનેન સભામધ્યાજ્જ્વાલાજાલં સમુદ્યયૌ

અઙ્ગારરહિતાકારમિન્ધનેન વિવર્જિતમ્ ।
સ્વચ્છં ધમધમાયન્તમધૂમમપકજ્જલમ્

મુગ્ધમુગ્ધકચત્કાન્તિ હેમમન્દિરસુન્દરમ્ ।
ઉત્ફુલ્લકિંશુકાકારં સંધ્યામ્બુદવદુત્થિતમ્

દૂરાપસૃતસભ્યં તજ્જ્વાલાજાલં વિલોકયન્ ।
મૃગઃ પ્રાગ્ભક્તિભાવેન પ્રોલ્લલાસ વિલોકિતૈઃ

તં સમાલોકયન્વહ્નિં વિવિક્ષુઃ ક્ષીણદુષ્કૃતઃ ।
પશ્ચાદુપસસારાશુ દૂરં સિંહ ઇવોત્પતન્

એતસ્મિન્નન્તરે ધ્યાને વિચાર્ય મુનિપુઙ્ગવઃ ।
મૃગં વિલોકિતૈઃ ક્ષીણપાપં કુર્વન્નુવાચ હ

સંસ્મૃત્ય પ્રાક્તનીં ભક્તિં ભગવન્હવ્યવાહન ।
કુરુ કારુણ્યતઃ કાન્તં મૃગમેનં વિપશ્ચિતમ્

વદત્યેવં મુનૌ દૂરાદ્ધાવિત્વા નૃપસંસદિ ।
મૃગોઽગ્નિં વેગનિર્મુક્તઃ શરો લક્ષ્યમિવાવિશત્

જ્વાલાજાલં પ્રવિષ્ટોઽસાવાદર્શ ઇવ બિમ્બિતઃ ।
સંધ્યાભ્ર ઇવ વિશ્રાન્તો દૃષ્ટઃ સ્પષ્ટશરીરકઃ

સ પશ્યત્સ્વેવ સભ્યેષુ મૃગોઽથ નરતામગાત્ ।
જ્વાલોદરે નભસ્યભ્રલવો રૂપાન્તરં યથા

અદૃશ્યતાથ જ્વાલાયામન્તઃકનકકાન્તિમાન્ ।
પુરુષઃ પાવનાકારઃ કાન્તાવયવસુન્દરઃ

અર્કબિમ્બ ઇવાદિત્યશ્ચન્દ્રબિમ્બ ઇવોડુપઃ ।
મહામ્ભસીવ વરુણઃ સંધ્યાભ્ર ઇવ વા શશી

ચક્ષુઃકનીનિકાકોશે મુકુરે સલિલે મણૌ ।
પ્રતિબિમ્બ ઇવાર્કાભો ભક્તિનાધારપાવકઃ

અનન્તરં સભામધ્યાદ્વાતૈર્દીપ ઇવાહતઃ ।
જ્વાલાજાલં યયૌ ક્વાપિ સંધ્યામ્બુદ ઇવામ્બરાત્

કુટીકુડ્યેષુ ભગ્નેષુ પ્રતિબિમ્બ ઇવામરઃ ।
અતિષ્ઠત્પુરુષસ્તત્ર પટાન્નટ ઇવોદ્ગતઃ

અક્ષમાલાધરઃ શાન્તો હેમયજ્ઞોપવીતવાન્ ।
અગ્નિશૌચામ્બરચ્છન્નઃ સદ્યશ્ચન્દ્ર ઇવોદિતઃ

અહો ભા ઇતિ સભ્યોક્ત્યા તસ્ય વેષસ્ય ભાસનાત્ ।
ભાસ્વાનિવ વિશાલાભો ભાસ ઇત્યેષ શબ્દિતઃ

અસૌ મૂર્ત ઇવાભાસો ભાસનામ્ના ભવિષ્યતિ ।
સભાસ્થૈઃ કૈશ્ચિદિત્યુક્તં તેન ભાસઃ સ ઉચ્યતે

અથોપવિશ્ય તત્રૈવ સ ભાસો ધ્યાનસંસ્થિતઃ ।
આત્મોદન્તમશેષેણ સસ્માર પ્રાક્તનં તનૌ

સભાલોકે ગતસ્પન્દે સ્મયેનાત્મનિ તિષ્ઠતિ ।
ભાસો મુહૂર્તમાત્રેણ દૃષ્ટ્વા સ્વોદન્તમક્ષતમ્

આયયૌ પૂર્વજન્મભ્યો ધ્યાનાલોકાદ્વ્યબુધ્યત ।
સભામાલોકયામાસ સમુત્થાય યથાક્રમમ્

સ ચાગત્ય વસિષ્ઠાય પ્રણામમકરોન્મુદા ।
જ્ઞાનાર્કપ્રાણદ બ્રહ્મન્નમસ્તેઽસ્ત્વિત્યુદાહરત્

તમુવાચ વસિષ્ઠોઽપિ હસ્તેન શિરસિ સ્પૃશન્ ।
અદ્ય તે સુચિરાદ્રાજન્નવિદ્યાયાઃ ક્ષયોઽસ્ત્વિતિ

રામં જયેતિ જલ્પન્તં નતં દશરથોઽથ તમ્ ।
આસનાત્કિંચિદુત્તિષ્ઠન્સમુવાચ હસન્નિવ

દશરથ ઉવાચ ।
સ્વાગતં તેઽસ્તુ ભો રાજન્નિદમાસનમાસ્યતામ્ ।
અનેકભવસંભારભ્રાન્ત વિશ્રમ્યતામિહ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
વદત્યેવં દશરથે વિપશ્ચિદ્ભાસનામભૃત્ ।
વિવેશ વિષ્ટરે વિશ્વામિત્રાદીન્પ્રણમન્મુનીન્

દશરથ ઉવાચ ।
અહો બત ચિરં કાલમાલાનેનેવ દન્તિના ।
વન્યેનાવિદ્યયા દુઃખમનુભૂતં વિપશ્ચિતા

અસમ્યગ્બોધદુર્દૃષ્ટેરહો નુ વિષમા ગતિઃ ।
વ્યોમ્ન્યેવ દર્શયત્યેષા સર્ગાડમ્બરસંભ્રમમ્

કિયન્ત્યાશ્ચર્યમેતાનિ જગન્તિ વિતતાત્મનિ ।
સંતતાનિ ચિરં તાનિ વિભ્રાન્તાનિ વિપશ્ચિતા

વ્યોમાત્મનોઽપિ મહિમાયમહો નુ કીદૃગસ્ય સ્વભાવવિભવસ્ય ચિદાત્મવૃત્તેઃ ।
યઃ શૂન્ય એવ પરમાત્મઘનેઽમ્બરેઽન્તરેવંવિધાનિ વિવિધાનિ જગન્તિ ભાન્તિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહા૦ વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ નિર્વાણ૦ ઉ૦ અ૦ વિ૦ મૃગવહ્નિપ્રવેશો નામ ત્રિંશદધિકશતતમઃ સર્ગઃ